Twee jaar paars

Ons land kent sinds 22 augustus 1994 een zogenaamd 'paars kabinet'. Paars is een mengsel van rood en blauw. Rood staat in dit kleurenpallet voor de PvdA, terwijl blauw de symboolkleur is voor de VVD. Als de kleurloze D66 aan genoemde partijen wordt toegevoegd, dan blijft de combinatie PvdA/VVD/D66 een paarse kleur vertonen. Een nieuwe politieke kleur! Een politieke kleur die staat voor een kabinet waarin geen plaats meer is voor mensen die hun politieke handel en wandel willen baseren op en/of rekening willen houden met Gods Woord. Het paarse kabinet: een indringende uiting van de voortgaande secularisatie in ons land!

De schrik sloeg veel bijbelgetrouwe christenen na de Tweede Kamerverkiezingen in 1994 om het hart. Na een verkiezingscampagne vol problemen en uitglijders van en rond de nieuwe lijsttrekker Brinkman, verloor het CDA in één klap twintig zetels. De SGP verloor één van de drie kamerzetels, terwijl de RPF een winst boekte van twee zetels. Per saldo was er echter sprake van een nettoverlies van negentien zetels voor de christelijke partijen. Die zetels zijn dus allemaal terechtgekomen bij niet-christelijke partijen.

Het gevolg van het grote verlies voor het CDA, in combinatie met het onbeholpen optreden van partijleider Brinkman tijdens de formatieperiode was de vorming van een kabinet van PvdA, WD en D66, met PvdA-partijleider Kok aan het roer. Een kabinet zonder CDA dus. Een unieke situatie. Sinds 1918 maakten christelijke partijen onafgebroken deel uit van het landsbestuur. Nu werd het CDA verwezen naar de oppositiebanken.

Nogmaals, een unieke situatie. Maar voor sommigen (velen? ) ook een zeer gewenste verandering. Voor D66-leider Van Mierlo was het de vervulling van een lang gekoesterde droom.

'Het paarse kabinet'

De vorming van een paars kabinet was voor de SGP-jongerenorganisatie reden om er een infoschets aan te wijden. In deze schets, onder de titel 'Het paarse kabinet', wordt ingegaan op een aantal vragen die leven rond de totstandkoming van een kabinet zonder CDA. Vragen waarop een antwoord gezocht wordt zijn: Hoe heeft het zover kunnen komen dat de christelijke inbreng ontbreekt in de regering? Hoe is de paarse coalitie tot stand gekomen? Wat is de verbindende visie van paars? Is paars een bewuste keus op grond van visie, of waren de partijen PvdA, WD en D66 tot elkaar veroordeeld? Is paars een doorbraak met een historisch karakter of slechts een intermezzo? Vier auteurs (P. van de Breevaart, dr. W. Fieret, mr. G. Holdijk en j. P. Tanis) hebben geprobeerd vanuit verschillende invalshoeken antwoorden op bovenstaande vragen te formuleren. Op een deel van de opgeworpen vragen en geformuleerde antwoorden wordt ingegaan in dit artikel.

Hoe heeft het zover kunnen komen?

Het paarse kabinet komt niet uit de lucht vallen. Dit kabinet is het resultaat van allerlei ontwikkelingen in onze samenleving. Tot aan de jaren zestig hadden de grote politieke partijen een zeer stabiele achterban. De kiezers stemden op de partij die behoorde tot 'hun zuil'. Het behoren tot een zuil was van invloed op alle aspecten van het leven. Dat komt tot uiting in de schets van een gezin dat behoorde tot de socialistische zuil: 'Het was vanzelfsprekend dat vader en moeder hun stem uitbrachten op de socialistische partij. Vader was lid van de socialistische vakbond.

Moeder was lid van één van de vrouwenbonden die bij de socialistische bevolkingsgroep hoorden. De kinderen waren aangesloten bij de AjC, de jongerenvereniging van de socialisten. 's Zomers gingen ze op kamp, waar ze in contact kwamen met de socialistische opvattingen. De krant waarop het gezin geabonneerd was, de radio-omroep waarnaar het meest werd geluisterd was van socialistische snit. Het hele leven werd gestempeld door het socialisme, je hoorde bij de socialistische zuil en je voelde je er bij thuis.' Zo was het ook met de protestanten en de rooms-katholieken met hun eigen zuilen.

De jaren zestig en daarna

In de jaren zestig ging het hele zuilenstelsel op z'n kop. Jongeren wilden hun eigen leven gaan leiden en keuzes kunnen maken die pasten bij hun nieuwe, moderne opvattingen. Zij zetten zich af tegen de 'zuilenmaatschappij'. 'Vrijheid op alle terreinen' leek de nieuwe levensovertuiging te zijn. Een vloedgolf van vernieuwingen stroomde door ons land.

Modernisering, verandering, inspraak en democratisering waren sleutelbegrippen voor het nieuwe denken. De achterbannen van de traditionele politieke partijen werden kleiner en nieuwe, op modernisering gerichte partijen werden gevormd. Begin jaren '70 kreeg de televisie in vele huisgezinnen een plaats. Avond aan avond dronken miljoenen die gekluisterd zaten aan de beeldbuis allerlei nieuwe denkbeelden in. Een enorme erosie van religieuze overtuigingen en levensvisies was het gevolg.

Secularisatie en ontkerstening

Door de moderne opvattingen werden duizenden losgeweekt van hun geloof. Bijbellezen, bidden en kerkgang kregen een steeds kleinere rol in hun leven. Na korte tijd werden Bijbel en kerk geheel uit het leven gebannen en gaf men zich over aan een leven gericht op het hier en nu. Degenen die wel naar de kerk bleven gaan, hoorden van sommige kansels niet meer dé Boodschap, maar beschouwingen over het politieke leven, het sociale onrecht in ons land en de kloof tussen Noord en Zuid. De inhoud van de Bijbel kwam onder kritiek te staan. Zo kwam de wereld binnen de muren van de kerk. De secularisatie (verwereldlijking) en ontkerstening wonnen steeds meer terrein. Allerlei zaken werden losgepeld uit de bijbelse context en het geloof in God de Schepper en Wetgever. 'Geloven' werd een zaak van het privéleven.

Politieke ontwikkelingen

De tegenstellingen tussen Oost (communistische landen) en West (kapitalistische landen) werden kleiner en na de val van de Berlijnse Muur in 1989 verdween het communisme zelfs grotendeels. Had de PvdA vroeger meer sympathie voor het communisme en de centraal geleide economie en was de WD duidelijk meer op het kapitalisme en de vrijemarkteconomie gericht, na het wegvallen van de tegenstellingen tussen Oost en West werden ook de tegenstellingen tussen PvdA en WD kleiner. In toenemende mate was er sprake van geestelijke herkenning tussen socialisten, liberalen en pragmatici. Samen konden zij zich vinden in de leuzen van de Franse Revolutie: 'Vrijheid, gelijkheid en broederschap'. Samen konden zij zich ook vinden in hun onvrede over de machtspositie van het CDA; keer op keer kon men bij de vorming van een nieuwe coalitie niet om deze christelijke partij heen. Politieke ontwikkelingen in binnen-en buitenland alsmede de toenemende afval van God en Zijn Woord maakten zo de weg vrij voor de vorming van een a-christelijke regering.

Paars: intermezzo of keerpunt?

Zal er achteraf gezegd kunnen worden dat de verkiezingen van 1994 en het daaropvolgende paarse kabinet slechts een rimpeling in een politiek constante vijver geweest zijn? Of zal er gesproken worden van een keerpunt? Niemand kan op deze vragen met zekerheid antwoorden. Gezien de hierboven geschetste ontwikkelingen is het echter te vrezen dat na het vertrek van de populaire Lubbers, de secularisatie die ons land in zijn greep heeft in zijn volle omvang duidelijk geworden is in het grote verlies voor het CDA. 'Paars' is een logisch uitvloeisel van de secularisatie en ontkerstening in onze samenleving en past dus zondermeer in het huidige tijdsbeeld. Het kabinet-Kok is een weerspiegeling van wat er in de meerderheid van het Nederlandse volk leeft. Daarom is 'paars' waarschijnlijk geen kortstondig intermezzo maar een breuk met het verleden.

Het 'cement van paars'

PvdA, WD en D66 kunnen elkaar vinden in het nieuwe liberalisme. Daarin is het beleid gebaseerd op individualisme (gerichtheid op het eigen ik), materialisme (gerichtheid op geld en stoffelijke zaken) en pragmatisme (gerichtheid op praktische bruikbaarheid, niet gestoeld op levensbeschouwelijke uitgangspunten) centraal. Toch wil dat niet zeggen dat er in de toekomst geen christelijke partij meer zal plaatsnemen in onze regering. Het paarse kabinet kan vooral Van Mierlo en zijn volgelingen in vervoering brengen. PvdA'er Kok en WD'er Bolkestein zien het huidige kabinet echter als een 'gewoon meerderheidskabinet' en willen niet meedoen in de 'paarse euforie'. In de toekomst willen Kok en Bolkestein het CDA ook zeker niet van regeringsdeelname uitschakelen. Het CDA zal echter nooit zo'n machtige positie in de nederlandse politiek meer innemen, dat zij de andere coalitiepartner(s) naar haar hand kan zetten.

Pimpelpaars?

Hoe 'paars' is het paarse kabinet-Kok? Inmiddels is de paarse coalitie halverwege de rit. In de twee jaren die achter ons liggen, is het de regering-Kok voor de wind gegaan op economisch terrein. Het kabinet getuigt ook van daadkracht in tal van beslissingen die genomen zijn over infrastructurele werken zoals de uitbreiding van Schiphol en de aanleg van de Betuwelijn. Het paarse karakter van dit kabinet komt vooral om de hoek kijken, als het gaat om zaken als de Winkelsluitingswet, de Arbeidstijdenwet en de soepele toepassing van het vervolgingsbeleid inzake euthanasie. D66-minister Wijers kwam met het voorstel de gemeenten te laten beslissen over de winkelopenstelling op zondag, waarbij de regering in principe ruimte gaf voor 52 winkelzondagen per jaar. Door een amendement van de PvdAfractie is dit aantal van 52 gelukkig beperkt tot 12 koopzondagen per jaar (hoewel er altijd nog sprake is van een stijging van 8 naar 12 en elke zondag is er een). De nieuwe Arbeidstijdenwet geeft werkgevers meer ruimte om werknemers op zondag te laten werken. Indien het arbeidsproces het vereist en de bedrijfsomstandigheden het noodza-

kelijk maken moeten werknemers op zondag ingeschakeld kunnen worden. Met name het begrip 'bedrijfsomstandigheden' kan ruim ingevuld en uitgelegd worden. Ten aanzien van het vervolgingsbeleid inzake euthanasie heeft het paarse kabinet zich steeds voetstoots neergelegd bij de soepele arresten van de Hoge Raad en dus geen aanzet willen geven tot een strengere aanpak.

Genoemde zaken zijn kenmerkend voor de paarse coalitie alsmede het liberale pragmatisme dat tot uiting komt in het totale regeringsbeleid.

Onze houding t.o.v. 'paars'

'Stormlopen' tegen het paarse kabinet heeft geen zin, wanneer we er ons niet van bewust zijn dat het huidige kabinet de verpersoonlijking is van het breed gedragen denk-en leefklimaat in ons land. Op de achtergrond van de politieke strijd openbaart zich de strijd der geesten. In die strijd kunnen we niet staande blijven door ons terug te trekken in het isolement. Ook Daniël onttrok zich niet aan zijn roeping aan het goddeloze hof van Babel! In de geestelijke strijd kunnen we alleen staande blijven als we getooid zijn met de geestelijke wapenrusting van Efeze 6. Als we gesteld zijn of worden op belangrijke posten in politiek en maatschappij dan kunnen we, onze roeping getrouw, alleen staande blijven als we 'bovenal aangenomen hebben het schild des geloofs, met hetwelk wij alle vurige pijlen des bozen zullen kunnen uitblussen'. Dat schild beschermde de drie vrienden van Daniël toen zij niet knielden voor het gouden beeld in het dal van Dura. Dat schild beschermde hen tegen het vuur van de oven. Dat schild kan ons beschermen tegen het vuur van de tijdgeest!

Dit artikel is mede geschreven n.a.v. Infoschets nr. 6 'Het paarse kabinet' (P. van de Breevaart, dr. W. Fieret, mr. C. Holdijk en j. P. Tanis), uitgegeven door de SCP-jongerenorganisatie, Laan van Meerdervoort 165, 2517, Den Haag (november 1995). De prijs is ƒ 4, - .

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen