Ik zie muziek als een communicatiemiddel

Muziek is voor mij meer geworden dan alleen een vrijetijdsbesteding. Als docent muziek geef ik les aan jongens en meisjes van het De Swaef-college in Dordrecht. Als muziekredacteur bij Den Hertog in Houten verzorg ik de cd-uitgaven. Als dirigent geef ik leiding aan koren in Dordrecht en Werkendam en als organist begeleid ik regelmatig de gemeentezang in Dordrecht. Daarbij komen de avonden waar een muzikale bijdrage wordt gevraagd. Muziek is mijn werk geworden. Daarnaast neemt muziek in ons gezin een grote plaats in, zodat een aanzienlijk deel van de week wordt gevuld met muziek. Een voor de hand liggende vraag is dan ook: welke plaats geef ik aan muziek en wat betekent muziek voor mij?

Een gave

Muziek is een gave, daar kun je niet omheen. Er wordt veel gespeeld en gezongen, je hoeft de krant maar op te slaan of je ziet wel één of meer zang-en orgelavonden aangekondigd staan. Koren, dirigenten, organisten, solisten: al die instrumentalisten en vocalisten mogen de gave die God heb heeft gegeven gebruiken, 't Betaamt ons psalmen aan te heffen...

De vraag is wel: wat leeft in ons hart?

Ook zingen en spelen kan alleen 'met de mond belijden' zijn. Als het hart er niet bij is, dan zijn het alleen maar klanken, tonen en noten. Dan besteed ik mijn gave niet tot eer van de Gever. En als ik alleen speel voor mijn naam en voor mijn eer, dan ga ik aan het doel voorbij: Zijn Naam moet eeuwig eer ontvangen!

Spanningsveld

Dat geeft het spanningsveld aan, waar je als musicus mee te maken hebt. Als organist en dirigent ben je voortdurend bezig met de psalmen en geestelijke liederen. Je schrijft er muziek over, je speelt de muziek, je studeert de koorwerken in, je voert composities uit. Elke keer kom je weer voor de vraag te staan: wat zegt het mij? Versta ik wel hetgeen ik speel of zing?

Je kunt natuurlijk niet om de technische kant van het spelen en zingen heen. Je moet de muziek bestuderen, de noten kunnen lezen om ze op het orgel of de piano te spelen, je moet de koorwerken zo voorzingen of - spelen dat het koor de Psalm kan zingen. Tijdens het bestuderen van de muziek of tijdens de koorrepetitie zijn er momenten dat die technische kant overheerst.

Tekst

Het belangrijkste in de muziek is de tekst. Wanneer tekst en muziek niet samenvallen dan mis je het evenwicht. De tekst vormt het prachtige uitgangspunt voor de studie. De tekst kan een goede basis zijn voor een bepaalde vertolking. Een dirigent mag de koorleden uitleggen waarom een bepaalde regel zo gezongen wordt, waarom die passage sterker mag en waarom het tweede couplet zo zacht gezongen moet worden.

Als organist speel je de tekst: het gebed, de boetpsalm, de lofprijzing. De registers illustreren de 'kleur' van de muziek. Dat maakt het spelen en zingen zo waardevol: zingend met het koor en spelend op het orgel of de piano de teksten vertolken. In het besef dat ik het vanuit mijzelf niet

kan, zoals het moet. Maar we mogen het wel zingend bidden: „Laat U mijn tong en mond en 's harten diepsten grond toch welbehaaglijk wezen”.

Innerlijk

Muziek werkt op je gevoel, je emotie. Muziek kan het hart verheugen, een gevoel van vreugde brengen. We vinden dit in de Bijbel terug: David speelt met zijn rustige harpmuziek voor Saul, die daardoor innerlijk rustig wordt. De aard van de muziek en de eventueel daarbij behorende tekst spelen een belangrijke rol. Muziek kan je onrustige geest zo beïnvloeden, datje rust gaat ervaren en van binnen stilte. Muziek kan door de Heere worden gebruikt, ook als je iets van de ware rust mag ervaren. David vond die rust en gaf er uiting aan in zijn musiceren: „Hij voert mij zachtjes aan zeer stille wateren; hij verkwikt mijn ziel”.

De uitwerking kan ook precies tegengesteld zijn: muziek kan je zo meeslepen in een sombere, verduisterende kracht, dat je innerlijk versombert, depressief wordt, of agressief. Wanneer muziek je op die manier onrustig maakt, dan is er iets verkeerd. Ook de satan gebruikt muziek in zijn duistere macht. Maar ook een valse rust, die je kunt beluisteren in allerlei vormen van New Age-muziek, kan je innerlijk ombuigen. In ons dagelijks gebed mag het 'Verlos ons van de boze' wel elke dag een plaats hebben.

Communicatie

Ik zie muziek als een communicatiemiddel, een taal. Dit geldt voor zowel instrumentale als vocale muziek. Spelend en zingend draag je iets over. Door middel van muziek kan ik een boodschap aan een ander duidelijk maken met behulp van klanken, de toonsoort, de harmonieën, de sfeer.

De luisteraar verstaat die boodschap van instrumentale muziek niet altijd even gemakkelijk. De taal heeft uitleg, toelichting nodig. Een luisteraar begrijpt de 'boodschap' van bijvoorbeeld 'De vierjaargetijden' van Vivaldi alleen dan, wanneer hij het verhaal van Vivaldi door de klanken van de muziek heen beluistert.

Maar toch, de sfeer, de stemming van het stuk verstaan we wel. De boodschap van vocale muziek is meestal wel duidelijk. De tekst bepaalt de kleur van de muziek. Als tekst en muziek niet met elkaar in overeenstemming zijn, dan mag ik vraagtekens plaatsen, je kunt om die gezongen tekst ook niet heen. Om de inhoud te verstaan, moet je de tekst begrijpen. Dat geldt natuurlijk juist voor een tekst in een andere taal. Luisteren is niet waardevrij.

Keuze

Muziek brengt ons in een bepaalde sfeer. De term 'achtergrondmuziek' spreekt daarbij voor zich: niet te moeilijke muziek, een gemakkelijke boodschap, eenvoudige taal, waarvan je je niets hoeft aan te trekken: je kunt er gewoon doorheen praten.

Opvallend is dat de inhoud van de communicatie door middel van muziek in onze tijd is verschoven. We luisteren dikwijls passief. De tekst komt op de tweede plaats, de boodschap van de muziek wordt even gemakkelijk geconsumeerd als de muziek zelf. Ik zie hierin een groot gevaar, want als je actief naar muziek luistert, dan heb je een weerwoord. Je denkt over de muziek na, watje hoort wordt belangrijk. Dit brengt ook tot een bewuste keuze. Als ik de taal van de muziek niet wil verstaan, dan kan de muziek met mij doen wat zij wil. Onbewust ben ik dan een prooi voor de vorst van de duisternis, die de muziek gebruikt tot eer van zichzelf en mensen op die manier naar zich toetrekt. Ik denk dat het daarom altijd nodig is om na te gaan of de 'tekst', ook de muzikale tekst in de instrumentale muziek, wel in overeenstemming is met Gods Woord. Dit betekent dat ik bepaalde muziek niet meer zal spelen, dat ik bepaalde cd's niet meer zal kopen.

Samenbindend

Een muziekinstrument bespelen of leren bespelen (uitgeleerd raak je nooit!) kan veel voldoening geven. Ik ben ervan overtuigd dat vioolspel, fluitspel of orgelspel meer voldoening geven dan een computerspel. Maar zeker ook het samen musiceren is een prcahtige doorbreking van het leefpatroon van het 'ik-tijdperk' waarin wij leven. Het spoort aan om met elkaar bezig te zijn en naar elkaar te luisteren. Het versterkt de onderlinge band. Samen spelen op viool en orgel, piano en dwarsfluit, psalmen en gezangen zingen. Met elkaar de psalmen en liederen zingen die op school geleerd zijn... Het kan stof geven tot nadenken over belangrijker dingen dan het werk van elke dag. Het is de moeite meer dan waard om er tijd voor vrij te maken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen