AIs twee hetzelfde zeggen is het nog niet hetzelfde

Wie was Kari Barth?

Karl Barth werd geboren in 1886 te Bazel in Zwitserland. Zijn beide grootvaders waren predikant en z'n vader was hoogleraar aan de universiteit en doceerde daar Nieuwe Testament. Op zestienjarige leeftijd ging Karl (uit nieuwsgierigheid) theologie studeren. Hij volgde zijn studie aan verschillende universiteiten: Bern, Berlijn, Tübingen en Marburg. Hij was het niet eens met de theologie, waarin het verstand hoogtij vierde. De bijbelse boodschap werd daardoor volgens hem ontkracht. Hij kreeg te weinig toerusting om preken te maken.

In 1911 werd hij predikant te Safenwil in het kanton Argau. Tien jaar diende hij deze gemeente. Hij wilde daar een boodschap hebben voor de sociaal misdeelden. Net na de Eerste

Wereldoorlog publiceerde hij zijn commentaar op de Romeinenbrief (Römerbrief). In deze brief heeft hij volgens zijn zeggen de boodschap gevonden voor onze tijd.

Daarna treffen we hem aan in Göttingen (Duitsland), waar hij hoogleraar in de dogmatiek werd, in Münster en in Bonn. Hier maakte hij een begin aan zijn 'levenswerk': Die Kirchliche Dogmatik. Zijn plan was om vijf delen te schrijven, maar slechts vier verschenen er in totaal twaalf omvangrijke banden!

De nazi-leer

Tijdens het opkomend Nationaal Socialisme in Duitsland ontstonden er kerkelijk grote moeilijkheden. Een deel van de Evangelische Kirche wilde Hitier in zijn machtsstreven steunen, een ander deel was een fel tegenstander van deze machtspolitiek. Onder leiding van Martin Niemöllerging een deel verder onder de naam: Bekennende Kirche. Zij onderschreven de Barmer Thesen (op een synode te Barmen werden deze aanvaard). In het kort komen zij hierop neer, dat de kerk slechts aan de Heere Jezus Christus onderworpen mag zijn en niet aan aardse machten... Barth weigerde de eed van trouw aan Hitier af te leggen en vestigde zich in Bazel. Al bevond hij zich in een neutraal land, neutraal heeft hij de oorlog zeker niet meegemaakt.

Sympathie voor het socialisme

Was hij duidelijk in zijn afwijzen van het nationalisme, tegenover het communisme nam hij een halfslachtige houding aan. Hij noemde het anti-communisme van de Amerikanen (en hun aanhangers) een groter gevaar dan het communisme zelf. Dat kwam waarschijnlijk omdat zijn sympathie lag bij het socialisme, dat sterk aan het communisme verwant is. Barth was wars van elke politieke opstelling, die men als 'christelijk' wilde betitelen. Het is bijzonder jammer dat Barth, gezien zijn invloed, niet krachtiger is opgetreden tegen de anti-goddelijke beginselen, die aan het communisme ten grondslag liggen. Nog onverwacht, op 10 december 1968 overleed Barth op 82jarige leeftijd.

Dialectische theologie

In de theologie van Barth gaat het om dialectiek: wat God zegt krijgt pas waarde als jij antwoordt. Bij hem gaat het niet om de monoloog, de alleenspraak, het eenzijdig spreken, maar om het spreken met twee woorden, met twee partijen: God en de mens. God is de geheel (gans) Andere, Hij heeft Zijn woning in de hemel, in het Heilige, Hij is de Eeuwige, de Verborgene. De mens bewoont de aarde en is tijdelijk, van hem is niets positiefs te zeggen. De

mens kan slechts iets van God weten door het wonder.

Openbaring

Onze kennis van Hem is geen resultaat van wetenschap of studie, maar alleen van openbaring. Karl Barth moet niets hebben van een vorm van godsdienst (religie), waarbij de mens iets meent kunnen te zijn voor God. Onze vroomheid, onze bevinding legt bij de Heere geen enkel gewicht in de schaal. In de mens vinden we ook geen enkel aanknopingspunt, ook niet in zijn geloof. Hier merken we ook het grote verschil met Abraham Kuyper. Deze wilde in alles het christelijke standpunt terugvinden, terwijl Barth niets moest hebben van christelijke organisaties of verenigingen. Wij kunnen immers niet weten wat Gods wil is?

De Bijbel kan Gods worden Woord

Barth heeft het veel over Gods Woord, want van Gods kant moet alles komen. Maar hij ziet de Bijbel niet als het geïnspireerde en gezaghebbende Woord van God. De Bijbel bevat volgens hem 'een verzameling van getuigenissen van gemachtigde getuigen van Christus'. Voor Karl Barth is de Schrift geen kenbron van de waarheid, maar een serie geloofsgetuigenissen. Als mens kun je door de Schrift God niet 'kennen'. Hij blijft de Verborgene. En zo kunnen wij ook Zijn wil niet weten, dus alle activiteit op politiek, maatschappelijk of sociaal gebied is aanmatigend, onbevoegd. Voor Barth blijft preken iets 'onmogelijks'. Dit klinkt rechtzinnig, maar zo heeft hij het niet bedoeld. Toch preekte hij graag, vooral in de gevangenis van Bazel. Want het Woord moet in alle omstandigheden van het leven een plaats hebben. In de prediking kan namelijk de Bijbel Gods Woord worden! Het is dan als een bliksemflits die daarna weer meteen weg is. Even was de Bijbel voor jou Gods Woord.

Geen zekerheid?

Is er bij Barth dan geen plaats voor zekerheid, zijn er geen waarheden die vaststaan? Ja, maar die vastheid ligt niet in het subject, de mens, maar in Christus als het voorwerp van het geloof. De onderscheiding bijzondere en algemene genade, zoals Kuyper uitvoerig propageerde, wees hij ten stelligste af. Barth zag de bijzondere genade niet als een bijzondere gave aan de uitverkorenen, maar als een houding van God ten opzichte van heel Zijn schepping. En deze houding is er al vanaf het begin geweest. Bij de schepping is er geen sprake van een werkverbond, maar van een genadeverbond.

En de zonde dan?

Barth schrijft de zonde niet in de eerste plaats op rekening van de mens, maar ze hoort bij schepping. Net zoals licht alleen bestaat tegenover duisternis, het goede ten opzichte van het kwade. Het 'zijn' in relatie tot het 'niet-zijn'. Zonde is geen overtreding van Gods gebod, maar het verwerpen van Zijn genade, van het licht in Christus. Hij ziet immers de schepping als genade? Het is moeilijk om het begrijpelijk uit te leggen, je moet bijna Barthiaan zijn om het te volgen. Het paradijsverhaal verwijst Barth naar het rijk der fabels en God eist van de mens geen voldoening voor de zonde. Bij Karl Barth is er geen plaats voor Christus als Plaatsvervanger, als Borg voor zondaren. In Christus verzoent God Zichzelf.

Verkiezing en verwerping

Velen voor Barth hebben de leer van dubbele predestinatie (verkiezing en verwerping) laatdunkend terzijde geschoven. Barth brengt deze leer weer naar voren. Maar hoe? Met een totaal andere inhoud. De calvinistische leer valt hij niet bij, maar de verkiezing loochenen, kan hij ook niet. En al spreekt hij van verkiezing en verwerping, dan is er bij hem toch slechts sprake van Eén Verworpene en dat is Christus. En tegelijk noemt hij Hem de Verkorene. God is in Christus verzoend met de hele schepping. Er is dus geen schuld meer. We zitten hier op de grens van de algemene verzoening. Toch ontkent Barth de verwerping niet: verloren gaan is volgens hem een onmogelijke mogelijkheid. Zulke uitspraken maken zijn leer wel ongrijpbaar.

Beoordeling en beïnvloeding

In vergelijking met de negentiendeeeuwse liberale en rationele opvattingen heeft Barth de theologie een ruk naar 'rechts' gegeven. Niet de mens, maar Gods openbaring is de maatstaf.

Daar kunnen we het hartelijk mee eens zijn. Toch kwam Barth in het zich afzetten tegen rationalisme en piëtisme in het andere uiterste terecht. Hij maakte zo'n scheiding tussen de mens en God, dat er zelfs voor het wederbarende werk van de Heilige Geest geen plaats overbleef. En zijn opvatting over schepping, zonde en genade is toch een onbijbelse steen in het gebouw van zijn theologie. Hij zette zich zo fel af tegen elk aanknopingspunt in de mens tot geloven, dat hij ook het werk van God de Heilige Geest in de mens ontkende. Zo heeft Barth de leer van de Reformatie verbasterd. Aan oude begrippen heeft hij een totaal nieuwe en andere inhoud gegeven. We missen duidelijk hel gehoorzaam luisteren naar de eenvoud van Gods Woord.

Het gevaarlijke van zijn denken is, dat hij te midden van het modernisme van de twintigste eeuw zo rechtzinnig lijkt, terwijl de al eerder genoemde bijbelse begrippen een totaal andere invulling hebben gekregen.

Hoewel in Nederland maar weinig de theologie van Barth helemaal gevolgd zijn, heeft hij wel grote invloed gehad. Velen hebben hem voor hun karretje gespannen, maar hij werd dan wel onvolledig geciteerd. Om een bijvoorbeeld te noemen: als predikanten niets van bevinding wilden weten, werd Barth aangehaald: „Het gaat niet om de bevinding van de mens, maar om Christus". Dat klinkt zelfs aardig rechtzinnig, maar Barth bedoelde iets heel anders. Vergeten werd bij zo'n uitspraak dat het werk van Christus ook toegepast moet worden door de Heilige Geest.

Wie Barths werken leest, moet zich er terdege van bewust zijn, dat hier meer adders onder het gras liggen, dan we vermoeden. Wie Barth leest, moet stevig in zijn schoenen staan om niet beïnvloed te worden. Ook al is die invloed anders dan Barth bedoelde. Als twee hetzelfde zeggen, is het nog niet hetzelfde!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen