Wie zijn arm in Nederland?

Voor honderdduizenden huishoudens in ons land is de werkelijkheid anders. Zij worstelen dagelijks om de eindjes aan elkaar te knopen, lijden in stilte armoede en raken daardoor geïsoleerd van de rest van de bevolking.

Wat is armoede?

Wat is armoede in een land als Nederland eigenlijk? De meest gebruikte definitie van armoede verwijst naar een bepaalde hoogte van het inkomen. In de Algemene Bijstandswet wordt een bepaald maandinkomen (ƒ 1940, - voor een echtpaar) beschouwd als het bestaansminimum. Iemand die zelf dit inkomen niet (helemaal) bij elkaar kan krijgen, ontvangt een uitkering van de overheid waardoor het gezin tenminste dit minimum te besteden heeft. Onge-veer één op de acht huishoudens heeft een inkomen rond dit minimum; in totaal zijn dat er zo'n 800.000.

De praktijk

Wat betekent dit in de alledaagse praktijk voor zo'n gezin? Over een auto en een vakantie wordt niet eens gepraat. Geld om schoolexcursies en muziekles voor de kinderen te betalen, is er meestal ook niet. Verder worden uitgaven die andere gezinnen heel gemakkelijk doen, eens kritisch bekeken. Nieuwe kleren gaan er het eerste aan; bij het kringloopcentrum kun je voor weinig geld vaak nog heel goede kleding kopen. Daarna komt de telefoon: het abonnement opzeggen levert meer dan ƒ 25, - per maand op en gesprekskosten maak je dan ook niet meer. Verder wordt de gasrekening wat later betaald, de huur van het huis eveneens. Sommigen moeten zelfs op eten bezuinigen: ongeveer 22.000 huishoudens hebben niet altijd voldoende eten in huis en lijden dan honger!

Van de wieg tot het graf?

Maar we hebben na de oorlog toch een verzorgingsstaat opgebouwd die beloofde iedereen te vrijwaren van gebrek, letterlijk van de wieg tot het graf? jawel, maar de kosten daarvan liepen zo hoog op, dat er flink ingegrepen moest worden. De jaarlijkse verhoging van de uitkeringen werd telkens 'tijdelijk' niet toegepast, waardoor de mensen met de laagste inkomens niet vooruit kwamen. Daarentegen zag het werkende deel van de bevolking ieder jaar z'n inkomen stijgen. Ook werd er flink gesneden in de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO) en in de kinderbijslag. Verder vergoedt het ziekenfonds de tandarts niet meer automatisch. Bovendien zijn de huren flink gestegen, zodat de minima tegenwoordig meer dan een kwart van hun inkomen aan huur zien opgaan.

Werkloosheid

Op de achtergrond van het armoedevraagstuk speelt de werkloosheid een grote rol. Van de 800.000 huishou-

dens die op of rond het minimum leven, heeft 83% geen werk. Het blijkt dat vooral langdurige werkloosheid kan leiden tot armoede. Sommige (maar niet alle) werklozen krijgen weliswaar een werkloosheidsuitkering die hoger is dan het minimum (de WWuitkering), maar deze duurt altijd maar een paar jaar; daarna wacht een bijstandsuitkering. Tijdens die lange tijd dat er van een minimumuitkering geleefd moet worden, gaan uiteindelijk alle dure huishoudelijke apparaten, zoals de koelkast en de wasmachine, wel een keer kapot. De vele honderden guldens die voor vervanging nodig zijn, ontbreken op dat moment gewoon.

Schulden

Eén van de gevolgen van het ontbreken van de noodzakelijke financiële middelen zijn schulden. Bijna de helft van de gezinnen op minimumniveau heeft zulke hoge schulden dat ze niet in staat zijn deze op de normale manier af te lossen. Een veel voorkomende oorzaak van schulden is echtscheiding. Wanneer een huwelijk op de klippen loopt, moet de vrouw bijvoorbeeld het huis uit, samen met een aantal kinderen. De verhuizing en de inrichting van het nieuwe huis kosten veel geld. Wanneer daar slechts een minimum-uitkering tegenover staat, kan de gemaakte schuld niet meer afgelost worden. De schuldeiser kan dan beslag laten leggen op een deel van het inkomen (maximaal 10%), met als gevolg dat er nog minder te besteden is.

Oplossingen

Dan moeten we toch gewoon de uitkeringen verhogen? Op zich lijkt dit een redelijke suggestie. De praktijk leert echter dat hieraan belangrijke nadelen kleven. Wanneer je de uitkeringen wilt verhogen, moet je het minimumloon verhogen, want dat is per definitie daaraan gelijk. Als je namelijk alleen de uitkeringen verhoogt, stijgen deze tot boven het minimumloon, waardoor werklozen die een baan vinden er in inkomen op achteruit kunnen gaan. Dan wordt het zoeken naar werk zo ontmoedigd dat nog meer werklozen het solliciteren zullen opgeven. Dus minimumloon en minimumuitkering moeten altijd gelijk op gaan.

Maar verhoog je minimumloon en minimumuitkering tegelijk, dan worden minimumloners voor werkgevers nog duurder dan ze al zijn. Daardoor daalt de vraag naar minimumloners, waardoor de werkloosheid gaat stijgen. Omdat werkloosheid de belangrijkste verklaring voor armoede is, stijgt hierdoor de armoede, terwijl je nu juist de armoede wilde bestrijden. Een echte oplossing voor deze fundamentele spanning tussen de hoogte van de uitkeringen en de omvang van de werkgelegenheid heeft nog niemand gevonden.

Gereformeerde Gezindte?

Uit een artikelenserie in het RD eind vorig jaar bleek dat de stille armoede ook de gereformeerde gezindte niet voorbijgaat. Ook onder ons zijn gezinnen waarin men van een bijstandsuitkering moet zien rond te komen. Maar ook zelfstandige boeren en tuinders hebben door de lage prijzen en door de hoge investeringen die ze moeten doen, soms minder dan het sociale minimum te besteden. De recente ingreep in de kinderbijslag zal dit alleen nog maar verergeren: grote gezinnen krijgen niet langer per kind extra kinderbijslag.

Ondanks alles wilde een geïnterviewde weduwe zich niet echt arm noemen: Werkelijk arm ben je als je geen geloof hebt". Ook kan de Heere armoede gebruiken om ons te leren in afhankelijkheid van Hem leven. Maar hier geldt wel het woord van Agur: Armoede of rijkdom geef mij niet; voed mij met het brood van het mij bescheiden deel; opdat ik, zat zijnde, U dan niet verloochene, en zegge: ie is de Heere? of dat ik, verarmd zijnde, dan niet stele, en de Naam van mijn God aantaste" (Spreuken 20:8-9).

Dat de Heere het kruis van de armoede soms gebruikt om geestelijk onderwijs te geven, betekent natuurlijk nooit dat we werkeloos zouden mogen toekijken hoe onze naaste gebrek lijdt. Zowel in het Oude als in het Nieuwe Testament kunnen we lezen dat de arme het voorwerp van Gods bijzondere zorg was en dat Hij wetten en instellingen gegeven heeft om de armen te hulp te komen. Diaconie en overheid hebben nog altijd de taak om hieraan leiding en uitvoering te geven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen