Vasten? ... wees nuchter!

Bij vasten gaat het dus niet om soberheid, niet om ontwikkelingshulp, laat staan om 'lijnen'. Vasten hoort bij de geestelijke oefeningen. Ik aarzel een beetje, maar dat woordje oefeningen zou je - met het oog op de teksten over de loopbaan van Paulus - kunnen verbinden aan exerceren en trainen. Om de gevechtskracht veilig te stellen doen militairen hun exercities. Om de prijs te behalen, houdt de sporter door trainingsprogramma's zijn lichamelijke conditie op peil. Zo moet ook het geestelijk leven getraind, dagelijks geoefend worden. Anders gaat de geestelijke conditie achteruit.

Dus een gelovige kan door trouw aan geestelijke oefeningen te doen, werken aan zijn eigen geestelijke conditie? Is dat niet een beetje ...? ! Het is een van de grootste dwaasheden van ons dat we bij het denken over geestelijke zaken zo vanzelfsprekend zaken uit elkaar trekken. De kern is: ieder geestelijk geschenk is een onverdiend, eenzijdig ontfermend gebaar van God in Christus. Die innerlijke wetenschap kleurt wel de wijze waarop geoefend wordt, maar doet tegelijkertijd niets af aan de noodzaak ervan.

Paulus belijdt dat hij van (door) Christus gegrepen is. 'Broeders, ik acht niet, dat ik zelf het gegrepen heb'. Hij schrijft 'dat de roeping Gods van boven is in Jezus Christus'. Dat is de kern.

Maar op precies dezelfde plaats in de Bijbel (Filippenzen 3:12-14) heeft hij het over: ik jaag ernaar, of ik het ook grijpen mocht', en 'één ding doe ik, vergetende hetgeen achter is, en strekkende mij tot hetgeen dat voor is, jaag ik naar het wit (het doel)'. Het smart de ware Kerk dat ze zich 'met zo'n ijver om God te dienen niet begeven als ze schuldig zijn'.

Bijzondere oefening

Even terug. Dagelijks geoefend worden, schreef ik. Moet je dus vrijwel iedere dag vasten? Houdt dat het geestelijk leven in conditie?

Dat is te kort door de bocht. Veeg niet alles op één hoop. Er zijn gewone en buitengewone geestelijke oefeningen. De gewone middelen, ja die zouden we iedere dag moeten gebruiken. We moeten dagelijks bidden, bijbellezen, zingen en danken. Dat zijn de recepten die de grote Heelmeester, de hemelse Dokter, voor iedere dag voorschrijft. Je gebruikt ze toch wel iedere dag?

Ook al is het zo vaak niet (van onszelf nooit!) met een vurig verlangen en in diepe ootmoed en afhankelijkheid, de gewone middelen moeten we ijverig gebruiken.

'De Heere werkt middelijk.' Geloof je dat? En is dat dus te zien aan je dagprogramma? Gebruik je de middelen ijverig? Lees je vaak in Gods Woord, in een goed boek. Biddend om Zijn zegen?

Vasten evenwel hoort niet bij deze gewone middelen, bij de gewone geestelijke oefeningen. Vasten is een buitengewone geestelijke oefening.

Onverzorgde kindertjes

Brakel noemt in zijn Redelijke Godsdienst verschillende van die buitengewone geestelijke oefeningen. Ik noem er een paar.

Waken: als je opzettelijk een (gedeelte van de) nacht wakker blijft om te bidden, te mediteren en te lezen. Eenzaamheid: als je je doelbewust enkele uren of dagen afzondert op een eenzame plaats om des te vrijer en ongebondener God te zoeken. Het doen van een gelofte: bijvoorbeeld om een bepaalde tijd geen wijn te drinken.

Met buitengewone oefeningen moeten we anders omgaan dan met gewone oefeningen. De ene oudvader is daar strenger in dan de andere. Maar over het algemeen is de boodschap toch: wees nuchter! Als je 's nachts waakt en je maakt daardoor fouten op je werk, doe het niet. je eerste taak is getrouw en geconcentreerd je arbeid te verrichten. Als je de buitengewone eenzaamheid zoekt, en je gezin lijdt eronder, de kinderen lopen onverzorgd rond, doe het niet. Anders wordt de godzaligheid erdoor gelasterd. De Heere is echt niet aan dat ene middel gebonden. Als iemand met een teer geweten een buitengewoon middel niet kan gebruiken, dan geeft de Heere vaak wel meer invloeiingen dan zo iemand door een andere weg hadden kunnen krijgen, schrijft Brakel.

Ziel en lichaam

Vasten is een dag niet eten. Nee dus. Vasten is niet: iets 'niet-doen'. Vasten is de hele dag ingespannen bezig zijn en met God in 'onderhandeling' zijn. Maakt dat eten dus niet zoveel uit? Is dat niet-eten alleen maar van belang om te voorkomen dat de geest door aardse zaken wordt afgeleid? Nee, ook het niet eten heeft een postitief doel. Het lichaam moet week worden. Als het lichaam week wordt, versterkt dat de gestalte van de ziel. De ziel en het lichaam versterken elkaar in zwakte, kleinheid en weekheid. Brakel schrijft: 'Ziel en lichaam zijn zo nauw verenigd dat de ongestalte van de ene een ongestalte van de andere meebrengt. De smart over het zielsgebrek verwekt smart over het gebrek van het lichaam. Lichaamsgebrek verwekt smart over zielsgebrek en zo helpen beide tot verootmoediging'.

24 uur

Daarom moet je ook niet te snel toegeven aan de roep van je lichaam om eten. Voor het vasten staat een etmaal. Misschien denkt iemand wel dat de toenemende gevoelens van honger en flauwheid juist verhinderen om goed en geconcentreerd te bidden en te mediteren. Maar die heeft, aldus Brakel, weinig van de kern van het vasten begrepen. Het niet-eten is niet slechts bedoeld ter ondersteuning van het bidden en mediteren. Het is een wezenlijk onderdeel van zo'n dag. 'Men zal ook ervaren dat men niet onbekwaam, maar bekwamer zal worden door de flauwheid, om ootmoediger te bidden en in de gestalte van een gans ontblote tot God te roepen. Ook al kunnen de verschijnselen zich niet zo heftig voordoen als anders, tegen de avond wordt het gebed ernstiger en dan komt er soms een bijzondere zegen'.

Op zo'n vastendag zou je je niet alleen moeten onthouden van eten, maar ook van pracht, praal en vermaak, en in onze tijd zou ik er aan toe willen voegen: scherm je af voor de dagelijkse informatiestroom via de media.

Vasten en voorbereiding

Een buitengewone oefening vindt vaak plaats bij bijzondere gelegenheden. Kijk maar in de Bijbel. David vastte bij zijn ernstig zieke zoontje;

Ezra voor hij zonder leger op weg ging naar Jeruzalem; Daniël aan het einde van zeventig jaar ballingschap; de inwoners van Ninevé bij de dreigende ondergang van hun stad; Anna in haar sterke verlangen om de Messias te mogen zien; de gemeente bij de verkiezing van Paulus en Barnabas.

Vasten zou een gezegend middel kunnen zijn als je met een belangrijke vraag zit. Of als er ernstige zorgen zijn. Als je met smart moet constateren dat het geloofsleven wegkwijnt, en je tot de conclusie komt dat dit niet langer zo mag. Petrus Immens spreekt over vasten tijdens de voorbereiding op het Heilig Avondmaal.

In het geheim

Het gebruik van een bijzonder middel is bijzonder gevaarlijk omdat we er vaak bijzondere mensen mee worden! Dat geldt ook voor vasten. Lees het maar eens na in Mattheüs 6 en in Jesaja 58. Brakel geeft daarom een belangrijke aanwijzing: vasten moet geheim blijven. Als het voor de geheimhouding niet anders kan, moet er maar een kleinigheidje gegeten worden. Hoogmoed en zelfgenoegzaamheid liggen zo hevig op de loer! Vasten is iets tussen de Heere en het hart. '... opdat het van de mensen niet gezien worde, als gij vast, maar van uw Vader Die in het verborgen is'.

Als we in een week-van-voorbereiding willen gaan vasten, moeten we daar vooraf wel over nadenken. Het moet kunnen op zo'n dag. Als je de hele dag druk met je werk bezig bent en 's avonds een belangrijke vergadering hebt, is dat niet geschikt. Zoek de beste dag van de week uit.

Bij de voorbereiding op de vastendag hoort zeker dat we er biddend naar toe leven. Als de Heere ons op een dag van een bijzondere oefening overlaat aan onszelf, dan wordt het een lege dag of een dag vol zondige en hoogmoedige gedachten. Plan daarom de dag niet een avond van tevoren. Bij het vragen van Gods zegen over de dag, mogen we pleiten op het feit dat de Heere zelf dit bijzondere middel in Zijn Woord heeft aangewezen. Bij de voorbereiding zouden deze teksten in de Bijbel eens doorgenomen kunnen worden.

Wie weet...

Zouden we niet te weinig verwachten van de middelen, die de Heere heeft ingesteld? Ik neem het niet op voor onheilig activisme, maar als Gods kinderen nu moeten constateren dat het doods en dor is in het leven, zouden ze dan niet eens tijd vrij moeten maken om in opzien naar boven een bijzondere oefening te doen? Als we voor een belangrijke vraag zitten, kunnen we zo gemakkelijk zelf maar een beslissing nemen omdat we niet kunnen wachten op de Heere of omdat we er niet op vertrouwen dat de Heere antwoordt. Zouden we ook dan niet eens tijd vrij moeten maken om de Heere in de weg der middelen te zoeken.

Als je de Heere niet vreest, moet je dan ook deze buitengewone middelen gebruiken? Als je geen soldaat bent in het leger van koning Jezus, moet je dan wel exercities doen? Als je leven zich niet uitstrekt naar het doel, moet je dan wel trainen voor de loopbaan?

Als, als... Overweeg toch niet wat allemaal wel of niet kan als je de Heere niet dient. Paulus zegt: Indien (als !) iemand de Heere Jezus Christus niet liefheeft, die zij een vervloeking! Dat is de nood: een dodelijke kwaal. Zoek de Heere biddend in de weg der middelen met een inzet en met een energie zoals je die zou aanwenden in geval van een ernstige ziekte. Wie weet... God mocht zich wenden!

Gorinchem S. D. Post

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen