Groot worden en toch klein blijven

Op de vraag wie de meeste is, geeft de Heere Jezus niet direct antwoord. Maar hij roept een kind. Onwennig, bedeesd en wat verlegen staat dat kleine kind daar ineens tussen die grote mannen. „Kijk, zó moet je worden, hoogmoedige discipelen: ederig, bedeesd, niet rechthebbend, anders zul je het Koninkrijk Gods geenszins ingaan" (zie Mattheüs 18:3).

Groot willen worden

Intussen zijn er maar weinig kinderen die niet graag groot willen worden. Dat lijkt aangeboren te zijn. En er zit iets positiefs in. Een kind dat groot wil worden, heeft plannen voor de toekomst. Het blijft niet steken in het verleden en het loopt niet vast in het heden. De ontwikkeling gaat steeds verder en zo groeit een kind uit tot jongere en volwassene. Maar je kunt tijdens dat proces ook facetten ontdekken die duidelijk maken hoe de zonde ook in kinderen doorwerkt. Het is prachtig om een kind te zien leren om het begrip 'ik' te gebruiken, maar direct dient zich ook het misbruik ervan aan.

Hoe vaak wordt het door heel jonge kinderen al niet hebberig of koppig gebruikt. Er ontstaat soms al iets wat bij volwassenen machtsmisbruik heet.

Toch is het gezond dat kinderen groot willen worden. Zij moeten de ruimte krijgen om zich te kunnen ontplooien en eigen ideeën en standpunten te krijgen. Een kind dat niet groeit, is ziek. Over een kind dat niet steeds zelfstandiger wordt, moeten ouders zich zorgen maken. Het ligt in de schepping besloten dat alle leven groeit naar volwassenheid en zelfstandigheid.

Op jezelf kunnen staan

'Dat kan ik zelf wel', is een gevleugelde uitspraak van kinderen en jongeren in ontwikkeling. Het is natuurlijk ook wel erg belangrijk. In een gezonde ontwikkeling moet een moment komen dat je je als het ware afwendt van opvoeders en dat je dingen zelf gaat regelen. In onze samenleving ligt dat moment jaren later dan in vroeger eeuwen,

jongeren zitten langer op school en vinden het vaak moeilijk om te bepalen hoe het vakkenpakket eruit moet zien; er is zoveel keus en wat wil je worden? Ook het tijdstip waarop je gaat werken, ligt later dan vroeger. Deze factoren veroorzaken dat het moment van de overstap naar de wereld van de volwassenen wordt uitgesteld. Dat is niet zo gunstig: aan de ene kant gaat de lichamelijke en seksuele rijping sneller (door bijvoorbeeld betere voeding) en aan de andere kant breekt de psychologische, emotionele volwassenheid later aan. Dat kan veel spanning opleveren voor jongeren zelf, maar ook in gezinnen. Tussen de fasen van kind en volwassene ligt een periode van zoeken en onzekerheid. Kort gezegd gaat het daarin om het bepalen van je mening over allerlei vragen. Vragen over wie je bent, wat je wilt gaan doen in de

toekomst, met welk soort mensen je het goed kunt vinden, hoe je reageert op moeilijkheden en tegenvallers. Maar ook: hoe je plaats tegenover de kerk en vooral ten opzichte van de Heere is. Allerlei levensvragen krijgen in deze periode een eerste antwoord. Dat is nodig omdat je anders geen koers in je leven krijgt en je je niet ontwikkelt tot een zelfstandig persoon.

Tijd en ruimte nodig

Het kost tijd om antwoorden te vinden. In het groeien naar volwassenheid zit dan ook een periode dat je daar nog naar op zoek bent. ]e kunt daarin allerlei soorten vragen hebben: mag je nou wel of niet een beetje oogschaduw gebruiken? Preekt men in onze kerk de ware leer of is het elders beter? Zal ik gaan werken of eerst nog een poosje studeren? Mogen een jongen en een meisje samen op vakantie? Het is niet erg om een poosje over die vragen na te denken en de ene keer het ene, en de andere keer het andere te vinden. Ouders kunnen behulpzaam zijn om antwoorden en vooral argumenten (waarom vind ik iets) te zoeken waarmee je langzamerhand standpunten kunt gaan innemen. Als dit goed verloopt, groei je stap voor stap naar een eigen mening en tot zelfstandige ideeën. Zo vormt zich een volwassen identiteit, dat is: een stabiel idee over wie je bent en aanvaarding van jezelf.

Een minderheid (!) van de jongeren maakt een periode door waarin er fiks tegen alles aangeschopt wordt. Als je dat ook doet, dan moet je eens nagaan waarom je je zo gedraagt. Het kan zijn dat je weieens wilt zien wat al die regels en gewoontes waard zijn. Beproef het gerust, maar blijf altijd beseffen dat je beslist fout zit als je mensen kwetst en Gods Naam en eer aantast, je mag van ouders en andere volwassenen verwachten dat ze uit kunnen leggen waarom bepaalde regels gelden.

Overigens krijgt elke opgroeiende jongere kritiek op de oudere generatie. Dat is begrijpelijk en gezond: er kan reden zijn tot kritiek en door het groeien van een eigen mening krijg je de neiging om kritiek te leveren.

Veel jongeren kennen periodes waarin ze zich terugtrekken in zichzelf. je praat dan niet veel over wat je denkt en voelt. Gedacht, gedroomd en gepiekerd wordt er des te meer! Dit past in een proces van groeien naar volwassenheid. Vaak gaat het over relaties en gevoelens. Ook kan er nagedacht worden over de verhouding tot de Heere.

Deze 'verinnerlijking' geeft ook een grotere diepgang. Voor ouders kan het weieens moeilijk zijn omdat er zoveel in je omgaat terwijl ze daar niet bij kunnen komen. Die ruimte moet je wel gegund worden, maar het is belangrijk dat je je niet helemaal onttrekt aan je gezin door altijd weg te zijn of op je kamer te zitten. Je hebt anderen nodig, juist ook als je je minderwaardig of somber voelt. Ook contacten met jongeren op school of op de vereniging kunnen je helpen.

Wanneer ben je volwassen?

Om echt zelfstandig te kunnen leven, moet je volwassen geworden zijn. Het is niet mogelijk om dit proces hier uitgebreid te beschrijven. Een paar hoofdlijnen. Hiervoor heb ik al genoemd dat het erbij hoort dat je bij het opgroeien kritisch wordt. Het is daarbij belangrijk dat er een evenwicht ontstaat tussen enerzijds kritiek durven hebben en anderzijds je verbonden voelen met die oudere generatie. Jongeren spuien soms bijna zonder rem allerlei kritiek. Dat kan op die leeftijd. Maar als je verder opgroeit dan moet er daarnaast een verbondenheid komen met en begrip voor degenen die je bekritiseert. Het is belangrijk om rekening te kunnen houden met de gevoelens van de ander. Dat is volwassen! Ook is het nodig dat er besef van eigen beperktheid en fouten groeit zodat je kritiek zich matigt. Inhoudelijk kun je dan nog wel scherp zijn in kritiek, maar er is ook begrip, respect en mildheid ten opzichte van de ander. Eerlijk gezegd, er zijn heel wat mensen die de leeftijd van volwassenen bereikt hebben, maar die toch kritiek blijven uiten op een manier die ver beneden hun leeftijd ligt.

Een kenmerk van de kinderleeftijd is

dat je afhankelijk bent. Na de basisschool kom je in een proces waarin je je steeds onafhankelijker gaat opstellen. Het is voor volwassenen belangrijk om zelfstandigheid te bereiken en te handhaven. Toch is het om echt volwassen te kunnen worden nodig om ook weer afhankelijk te durven worden. Je moet je weer leren geven en toevertrouwen aan de ander. Als je dat niet durft dan loopt het spaak op het gebied van vriendschappen, verkering en huwelijk. Jongeren die een eigen identiteit ontwikkelen, durven zelfstandig te zijn. Maar zij durven zich ook te hechten, aan te passen en te geven aan anderen.

Problemen bij zelfstandig worden

Het is vaak lastig voor ouders als hun kinderen zich losmaken en zelfstandig worden. Lang hebben zij de verantwoordelijkheid voor hen gedragen maar nu moet die overgedragen worden aan hun kinderen. Toch zit hier zeker niet altijd het grootste probleem. Dit kan ook bij jongeren zelf liggen. Opgroeien gaat niet vanzelf en het is evenmin zeker dat je arriveert waar je komen moet. Ik zal een paar klippen beschrijven waar sommige jongeren op vastlopen.

De eerste klip is dat jongeren er niet in slagen om zich te binden aan de leefgemeenschap waarin ze zijn opgegroeid. Dit kan uitlopen op het vertrek uit de kerk waarin je bent opgegroeid. De wortels van zo'n besluit zijn vaak ergens rond de 1 3, 14 jaar te vinden. Het is niet zomaar iets als jongeren zich niet thuis voelen in hun gezin, kerk en de daarbijbehorende leefgemeenschap. Het veroorzaakt, terwijl je nog jong bent, een breuk in je gezin en vriendenkring. Vaak ligt er achter een breuk met een gezin en een kerkelijke gemeente een breder ontwikkelingsprobleem. Je kunt dat ook zien aan het feit dat veel jongeren die breken met hun milieu moeite hebben met relatievorming en het krijgen van stabiele standpunten. Je alleen maar afzetten tegen heeft namelijk niets te maken met het hebben van een stabiele eigen mening.

Een andere klip kan zijn dat het jongeren niet lukt om eigen antwoorden en standpunten te vinden op de vragen die op hen afkomen, jongeren blijven dan labiel en onzeker; het lukt hen niet om een eigen identiteit te krijgen. Er ontbreken verinnerlijkte waarden en normen. Meningen wisselen steeds en zijn vaak afhankelijk van degene met wie je praat. Dit heeft te maken met het feit dat je onzeker bent en ontevreden over jezelf blijft.

Tenslotte noem ik nog een derde probleem dat vaak niet onderkend wordt. In de psychologie wordt dit 'foreclosure' genoemd. Je kunt dit vertalen als: te vroegtijdige afsluiting. Hiervoor is beschreven datje als jongere voor tal van vragen antwoorden moet vinden. Dit heeft tot gevolg dat soms de binnenboel aardig op z'n kop staat. Bij 'foreclosure' is er wel een periode waarop de vragen op je afgekomen zijn, maar ben je er niet in geslaagd om eigen antwoorden te vinden. In plaats daarvan worden antwoorden en gewoontes van de oudere generatie klakkeloos overgenomen. Er wordt onvoldoende beseft waarom standpunten ingenomen worden en wat ze waard zijn. Zonder strijd om ze je persoonlijk eigen te maken, wordt klakkeloos herhaald wat anderen zeggen. Het proces van het je eigen maken van zelfstandige standpunten wordt zo vroegtijdig afgesloten.

Vaak valt een proces van 'foreclosure' niet op. Dit soort jonge mensen geeft immers geen problemen en past zich keurig aan. Intussen is er wel degelijk reden tot zorg. Het ontbreekt hen aan een eigen identiteit en eigen waarden en normen. Als er zich dan moeilijkheden voordoen, is er vooral de reactie dat ze zich nog vaster klemmen aan de overgenomen standpunten. Een eigen identiteit en eigen manieren om problemen het hoofd te bieden, ontbreken immers. Het gevolg is dat de van anderen overgenomen standpunten steeds absoluter en krampachtiger worden toegepast op zichzelf, hun gezin en omgeving. Op deze manier raak je soms ver verwijderd van wat de oorspronkelijke zin en betekenis was van standpunten. Het is duidelijk dat dit geen gezonde manier van zelfstandig worden is. Bij zelfstandig worden moet je tot eigen standpunten durven komen. Dat het daarbij wel belangrijk is om de raad van ouders en andere volwassenen te horen, is helder lijkt me.

Groot worden en toch klein blijven

Eigen antwoorden en eigen standpunten. Zeker, die zijn nodig om zelfstandig te kunnen worden. Toch is dat nog niet alles. Ik las eens een interview met een man die belangrijk in onze samenleving is geweest. Toen hij daarover een vraag kreeg, zei hij: 'Ik heb maar wat gemompeld bij de dorpspomp'. Een wijze opmerking. Volwassen mensen beseffen hun beperktheid en kleinheid!

Aan het begin van dit artikel heb je gelezen over de discipelen die de hoogte in wilden groeien. De Heere Jezus geeft antwoorden die een tegenstelling in zich dragen: ie zich vernedert en klein wordt, die zal verhoogd worden en groot zijn in het Koninkrijk. Diezelfde tegenstelling is ook te vinden in de oproep tot opwas, groei (1 Petrus 2:2) en in de vermaning tot nederigheid en klein worden (Mattheüs 18:4). juist volwassen mensen kennen hun kleinheid en beperktheid.

Hoogmoed, arrogantie, het altijd zeker weten, zijn geen bewijzen van rijpe volwassenheid. Het komt voort uit een gebrek aan zelfkennis.

Hetzelfde geldt in het geestelijke leven, juist een besef van kleinheid kenmerkt het rijpere genadeleven. Dat heeft niets te maken met benepenheid of benauwdheid, maar het komt voort uit het weten wie de Heere is en wie Hij voor een zondig mens is. Hoe meer er een omgang met de Heere mag zijn, des te meer zal de kennis van je eigen zondigheid groeien. Maar er zal daarbij ook een toename zijn in de kennis van Christus.

Gelukkig is dat niet gebonden aan een leeftijd. Als je jong bent, sta je voor de opdracht om volwassen en zelfstandig te worden. Op veel vragen moet je een antwoord formuleren. Sla daarbij de geestelijke vragen niet over! Je zou de eerste niet zijn die juist op jouw leeftijd van de Heere antwoord kreeg uit Zijn Woord. Begrijp je dat je dan volwassen en zelfstandig wordt en toch klein blijft? !

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen