’Ieder woelt hier om verand’ring, en betreurt ze dag aan dag...’

Na de tweede wereldoorlog is het niet meer rustig geweest en zijn er vele oorlogen en spanningen tussen de mogendheden geweest. Om er enkele te noemen: de Koreaanse oorlog (1951); de strijd rond het Suezkanaal; de inval van de Russen in Hongarije (1956); de spanning rond Cuba (1960); de oprichting van de Berlijnse muur (1961); de oorlog in Israël (1967); de oliekrisis; de inval in Israël (1973); de Vietnamoorlog; de voortdurende oorlogshaarden in het Midden-Oosten; de "Wende": de doorbraak in de Oostbloklanden (1989); de oorlog in Koeweit/Irak (1991); vanaf 1992 de oorlog in Joegoslavië.

Geestelijke uitholling

Nog veel meer komt de onrust openbaar op het kerkelijk erf en het geestelijk terrein. Tweedracht, herhaalde afscheidingen en splitsingen zijn na de tweede wereldoorlog regelmatig opgetreden. De Geest der eenheid wijkt steeds meer voor de geest uit de afgrond: e geest der tweedracht. Geestelijke uitholling van binnen uit komt in onze tijd tot uiting in het grote verval en in de afval van de kerken, waarvan de apostel Paulus geprofeteerd heeft in 2 Thessalonicenzen 2:3 dat eerst de afval zal komen en dat de mens der zonde, de zoon des verderfs, zal geopenbaard zijn, voordat het einde er is. De kanttekening geeft hierbij aan, dat 'afval' in het Nieuwe Testament altijd betekent een 'afval van de leer'. Daarom wordt hier onder 'de afval' verstaan: een algemene afval van de zuiverheid van het Evangelie'.

Haken naar verandering

Vanuit deze grove schets van de twintigste eeuw wordt duidelijk dat de mens de vastigheid verloren heeft; hij heeft geen geestelijk doel meer in zijn leven. Daarom haakt hij naar verandering: het nieuwe en het nieuws van de dag geeft dan nog enige invulling van het bestaan. Van de Kasteele (1 748-1810) heeft dit twee eeuwen geleden als volgt verwoord:

Ieder woelt hier om verand'ring en betreurt ze dag aan dag, hunkert naar hetgeen hij zien zal wenst terug 'tgeen hij eens zag Leeg in zichzelf, zoekt de mens naar nieuws. Ook dit is al een oud gegeven: anneer Paulus in Athene op de Areopagus is, worden de Griekse wijsgeren als volgt getypeerd: dat zij hun tijd besteedden/doorbrachten tot niets anders dan om wat nieuws te zeggen en te horen" (Handelingen 1 7:21). En voor onze tijd lijkt dit nog veel sterker te gelden. Maar in Spreuken 24:21 en 22 staat een duidelijke waarschuwing hiervoor: Mijn zoon, vrees den HEERE en den koning, vermeng u niet met hen, die naar verandering staan, want hun verderf zal haastelijk ontstaan, en wie weet hun beider ondergang? ”.

Veranderende samenleving

Onze samenleving wordt gekarakteriseerd door voortdurende en voortgaande veranderingen op alle terreinen. Technologische ontwikkelingen lijken nog steeds in een stroomversnelling te zijn: nieuwe ontwikkelingen in kommunikatie-apparatuur

zijn sinds de jaren vijftig snel verlopen: eerst alleen de massa-kommunikatie-media: radio, zwart-wit televisie, kleuren tv, video; de laatste vijftien jaar zijn daar de komputers bijgekomen van klein zwart-wit beeld naar kleuren monitoren; ontwikkelingen op het gebied van weergave van grafieken, tekeningen, foto's. Met nieuwe technieken kunnen mensen inwendig bekeken worden; worden ziekteprocessen opgespoord, worden tumoren driedimensionaal op het scherm weergegeven, waardoor nauwkeurige behandeling mogelijk wordt. De nieuwe technische mogelijkheden lijken bijna onbeperkt; een nieuw peperduur apparaat is binnen korte tijd verouderd en dat blijft maar doorgaan.

Maar de vraag is waartoe heeft dit alles geleid? Heeft de techniek de mensheid alleen maar vooruitgeholpen of zijn er ook schaduwzijden op te merken door de nieuwe ontwikkelingen, of is er zelfs achteruitgang te bespeuren?

Ethiek

Daar waar de technologie voortschrijdt, worden grenzen van het menselijk kunnen verlegd. De vraag die dan opkomt is: mag alles wat mogelijk is? Veel medische technieken zijn verbeterd, waardoor levens verlengd kunnen worden door het hart bij voorbeeld met behulp van elektronica kloppend te houden. Door middel van verfijnde prenatale diagnostiek kan al in een heel vroeg stadium na de bevruchting een aantal erfelijke aandoeningen aangetoond worden, waaronder het syndroom van Down, enkele spierziekten, maar ook zoals recentelijk bleek een erfelijke oogafwijking die op vroege leeftijd tot blindheid leidt.

Behalve voordelen hebben de nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen ook hun keerzijden. Er staat niet voor niets geschreven in Prediker 1:18: Want in veel wijsheid is veel verdriet, en die wetenschap vermeerdert, vermeerdert smart". Wij hebben met veel nieuwe ethische vragen te maken waarvan onze grootouders zelfs niet konden dromen, en die voor een deel ook onze ouders bespaard zijn gebleven. Door toenemende complexiteit van de ethische vraagstukken is het bijna niet meer mogelijk om algemene regels te geven; het lijkt er steeds meer op dat elk geval afzonderlijk beoordeeld moet worden.

Individualisering

Door de vertechnisering is de afzonderlijke mens in staat om zonder hulp van anderen veel gegevens te verzamelen vanuit data-banken, of om met zichzelf te spelen of om zich te vermaken op de komputer. De schaakkomputer geeft bijvoorbeeld bijna eindeloze mogelijkheden tot solitair vermaak. Het werken met een komputer is veelal een persoonlijk gebeuren, wat individualisering in de hand werkt.

Er is eveneens in het onderwijs een duidelijke tendens waar te nemen naar onderwijs gericht op het individu. Er is zelfs een schooltype dat elke leerling een individuele onderwijsbenadering biedt (Montessori-onderwijs). Indien iemand in zijn jonge jaren echter weinig sociale vaardigheden aangeleerd krijgt in het gezin en op school dan kan dit op latere leeftijd problemen geven om dan in een teamverband te moeten werken.

Ook het streven naar persoonlijke loopbaanplanning is een exponent van de individualisering. Persoonlijke ontwikkeling is heel goed, maar het moet geen doel op zich worden. Het gevolg hiervan is voortgaande individualisering, waardoor een mens steeds meer op zichzelf geconcentreerd raakt. Vereenzaming kan een gevolg hiervan zijn.

Verkilling van onderlinge liefde

“En omdat de ongerechtigheid vermenigvuldigd zal worden, zo (=daarom) zal de liefde van velen verkouden" (Matheüs 24:12). De kanttekening geeft voor 'ongerechtigheid' de omschrijving 'overtreding van de wet'. Met andere woorden wanneer de zonden toenemen in ons leven heeft dit verkilling van de hartelijke gevoelens tot gevolg. Daar tegenover geeft de apostel

Paulus helder weer waar de wortel van de liefde in ligt: De vrucht des Geestes is liefde" (Galaten 5:22). Door de vertechnologisering en individualisering zal zelfs de beslotenheid van het gezin verkillen en verharden in het laatste der tijden: En de ene broeder zal de andere broeder overleveren tot den dood, en de vader het kind; en de kinderen zullen opstaan tegen de ouders en zullen hen doden" (Matheüs 10:24).

Ondermijning van de Bijbel als Gods Woord

Kritiek op de Bijbel als het door de Geest geïnspireerde Woord van God is niet van de laatste tijd, al heeft dit sedert de ontwikkeling van de evolutietheorie steeds grotere vormen aangenomen. Voor het scheppingsgeloof zoals Mozes in Genesis beschreven heeft, is in de wetenschap geen enkele ruimte meer. De evolutieleer die als theorie gelanceerd is, is zodanig stelselmatig ingevoerd dat nauwelijks meer gedacht wordt dat het een theorie is: de interpretatie van een aantal feiten is tot een wetenschappelijk systeem verheven. Er zijn in Nederland kennelijk thans vérgaande plannen om de evolutietheorie als een verplicht onderdeel te maken van het VWOexamen. Je kunt wel raden wie hiervoor de vragen gaan bedenken: voorstanders van de evolutietheorie.

Natuurlijk is het goed om kennis te nemen van deze algemeen ingeburgerde ontwikkelingstheorie, maar dan wel met een goede begeleiding en doordenking, zodat duidelijk wordt bij de behandeling dat het hier gaat om een geloof met eigen aannames en vooronderstellingen. Ook de tekstkritische bestudering van de Bijbel is ondermijnend voor het eenvoudig kinderlijk geloof, daar alles wetenschappelijk verklaard moet kunnen worden. De wonderen in het Oude Testament die in Egypte door Gods hand verricht zijn moeten uit natuurverschijnselen verklaard kunnen worden. Dat Jona in de vis drie dagen verbleven heeft, kan niet echt geschied zijn, maar wordt uit verlegenheid voorgesteld als een verhaal. Maar verhalen kunnen echt gebeurd zijn, maar dit hoeft niet zo

te zijn. Wanneer aan Gods Woord getwijfeld wordt dan staat de deur naar de afval reeds op een kier: het slot is er af, zodat bij elke nieuwe aanval de deur iets verder open gaat, totdat wij naar buiten gaan en de deur naar de Bijbel als Gods Woord achter ons vergrendeld wordt. Nog duidelijker komt de almacht van God naar voren in de vleeswording van Zijn Zoon: de maagdelijke geboorte, de vele wonderen die Hij verrichtte, Zijn opstanding uit de dood en Zijn hemelvaart. Wanneer de kernboodschap van Gods Woord, de verzoening met God door het bloed van Zijn Zoon, uitgehold wordt van binnen uit, heeft dit massale kerkverlating tot gevolg.

Onze plaats in de veranderende samenleving

Waar dan zoveel in deze wereld in enkele tientallen jaren veranderd is, is er dan helemaal geen vastigheid meer, wankelt dan alles? In Psalm 102:15 (berijmd) wordt een andere taal gesproken: Als een kleed zal 't al verouden; niets kan hier zijn stand behouden; (...) Maar Gij hebt, o Opperwezen, nooit verandering te vrezen...”

Waar ondermijning plaats vindt van het reformatorische erfgoed op alle levensterreinen dringt de vraag zich op hoe wij ons daar tegenover kunnen stellen. Aan de ene kant leven wij midden in de wereld, die steeds goddelozer wordt en anderzijds worden wij door de Bijbel opgeroepen om de HEERE te vrezen. Daar ligt het spanningsveld: in de wereld te zijn, maar niet van de wereld te mogen wezen. Dr. Abraham Kuijper had het in dit verband over onze 'kultuuropdracht'. Vanuit onze reformatorische achtergrond zijn wij daar huiverig voor om midden in de wereld te leven. En terecht, hoevelen zijn er niet die gemeend hebben staande te kunnen blijven in de wereld, maar die van lieverlede meegezogen zijn en van de kerk zijn afgevallen. Velen hebben de zuigkracht van de wereld onderschat en hebben hun eigen geestelijke kracht overschat.

Moeten we ons dan maar terugtrekken?

Is het dan toch beter om met de dopersen ons terug te trekken en ons zoveel mogelijk aan de wereldse invloeden te onttrekken? Ook dat geeft geen oplossing. Daarbij zouden wij één ding kunnen vergeten: we nemen overal, naar welke uithoek we ook zouden emigreren, onszelf en ons zondige hart mee. Het is de bijbelse opdracht voor Gods kinderen om in deze wereld te zijn als een zoutend zout. Maar als het zout smakeloos is geworden, waarmee zal het dan gezouten worden? Mogen we dan verder studeren als er geen eigen vervolgopleidingen meer zijn? Of mogen we een werkkring aanvaarden bij een neutrale instelling? Ik denk van wel, al moeten we duidelijk onze grenzen hierbij stellen.

Ten eerste moeten we geen enkele beslissing nemen zonder daarin de Heere te kennen en nauwkeurig er op letten wat Zijn Woord ons hierin te zeggen heeft.

Ten tweede mogen wij nooit iets tegen beter weten in doen, want daarmee belasten we ons geweten. Veel inwendige bestrijding kan hiervan het gevolg zijn, waardoor we vierentwintig uur per dag belaagd kunnen worden. Voor uitwendige bestrijders kunnen we nog de deur sluiten en de telefoon van de haak nemen, maar inwendige bestrijders zijn nooit buiten te sluiten. Daarom is het van levensbelang te weten of de Heilige Geest in ons werkt. Indien de Geest ons leidt dan zal Hij ons voorgaan op al onze wegen en ons het geloof schenken in het verzoeningswerk van de Zoon en laten zien dat Hij de weg van alle verdrukking heeft bewandeld; Hij is ons voorgegaan en indien wij dan smaadheid om Zijn Naam zullen dragen, dan vond de apostel Petrus dat een eer (1 Petrus 4:14).

Er zijn ook de positieve voorbeelden in het Oude Testament aan te wijzen van jongelingen die te midden van een vijandige wereld alleen zijn staande gebleven: Jozef in Egypte; Obadja aan het hof van Achab; Daniël en zijn vrienden in Babel; Esther aan het hof van Ahasveros. Maar uit hun leven is het zonneklaar, dat zij niet zelf gezocht hebben om op hoge eenzame posten te staan om van de mensen geëerd te worden. Zij zijn allen door de Heere eerst beproefd in de diepte en hun geloof is gelouterd en verdiept; daarna zijn zij geroepen op een door de Heere bestemde positie om daar èn Zijn Naam te belijden èn ten nutte van Zijn volk te zijn.

Zij waren toebereid door de aanklevende werking des Geestes, waardoor "zij te allen tijd bereid waren tot verantwoording aan een iegelijk, die hen rekenschap afeiste van de hoop die in hen was, met zachtmoedigheid en vreze" (1 Petrus 3:15).

Breukelen prof. dr. A. van Nieuw Amerongen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen