Is het denken over abortus aan het veranderen?

Hoe dit nu precies zit, vragen we aan mevrouw Mirjam den Boer - Neele, sinds 1983 directeur van de Vereniging ter Bescherming van het Ongeboren Kind (VBOK). Wellicht ken je die afkorting van de stationsreclame.

We gaan even zo'n 25 jaar terug in de geschiedenis. Hoe werd toen tegen abortus aangekeken?

Mevrouw Den Boer geeft een snelle schets van de jaren zestig: een tijd van veel veranderingen.

Het was het begin van de secularisatie. Het begin van de vrije seks. Men noemt dat wel de seksuele revolutie. Sinds eeuwen had er namelijk niet zo'n geweldige verandering op seksueel gebied plaatsgevonden.

Er zijn verschillende gebeurtenissen waaraan je die grote verandering kunt herkennen, aldus mevrouw Den Boer. De gemiddelde leeftijd waarop een vrouw voor het eerst gemeenschap heeft, was gedaald. Ook was het nieuw dat een vrouw meer partners had. En juist ook in die tijd komt de anticonceptiepil. Vanuit Japan komt de mogelijkheid van zuigcurettage, een nieuwe manier om een zwangerschap te beëindigen.

Het was een tijd waarin gevochten werd voor de emancipatie van de vrouw. Met leuzen als: "Baas in eigen buik". Abortus moest wettelijk mogelijk zijn voor vrouwen: 'Veilig, zorgvuldig en gratis in eigen land', zoals een feministe het verwoordt. Wie in die tijd tegen abortus was, gold als een 'vrouwenhater', een tegenstander van de emancipatie van de vrouw.

In 1970 kwam de eerste (toen nog illegale) abortuskliniek. In 1971 werd de Stichting Medisch Verantwoorde Zwangerschapsonderbreking (Stimezo) opgericht. 'Die naam klopt niet', zo attendeert onze gespreksgenote. Een abortus onderbreekt een zwangerschap niet, maar breekt die definitief af.

En toen kwam de VBOK...

Het was zo dat vanuit de praktijk de behoefte groeide aan een alternatief voor abortus. Artsen werden geconfronteerd met vrouwen die vroegen om een abortus. Zij wilden deze vrouwen hulpmogelijkheden bieden. Mensen met verschillende achtergronden vonden elkaar.

Dat resulteerde uiteindelijk in de oprichting van de VBOK op 31 maart 1971. In 1981 werd na jaren maatschappelijke en politieke strijd het wetsvoorstel aangenomen waarbij het voortaan volgens de wet is toegestaan onder bepaalde voorwaarden ongeboren menselijk leven te beëindigen. Vanaf toen is de VBOK zich meer gaan richten op (professionele) hulpverlening aan moeder en kind. Sinds 1983 is het aantal vragen om hulp bij de VBOK steeds duidelijk gestegen. Het is bemoedigend dat het aantal hulpvragen het afgelopen jaar met 16 procent gestegen is. In 1996 zijn er ruim 3100 hulpvragen gesteld. Dat is een verdubbeling vergeleken met 1990. Hoe dat te verklaren is? 't Kan meespelen dat er meer ongewenste zwangerschappen zijn. Het kan ook zijn dat meer mensen moeite krijgen met abortus. Mogelijk is de VBOK bekender geworden.

De VBOK richt zich niet op de vraag hoe je een ongewenste zwangerschap kunt voorkomen. Wel wordt benadrukt dat het belangrijk is om je verantwoordelijk te dragen voor je ongeboren kind, net zo goed voor je vriend of vriendin.

Wat is nu de stand van zaken abortus? rond

De directeur van de VBOK heeft het cijfermateriaal bij de hand.

Er zijn nu zo'n 17 abortusklinieken. Daarnaast worden in ziekenhuizen met vergunning abortussen verricht. De recentste gegevens zijn dat er in 1996 in Nederland in totaal 29.866 abortussen verricht zijn tegen 28.685 in 1995. Dat is een stijging van bijna 1200. Hiervan zijn 22.441 abortussen gedaan bij vrouwen die in Nederland wonen. Ten opzichte van 1995 is dat aantal met 1500 gestegen, dat is 7, 5 procent en zelfs meer dan de totale stijging. Statistische gegevens van de CBS onthullen dat in Nederland in 1995 van elke 1000 zwangerschappen er 111 in een abortus eindigde. Daarbij heeft Nederland overigens het laagste abortuscijfer ter wereld. In Amerika eindigt bijvoorbeeld een kwart van de zwangerschappen in een abortus.

Hoe is het stijgen van het aantal abortussen te verklaren?

Als je de cijfers goed bekijkt, zie je dat het totaal aantal in Nederland verrichte abortussen, vanaf 1980 (toen 56.400 abortussen) daalt (op een lichte stijging in 1991 na). Deze daling komt doordat minder buitenlandse vrouwen zich in Nederland laten aborteren. Zeker in de beginperiode is er flink geaborteerd, merkt mevrouw Den Boer op. Omdat het in Nederland medisch verantwoord kon, was er toen sprake van enorm groot 'abortus-toerisme' uit het buitenland. Intussen is het ook in de landen om ons heen gemakkelijker geworden om een abortus te laten doen. In 1996 is het totale aantal abortussen in Nederland weer gestegen. De

Inspectie Gezondheidszorg noemt dat opmerkelijk.

Ze veronderstelt dat veel vrouwen de pil niet meer zouden slikken vanwege publiciteit over bijverschijnselen ervan vorig jaar. Maar dit kan niet verklaren dat het aantal abortussen onder Nederlandse vrouwen al jaren stijgt. De stijging blijkt zich met name voor te doen bij allochtone vrouwen in Nederland. Ook zie je dat het aantal abortussen onder vrouwen uit wat genoemd wordt: 'overige landen', waaronder ook asielzoeksters en illegale vrouwen geteld zijn, in 1996 met zo'n 400 is gestegen.

Wat is de visie van feministen op abortus?

Al gauw maakt mevrouw Den Boer duidelijk dat je niet kunt praten over

'de feministen'. Er zijn verschillende visies.

Wel is het zo dat bijna alle feministen voor abortus zijn. (In Amerika bestaat de beweging 'feminists for life'). Uit de beschrijving van Heieen Crul wordt iets duidelijk van de achtergrond van de feministische beweging. Als een feministe van het eerste uur, kijkt zij terug naar de strijd in de jaren zestig en zeventig. Citaat: "Met deze eis ("Baas in eigen buik") werd de hele problematiek van meer dan twintig eeuwen patriarchale joods-christelijke onderdrukking van vrouwen, het vrouwelijk lichaam en vrouwelijke seksualiteit samengevat, én de mondigheid van vrouwen benadrukt." Bij sommige feministen proef je het uitzien naar een wereld waarin 'geen kloof meer tussen de seksen' bestaat. Als dat gerealiseerd is, zal een abortus zelden meer nodig zijn, veronderstelt Naomi Wolf. Zij schrijft dat abortus door feministen lang werd gezien als 'een broodnodig middel om te ontsnappen aan de macht die mannen over de vrouwelijke voortplantingsorganen hebben.'

De laatste tijd worden er ook vanuit feministische kring kanttekeningen geplaatst worden bij het toepassen van abortus. Mevrouw Den Boer heeft daarvan verschillende voorbeelden.

feministen

Naomi Wolf, de bovengenoemde Amerikaanse auteur, noemt het hoge percentage abortussen in Verenigde Staten een falen. Zij benadrukt (oktober 1995) dat de abortusbeweging niet in verzachtende termen over abortus moet blijven praten. Wanneer er geen plaats is voor begrippen leven en dood, 'raken we verstrikt in zelfbedrog, leugentjes en ontkenningen'. Vrouwen moeten erkennen 'dat de beslissing een zwangerschap af te breken alles te maken heeft met zaken als schuld en morele verantwoordelijkheid.' Zij moeten onder ogen zien dat het niet gaat om een klompje weefsel, maar om een kind.

"De slogan (van prolifers) 'Abortus legt een kloppend hartje stil' is ontegenzeggelijk waar." Daarbij hoort het gevoel

'dat ze een zonde hebben begaan en daarvoor moeten boeten'.

Heieen Crul, Nederlands publiciste en feministe pleit ervoor dat de criteria voor abortus weer strakker worden gehanteerd. Abortus is er voor de echte noodsituaties. Respect voor het leven, en voor het weerloze leven in het bijzonder, vindt ze een van de wezenlijke pijlers van een beschaving. Noemt ze zich enerzijds allergisch voor bevoogding van vrouwen vanwege striktere handhaving van voorwaarden; anderzijds geeft ze aan nog allergischer te zijn 'voor een samenleving die toestaat dat potentiële kinderen in de kiem worden gesmoord. Omdat hun komst haaks staat op de hedonistische (gericht op genot, Aj) levenswandel van de verwekkers.'

In het blad 'Opzij' (mei 1996) komen vrouwen aan het woord die vertellen van hun ervaringen met abortus. Zij noemen het 'de moeilijkste beslissing van hun leven.'

'Er wordt gewikt en gewogen, getwijfeld en gehuild.' Een jaar of vijf geleden zou dit artikel niet op deze manier hebben kunnen verschijnen, reageert mevrouw Den Boer.

Recenter spreekt de abortusarts Anke Manschot in 'Opzij' nadrukkelijk over 'ongeboren kind' in plaats van 'foetus'. Voorheen zou eerder gekozen worden voor een verhullende term. Bijvoorbeeld: 'embryonaal weefsel' of een 'hoopje protoplasma'.

* film

Wat de discussie rondom abortus opnieuw heeft aangewakkerd, is de film "In de abortuskliniek", zoals die op 16 januari jl. is uitgezonden via een VARA/NPS-documentaire in het programma Zembla. De film vertelt wat de EO een jaar eerder niet mocht laten zien. Medewerkers hebben klinieken bezocht en hebben gesproken met vrouwen en artsen.

Als je de discussie in de media volgt, zie je verschil tussen 'voor Zembla' en 'na Zembla'.

Enkele dagen na de film schrijft Marcel van Dam (indertijd als PvdA-lid voorvechter van vrije abortus) dat hij zich ongerust maakt over het gemak, waarmee sommige vrouwen zich laten aborteren en de vanzelfsprekendheid waarmee artsen, de ingreep verrichten. Er volgt na Zembla opnieuw een discussie in het debatprogramma 'Het Lagerhuis': je merkt dat de vragensteller er van uitgaat dat abortus het afbreken van leven is.

Naar aanleiding van 25 jaar Bloemenhove was er in september 1996 nog voor gepleit dat de bevoogdende vijf dagen bedenktijd afgeschaft zouden worden. Na januari wordt in veel publikaties ervoor gepleit de voorwaarden juist strikter te handhaven.

Overigens wordt in september 1996 ook opgemerkt door een abortus-arts dat abortus minder geaccepteerd wordt. Door de komst van de pil wordt het nu vrij onhandig gevonden als iemand een abortus moet ondergaan. De voorzitter van het Nederlands Genootschap van Abortusartsen vindt het positief dat de film een aantal principiële zaken ter discussie stelt. 'We willen consumentisme voorkomen, waarbij ouders te vergaande eisen stellen aan hun toekomstige kind', stelt hij. Hij wil het principe 'dat een foetus hoe klein ook, waarde heeft' niet schaden.

Er zijn dus diverse geluiden dat abortus minder 'in' is. Men is als het ware geschrokken van de spiegel die de praktijk van abortus ons voorhoudt. Het blijkt dat wie een abortus wil, die ook kan krijgen. Zelfs, zoals de gechargeerde uitdrukking zegt: 'Als de vrouw het wil omdat het buiten regent'. Dit vindt men te erg en te banaal. Naar aanleiding van 'Zembla' heeft minister Borst onderzoek laten instellen naar de naleving van de wet. Het begrip 'noodsituatie' blijkt in de praktijk heel rekbaar.

De Inspectie voor de Volksgezondheid heeft aanbevolen meer aandacht te geven aan het hanteren van de vijf dagen bedenktijd; de werkwijze met betrekking tot de beoordeling of de vrouw zich in een noodsituatie bevindt en het verstrekken van informatie. Minister Borst heeft dit ondersteund.

Hoe wordt er gekeken naar abortus op gehandicapt leven?

Anke Manschot sprak zich in 'Opzij' duidelijk uit tegen abortus op grond van geslacht. Voor een feministe (die zich sterk maakt voor gelijke rechten voor vrouw en man) is dat een 'extreme vorm van discriminatie'.

Heieen Crul noemt het geen reden voor abortus wanneer bij een ongeboren kind gebreken onderkend zijn. De voorzitter van het Genootschap voor Abortusartsen stelde dat mensen niet teveel eisen moeten stellen aan hun kind.

Kunnen we optimistisch zijn over de verandering in het denken over abortus?

"Ik ben blij dat vertegenwoordigers van pro-abortus groeperingen andere geluiden laten horen, " reageert mevrouw Mirjam den Boer.

Alle eeuwen door is abortus veroordeeld geweest. Het gold als algemene waarde dat je het leven van een ander niet mag aantasten. Dat denken is verlaten. Als er dan een kentering komt in het denken over abortus, hoop je dat er ook een terugkeer komt naar de bron van het leven, naar God en naar jezus Christus. Een verankering in het Woord en in het werk van de Geest is nodig. Er is nog geen terugkeer naar de bijbelse waarden en normen te zien. De situatie is zorgelijk, zeker als je kijkt naar het nieuwste rapport over secularisatie in Nederland.

Het is bemoedigend te horen dat er bijvoorbeeld in de USA abortusartsen tot geloof zijn gekomen en hun werk hebben neergelegd. Ook zien we dat de Heilige Geest onder jongeren werkt. "Het is ook voor onze samenleving van onschatbare waarde dat met name jongeren die de Bijbel kennen, vanuit een levende relatie met God leven en naar anderen uitstralen wat de waarde van het leven is. Dat is mijn diepe wens, " verwoordt mevrouw Den Boer. Het is belangrijk er te zijn tot eer van Hem en tot heil van je naaste. Heel concreet kun je eens naar je eigen gedrag kijken. Hoe ga je bijvoorbeeld om met een alleenstaande moeder? Gelukkig zijn er heel wat voorbeelden van goede opvang in kerkelijke kringen.

Mevrouw Den Boer, hartelijk dank voor dit actuele en verhelderende vraaggesprek.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen