Wat gebeurde er in 1907?

In 1907 ging het over de vereniging van de Kruisgemeenten met de Ledeboeriaanse gemeenten. Nadat in 1834 de afscheiding een feit geworden was, breidde deze beweging zich snel uit. Helaas was men het onderling over verschillende wezenlijke dingen niet eens. Op de Synode der Afgescheidenen van 1837, dus nog maar enkele jaren later, werd de Utrechtse kerkorde ingevoerd en de oude Dordtse kerkorde opzij gezet. Dit leverde onder de afgescheidenen veel protesten op.

Kruisgemeenten

Hoewel de grondwet vrijheid van godsdienst waarborgde, stak in diezelfde tijd een felle vervolging op tegen degenen die zich van de Hervormde Kerk afscheidden. Toen gingen velen er toe over om gebruik te maken van de mogelijkheid vrijheid bij de overheid aan te vragen. Dat hield wel in dat men dan bij kerkdiensten en in het dagelijks leven geen moeilijkheden meer zou hebben. Maar dat bracht ook met zich mee dat men van zichzelf verklaarde niet de voortzetting van de oude Nederlandse kerk te zijn, maar een onwettig bestaande godsdienstige vereniging en bijeenkomst, zo stond in het koninklijk besluit. Ook ten aanzien van de leer kwamen er verschilpunten. Bijzonder wel over de Heilige Doop.

Dit alles heeft er toe geleid, dat reeds in 1838 de Gereformeerde Kerken onder het Kruis voor het eerst in een algemene vergadering te Zwolle bijeenkwamen. De toevoeging 'onder het Kruis' werd gebruikt door degenen die geen vrijheid aanvroegen en gaf aan dat men liever schade en ongelijk leed, dan toe te geven aan wat tegen Gods Woord inging.

Het overgrote deel van deze Kruisgemeenten kwam in 1869 weer tot een vereniging met de Afgescheidenen, dus de kerken die wel vrijheid aangevraagd hadden. Enkele Kruisgemeenten deden aan deze vereniging niet mee. Langzamerhand groeide dit verband van de achtergeblevenen.

Gemeenten sloten zich aan en het getal der predikanten vermeerderde. Zo was de toestand in het begin van deze eeuw.

Ledeboeriaanse gemeenten

Ds, L. G. C. Ledeboer stond in de Nederlandse Hervormde kerk te Benthuizen. Zijn protest tegen de ingevoerde bundel der Evangelische Gezangen en zijn waarschuwen tegen predikanten die de zuivere leer niet brachten, leidde er toe dat hij in 1841 werd afgezet als predikant. Ds. Ledeboer heeft de breuk niet gezocht.

Maar hij kon en mocht niet anders dan voldoen aan de opdracht die hem van Godswege was opgelegd. Dat heeft er toe geleid, dat hij tot twee keer toe in de gevangenis in Leiden is terechtgekomen. Een tijd die voor zijn geestelijk leven erg vruchtbaar is geweest. In zijn gedichten komen we daarover het volgende tegen: Mijn leerschool is 't gevangenhuis, 't Gevangenhuis, mijn zachte kruis, De Heer' mij daar te leren geeft, Wijl Hij mij anders niet zo geeft.

Ds. Ledeboer heeft een zeer arbeidzaam leven gehad. Hij heeft gewerkt tot hij niet meer kon. In 1863 is hij in de blijde Hope des Eeuwigen Levens overleden.

Weinig predikanten

De Kruisgemeenten hadden weinig predikanten, maar de Ledeboerianen nog minder. Zo kwam het dat de vele vacante gemeenten veel leesdiensten hadden. Achtenswaardige ouderlingen gaven leiding aan het kerkelijk leven, deden het ambtelijk werk en leidden begrafenissen.

De tijd van een eeuw geleden is niet te vergelijken met de tijd van nu. Men leefde zeer geïsoleerd. Het feit dat er in ons vaderland nog een ander kerkgenootschap was, waar men dezelfde leer beleed, was bij velen nauwelijks

bekend. Dit veranderde in het begin van deze eeuw.

Grond van vereniging

In de Kruisgemeente van Meliskerke was de jonge oefenaar G. H. Kersten gekomen. De Heere heeft hem kennelijk willen gebruiken om diegenen die één waren ook bij elkaar te brengen.

Hij vertolkte de argumenten vóór vereniging als volgt: „Er ligt betrekking van de Ledeboerianen op ons, en althans wanneer ik voor mezelf spreek, van ons op hen. Dat is bewezen. Niet alleen door onze leraars uit te nodigen tot preken, maar in het bijzonder door beroepen uit te brengen op onze leraars. Mijns inziens komt dat hier vandaan, dat zij nu weder de Waarheid horen verkondigen als in de dagen van weleer; dat die Waarheid klem doet en verbindt. De grond van verenigen is dus gelegd."

Er waren wel verschillen, de Ledeboerianen hechtten erg aan de ambtskleding van de dienaren des Woords en ook aan de berijming van Datheen.

De eerste poging tot vereniging in 1905 werd een teleurstelling. In 1907 werd nogmaals een poging ondernomen. Op de algemene vergadering van de Ledeboerianen werd de toegestoken broederhand van de Kruisgemeenten aanvaard. Op 5 juni 1907 werd de vereniging een feit. Een commissie zou een gezamenlijke vergadering voorbereiden.

Gereformeerde Gemeenten

De eerste vergadering werd gehouden op 9 en 10 oktober van datzelfde jaar aan de Boezemsingel in Rotterdam. Op de eerste dag waren er afgevaardigden aanwezig van 22 Ledeboeriaanse gemeenten en 13 Kruisgemeenten. Ds. N. H. Beversluis werd tot voorzitter gekozen en ds. G. H. Kersten werd scriba.

Hierna werden verschillende praktische zaken geregeld. Verschillende classes werden gevormd, die op hun beurt weer ressorteerden onder een tweetal particuliere synoden: Zeeland en Holland. Over het punt van de ambtskleding werd niet meer gesproken. Wat betreft het zingen van de psalmen van Datheen besloot men het volgende: alle leraars en oefenaars sprekende in de gemeenten, die zingen de berijming van Datheen, zullen die berijming van de kansel aflezen.

De leraars en oefenaars, die enig bezwaar hebben tegen de nieuwe berijming en die tot nog toe niet zingen, zullen, optredende in de gemeenten, waar zij in gebruik is, geheel vrijgelaten worden de berijming van Datheen af te geven. Een ander artikel uit de opgestelde bepalingen zegt, dat in alle classicale en meerdere vergaderingen zullen gezongen worden de psalmen van Datheen.

Nu, negentig jaar later is het zo, dat nog een vijftal gemeenten in Zeeland, gebruik maken van de berijming van Datheen. Veel Zeeuwse gemeenten zijn in de jaren zestig en zeventig, er toe overgegaan om in de kerkdiensten de berijming van 1773 te gebruiken. Sommige classes gebruiken op hun vergaderingen nog de berijming van Datheen.

Helaas besloot ds. L. Boone, Ledeboeriaans predikant te Sint Philipsland, niet met de vereniging mee te gaan.

Verschillende gemeenten of gedeelten van gemeenten zijn hem hierin gevolgd. Deze gemeenten vormen een deel van de huidige Oud Gereformeerde Gemeenten.

Liefde tot de gemeenten

Zo heb ik in vogelvlucht en onvolledig geprobeerd wat te schrijven over het ontstaan van onze gemeenten.

Veel is er veranderd in de loop der jaren, maar de Heere is de onveranderlijk Getrouwe. Hij gaf er ons een

plaats als leden en doopleden. Veel dingen zijn er die zorgen geven op velerlei terrein. De Heere geve jullie als jongeren ook liefde tot onze gemeenten. Wijlen ds. A. Hofman schrijft in één van zijn preken: „Er zijn veel jonge mensen in onze tijd, die de waarheid waarin ze opgevoed zijn de rug toekeren. Anderen sluiten zich aan bij een modaliteit in een bepaald kerkverband waar lang niet altijd eender over de grondstukken der leer gedacht wordt. En wat ik u vragen wil: Spreekt het kerkverband dan helemaal niet meer mee? jonge mensen: Het kerkverband waartoe jullie behoren heeft jullie nodig."

Ik wil dit van harte onderstrepen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen