Kritiek in verbondanheid

De Zeister woning van het gezin Seldenrijk wordt gastvrij voor ons opengesteld om over deze vragen te spreken. Allereerst neemt dr. R. Seldenrijk zelf aan dit gesprek deel. Hij volgde een biomedische opleiding in Utrecht en is momenteel werkzaam in de zorg voor mensen met een verstandelijke handicap; daarnaast is hij docent ethiek. Vorig jaar verscheen van zijn hand een boek, geschreven als voorbereiding voor aankomende studenten, dat de titel draagt: Naar een wetenschappelijke studie. De twee andere gespreksdeelnemers zijn Henk Middelkoop, student Bouwkunde in Delft en oud-preses van de studentenvereniging Depositum Custodi, en Harry Blok, die in Leiden Nederlands Recht studeert en tevens actief is in de CSFR.

Kritiek: positief of negatief?

Het woord 'kritiek' of 'kritisch' roept vaak een negatief gevoel bij ons op. Dat is deels terecht. Maar het uiten van kritiek of het kritisch-zijn kan soms ook nuttig of zelfs nodig zijn. Hoe spreekt de Bijbel over 'kritiek'?

Henk: Kijk je naar het Griekse woord waar kritiek van afgeleid is, dan zie je dat dat 'beoordelen' of zelfs 'veroordelen' betekent. Vooral het laatste wordt in de Bijbel sterk afgewezen, denk aan Romeinen 14. Daartegenover stelt Paulus een andere houding: niet het negatieve 'veroordelen', maar het positieve 'beproeven' Daar proef je iets van liefde in. Ik denk dat ons begrip 'kritiek' breder is geworden dan het bijbelse, want tegenwoordig heeft kritiek heel veel te maken met het zoeken van grond of bewijs voor iets. En juist dat kan gaan botsen met het geloof.

Seldenrijk: Het negatieve van 'kritiek' is inderdaad de eis tot objectiveren, dus: een bewijs zoeken voor iets zonder je door je eigen gevoel of voorkeur te laten beïnvloeden. Dan sta je er zelf buiten, terwijl je er zelf bij

betrokken moet zijn! Deze benadering zie je met name vanaf de Verlichting (18e eeuw) duidelijk naar voren komen.

Harry: Maar hierop kwam in onze eeuw een reactie. Onze eigen gevoelens of voorkeur mogen nu weer wel een rol spelen in de wetenschappelijke benadering.

Seldenrijk: it is een winstpunt ten opzichte van de koele, afstandelijke wetenschapsbeoefening van de voorafgaande periode. Toch wordt ook in de huidige wetenschapsbeoefening iets wezenlijks gemist, namelijk de relatie met de Bijbel en het geloof. Wij zijn groot gebracht met de Bijbel. Vandaaruit moeten we ook vertrekken en daar moeten we naar terugkeren. Zo deden de christenen van Berea in de beoordeling van Paulus' prediking (Handelingen 17:11); het Griekse woord 'anakrinoo' in die tekst is nauw verwant met ons woord 'kritiek'.

Een kritische houding

Het woord 'kritiek' heeft dus zowel iets positiefs als iets negatiefs. Is het belangrijk een kritische houding te stimuleren bij jongeren?

Seldenrijk: ja, je moet de kernpunten weten waarvoor je staat. Over historische feiten als bijvoorbeeld de geboorte van de Heere jezus, Zijn lijden, sterven, Zijn hemelvaart valt niet te discussiëren; dat zijn constante gegevens.

Harry: Als er vragen over deze kernpunten ontstaan, is dat wel een heef ernstige zaak. je moet die echter niet uit de weg gaan, maar onder ogen willen zien. Deze bijbelse kernpunten laten zich namelijk terugvragen, laten zich bewijzen als betrouwbaar.

Dan ontdek je ze niet alleen als oude vertrouwdheden, maar ook als nieuwe. je krijgt dan een eigen antwoord op je eigen vragen. Dat geeft diepte in je leven. Dit is voor mij een lang zoekproces geweest, waaruit ik veel gewonnen heb. In ieder geval ben ik daardoor tot het besef gekomen, dat als we een waarheid hebben, dat een doorleefde waarheid is.

Henk: leder mens heeft, zeker op weg naar de volwassenheid, twijfels. Veel vragen zijn terug te leiden tot onwetendheid. Als je door bijbelonderzoek, het lezen van bepaalde boeken of vragen aan mensen uit je omgeving meer over iets te weten komt, blijkt het allemaal nog niet zo onlogisch te zijn. Daarom ben ik er beducht voor geworden om lang en kritisch in mezelf te blijven zoeken naar antwoorden op vragen. Meestal levert dit alleen maar karikaturen op die niet eerlijk zijn. Bovendien heeft ons hart vaak sterk de neiging om te gaan dwalen omdat het listig is.

Soms zie ik dat ik ten opzichte van mijn studie kritischer ben dan ten opzichte van het christelijk geloof, maar dan denk ik: beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald. Seldenrijk: Een kritische houding heb je nodig om te beleven dat de wetenschap die op je afkomt een wetenschap is waarin de Heere afwezig is. je moet doorkrijgen dat je hierin makkelijk kunt meegaan. Omdat je er zelf bij betrokken bent, moet je jezelf kritisch beoordelen. Doorleef ik wat de Bijbel zegt? Herken ik de waarheid en zie ik de waarde ervan in? Kan ik het Bijbelwoord vertalen naar mijn eigen levenssituatie? Als je jezelf bevraagt, kun je je evenwicht kwijtraken, juist dan moet je naar de Heere vluchten in het gebed. In afhankelijkheid moet je zoeken naar oplossingen. Het is heel belangrijk dat je de bijbelse waarheid in je studietijd probeert te herkennen. De geestelijke wapenrusting, beschreven in Efeze 6, is hierbij onmisbaar.

je kunt niet zomaar een wapen uit de kast trekken als er moeilijke vragen op je afkomen. Toch zijn het gebed en het onderzoek van Go ds Woord hierbij machtige middelen. Ervaren wordt dat ook gesprekken met andere mensen onmisbaar zijn. Welke betekenis heeft een studentenvereniging hierin?

Henk: Ik heb zelf het meest gehad aan mensen die met hetzelfde zitten. Dan is er herkenning en zie je dat je niet alleen met vragen worstelt. Daarnaast heb je ook de gezamenlijke bezinning op je eigen gronden. Zonder kennis daarvan kun je de confrontatie nooit aangaan.

Harry: Bij een studentenvereniging is het voor mij belangrijk hoe je het christelijk getuigenis laat horen in de samenleving. Een studentenvereniging staat op het snijvlak van kerk en samenleving, je bent als christen-student bezig het christelijk geloof naar twee kanten toe te verstaan. Dan vind ik het niet erg als juist op een

studentenvereniging diversiteit aanwezig is.

Studenten: een aparte groep?

In onze kringen ervaar je regelmatig een kritische houding ten opzichte van de studenten. Dat zou kunnen komen doordat studenten zich zelf kritisch opstellen ten opzichte van anderen. Hoe zien jullie dat?

Seldenrijk: In de wetenschappelijke wereld moetje posities innemen, je moet je geestelijke bagage vertalen naar de actualiteit. Als student word je dus nadrukkelijker tot verantwoording geroepen. Een bakker bijvoorbeeld ervaart dat minder sterk, maar wel op zijn manier.

Harry: Ik ben er wel beducht voor als mensen denken dat wetenschappers of studenten een aparte groep zijn in de maatschappij. Dat klopt maatschappelijk gezien niet.

Seldenrijk: o bedoel ik het niet precies. Wetenschap doet appèl op rekenschap geven. Rekenschap geven van de hoop die in je is aan degenen die om rekenschap vragen (vergelijk 1 Petrus 3:15).

Henk: Of er een kloof is tussen studenten en niet-studenten? Volgens mij is het belangrijk een plaats te hebben onder je leeftijdgenoten. Als je je altijd gedraagt als een student, ontstaat er een kloof en dat gebeurt dan vooral door je eigen houding. Als die kloof er is ondanks je eigen houding, moet je proberen die zelf te overbruggen. Zelf vind ik het fijn om naar de jeugdvereniging te gaan en gezellig met deze en gene over van alles te praten. Maar ik wil niet zeggen dat ik hierin nooit fouten heb gemaakt. Ik heb geleerd om mijn woordkeus aan te passen aan degene met wie ik praat. Dan voorkom je dat jij het bent die afstand schept.

Harry: Ik vraag me af of je het hiermee helemaal oplost. Ook op een studentenvereniging kom je verschil in houding tegen. De ene student zal dieper doorvragen dan de andere.

Volgens mij speelt er meer mee. Er moeten namelijk ook luisteraars zijn, ook in de kerk. Zo moeten er in een preek mogelijke vragen naar voren komen. Niet alleen wij studenten, maar iedereen leeft in de gebrokenheid van deze wereld. Al kan iemand anders de vragen niet formuleren, toch kan hij meeluisteren naar het benoemen van de vragen die door studenten worden gesteld.

Henk: jij zegt: de ander moet meeluisteren naar hoe ik over iets denk. Ik ben daar wat voorzichtiger mee. Een groepsdiscussie op een j.v.-avond vind ik beter geslaagd, als ik anderen kan helpen hun mening te verwoorden, dan wanneer ik zelf het antwoord even oplepel. Ik ga vaak dan ook meer voor de ander dan voor mezelf: een beetje ook uit dankbaarheid voor mijn voorgangers die mij daarbij hielpen.

Harry: Dat is niet alleen nobele zelfopoffering. Dat is juist een dankbare taak, als je je gaven ten dienste mag stellen voor de ander. Leg je oor te luisteren bij anderen. Paulus is ons hierbij tot een voorbeeld; zijn brieven laten zien dat hij goed kon peilen wat er in de gemeente leefde. Als ik op de vereniging dacht dat ik er niets leerde, zei ik tegen mezelf: "Dan luister je niet goed".

Seldenrijk: je moet inderdaad wel kunnen 'vertalen', voor de ander en voor jezelf. Twee kanten op! Dan pas is er een band mogelijk.

(Studerende) jongeren en de gemeente

Ondanks positieve ervaringen met jongeren in de gemeente haken regelmatig studenten af. Hoe kan dat? Wat is de rol van de gemeente, van de kerkenraad hierbij?

Seldenrijk: Vaak is het zo dat je als student dan niet die vertaling hebt kunnen maken of dat de gemeente niet het vermogen heeft gehad om die persoon op te vangen. In dit spanningsveld speelt zo'n proces zich af.

Henk: De kerkenraad staat voor veel jongeren vaak ver van hen af. De gemeente doet meestal niet iets speciaals voor studenten. Maar als een student de gemeente verlaat, dan heeft hij vaak al zoveel gediscussieerd of bekritiseerd dat er weinig binding meer met de gemeente wordt gevoeld. De keus is vaak al eerder gemaakt.

Harry: Dat is één kant van de zaak! Het is niet alleen de schuld van de kerkverlater. Er wordt vaak weinig bewogenheid ervaren met hen die de kerk verlaten. En juist liefde en bewogenheid binden. Dan zit het niet in het voeren van discussies maar in de verbondenheid. Dan voel je dat je als student serieus wordt genomen.

Seldenrijk: Daarbij hoort dat ervaren wordt dat er ook vragen mógen worden gesteld. De antwoorden moeten uiteindelijk wel op het 'Sola Scriptura' zijn gebaseerd.

Harry: Natuurlijk is het begrijpelijk dat een ouderling niet op elke vraag een antwoord kan geven. Maar, het doet al zoveel goed als mensen meedenken. Er kan en mag eerlijk gezegd worden dat men een antwoord schuldig moet blijven. Er kan dan ook naar een ander gemeentelid 'doorverwezen' worden.

Seldenrijk: Het is nodig binnen de gemeente te weten bij wie we terecht kunnen. Een eerste 'aspirientje' is niet verkeerd. Hier kan het vaak niet bij blijven; de hulp van de juiste specialist moet worden ingeroepen. Degenen die hierbij een belangrijke rol spelen zijn de ouders. Zij moeten een advies kunnen geven als: 'Zou je niet bij die of die langs gaan? '

Er kunnen complicaties optreden als het bij een aspirientje blijft. De kwaal zet zich door. De band met de gemeente komt in gevaar. Het kan zelfs zo ver gaan dat kerkverlating de trieste afloop is. Hierover is al veel gesproken. Dan kan ook de vraag gesteld worden wat de oorzaken van de kerkverlating van die of die jongere zijn.

Harry: Ik vraag me af of we de oorzaak van kerkverlating moeten kunnen aanwijzen. Het belangrijkste is dat het ons erom gaat dat we allemaal zijn gedoopt! Moet het ons niet iets zeggen dat zij nu hun bank in de kerk leeg laten? Dat raakt me heel diep.

Seldenrijk: Gedoopten behoren tot de gemeente; tot de 'Familia Deï', zoals in de geloofsleer over de gemeente wordt gesproken. We kunnen het niet toelaten dat er mensen wegvallen. Ook deze houding hoort tot het gemeente-zijn. En als wij dit voelen, kunnen zij nooit met droge ogen de gemeente verlaten. Dit kan mensen niet koud laten. Het kan wel zijn dat mensen een heel bewuste keuze maken tegen het geloof in Christus. Neem bijvoorbeeld Judas.

Kerkverlating betreft echter niet alleen studenten. Integendeel. Kerkverlating gaat door alle gelederen van de jongeren heen.

Seldenrijk: Dat studenten eerder hun keuze verwoorden, heeft te maken met het studeren. Zij verwoorden vaak makkelijker de problemen.

Ondanks dat anderen misschien hun kritiek minder duidelijk kunnen aangeven, is het proces wel gelijk: de afstand tussen hen en de gemeente wordt gaandeweg groter totdat een breuk bij hen onvermijdelijk is.

Een verder reikend doel...

De naaste omgeving van een student speelt dus een belangrijke rol tijdens de periode van het kritisch studeren'. Gezien datgene wat op je afkomt binnen de wetenschappelijke wereld zijn naast de leidende hand van God ook medemensen en het je eigen maken van het gereformeerd belijden onmisbaar om staande te blijven. In contacten met anderen kun je dan verschillen tegen komen. Wederzijdse waardering geeft echter een basis van waaruit verder gedacht, gesproken en 'gestreden'kan worden.

Henk: Naarmate ik ouder werd, ben ik, zoals ik al zei, meer beducht geworden voor mezelf. Ook in mijn hart woont een kleine kerkverlater en het kost mij op bepaalde momenten geen enkele moeite om de kerk volledig af te schrijven. Deze ontdekking heeft mij voorzichtig gemaakt richting een kritische houding. Aan de andere kant heb ik ook ervaren wat de waarde en de waarheid is van het gereformeerd belijden. Daar heb ik me namelijk in herkend en herken ik me steeds meer in. Als ik bijvoorbeeld de zondaar in mezelf ervaar, hoef ik een eventuele nadruk op de zondebeleving in onze kring al niet meer ter discussie te stellen; dan heb ik genoeg aan mezelf. Als gevolg van deze ontdekkingen neem ik dus liever de toevlucht tot onze gezindte dan dat ik mijzelf er van.afkeer. In dit proces ben ik mede gesterkt door mijn ouders. Zij hebben gewezen en wijzen nog op belangrijke punten. Gesprekken over allerlei zaken kunnen thuis gevoerd worden. Maar ook de studentenvereniging mag niet onderschat worden. De diepgaande lezingen hebben mij gevormd en de volharding gegeven om door te gaan met zoeken naar dat Ene wat wij nodig hebben en uit onszelf niet 'kunnen vinden. Misschien klamp ik mij teveel aan onze gezindte, maar God heeft er gewoond en woont er nog. Daarom is er ondanks onderlinge verdeeldheid nog een toekomst voor ons.

Harry: Verdeeldheid geeft volgens mij aan dat je bezig bent met interne kwesties, terwijl er zoveel te doen is in de wereld. Voor mij gaat het niet om deze verschillen, die je overigens ook op de studentenvereniging tegenkomt. De studentenvereniging, in mijn geval de CSFR, is er niet alleen voor zichzelf; ook voor de achterban en voor de wereld. Om diezelfde wereld gaat het ook in het gereformeerd belijden. Het gaat erom vanuit dit belijden mensen toe te rusten om als christen in deze wereld te staan. Nogmaals, om te getuigen van de hoop die in ons is. Ik hoop dat de studentenverenigingen eraan mogen bijdragen dat ook studenten zijn als levende brieven van Christus! Hier gaat het uiteindelijk om!

Meneer Seldenrijk, Harry en Henk, hartelijk dank voor dit open en eerlijke gesprek! Er werd afgestoken naar de diepte, waardoor het voor ons een bijzonder samenzijn is geworden. Bewogenheid voor de studerende jongeren is hierin duidelijk naar voren gekomen. Daarnaast is het belangrijk voor studerenden zelf om al 'kritisch studerend' een wetenschappelijke studie te doorlopen en tegelijk de verbondenheid met thuis en de gemeente te blijven ervaren. Veel dank hiervoor! Allen het goede toegewenst in kerk, werk en studie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen