Onze bevrijding duurde een halfjaar

De oorlogsjaren zijn daarna voor ons betrekkelijk rustig verlopen. We hadden genoeg te eten en in de direkte omgeving waren geen luchtaanvallen. Wel hebben we in februari 1944 vanuit de verte het bombardement op Nijmegen meegemaakt. Na de landing van de geallieerden in Normandië op 6 juni 1944 ontstond er spanning. De Duitsers begonnen in onze omgeving versterkingen aan te brengen. Wat zou er gaan gebeuren? Zou het nog lang duren voor we werden bevrijd?

17 september 1944

Het voorspel van onze bevrijding begon op zondag 1 7 september 1944. 's Morgens was mijn vader nog op de fiets naar de kerk in Opheusden geweest. De dienst had een onrustig verloop door de vele vliegtuigen, die bombardementen en beschietingen uitvoerden op Duitse doelen ten noorden van de Rijn: Wageningen en omgeving. Mijn vader kon nog maar met veel moeite weer veilig thuiskomen. Toen we amper klaar waren met eten, werden we alweer opgeschrikt door een zwaar en steeds meer aanzwellend geronk van vliegtuigen. We vluchtten zo snel mogelijk naar de kelder. Net op tijd, want de Duitsers begonnen van alle kanten op de vliegtuigen te schieten. Na geruime tijd werd het afweervuur minder, hoewel het vliegtuiggeronk bleef aanhouden. Toen kon mijn moeder het niet langer meer uithouden in de donkere kelder. Ze ging naar de huiskamer en riep tegen ons: „Kom nou toch eens kijken!"

Wat we toen zagen, zullen we niet meer vergeten. Een eindeloze formatie van Engelse Lancasters met zweefvliegtuigen erachter vloog laag over in noordelijke richting. Operatie 'Market Garden' was van start gegaan, hoewel we dat toen natuurlijk nog niet wisten. De Duitse soldaten, die in onze omgeving gelegerd waren, zagen we in zenuwachtige haastal vertrekken.

In afwachting van de bevrijding

De volgende dagen herhaalde zich het schouwspel van die zondag. De Duitse tegenstand nam toe. We zagen diverse Engelse toestellen brandend neerstorten. Dag en nacht hoorden we het geweld van de oorlog. 's Nachts was de lucht roodgekleurd van de branden in Arnhem en Nijmegen.

Deze spannende dagen van wachten op de bevrijding duurden tot zaterdag 23 september, 's Morgens zagen we toen nog enkele Duitse soldaten, die te voet langs kwamen en in westelijke richting zich terugtrokken in het dorp. Rond het middaguur arriveerde over de dijk heel aarzelend en voorzichtig de eerste Engelse gevechtswagen. We beseften het nauwelijks, maar dat was onze bevrijding! Hoewel... tegen de avond trok deze gevechtswagen weer terug naar het oosten. We bevonden ons toen enige tijd in het niemandsland tussen de Engelsen en Duitsers.

De week daarop kwamen er toch steeds meer Engelse versterkingen. Wij waren bevrijd gebied, maar het dorp zelf was nog door de Duitsers bezet. De gevechten namen in hevigheid toe.

Bange dagen

Het dorp Opheusden, acht kilometer bij ons vandaan aan de Rijn gelegen, kreeg zwaar granaatvuur te verduren. Tijdens een nachtelijke beschieting zijn toen veel mensen op de vlucht geslagen. Daarbij zijn slachtoffers gevallen. Ook een dochter van ds. Dorresteijn, die toen predikant was in Opheusden, kwam om het leven.

Bij ons op de boerderij kwamen tientallen vluchtelingen aan. De nachten brachten we door in de schuur, die tot de nok toe met hooi gevuld was. Men meende dat het daar veiliger was dan in huis. De Duitsers beantwoordden namelijk het Engelse kanonvuur bij voorkeur in de nacht. Opa Crum (81 jaar), die ook bij ons was, bleef toch in huis slapen. Hij geloofde dat de Heere hem zou. Het heeft veel indruk op bewaren me gemaakt, toen ik hem in die bange dagen met overtuiging tegen een ouderling uit Opheusden hoorde zeggen (terwijl hij toch een zwijgzaam man was):

Maar de HEER' zal uitkomst geven, Hij, Die 's daags Zijn gunst gebiedt; 'k Zal in dit vertrouwen leven, En dat melden in mijn lied; 'k Zal Zijn lof zelfs in den nacht Zingen, daar ik Hem verwacht; En mijn hart, wat mij moog' treffen, Tot den Cod mijns levens heffen.

Evacuatie

Na een paar weken moesten alle vluchtelingen ons gaan verlaten. Zij werden naar Brabant geëvacueerd. Daarna waren wij zelf aan de beurt. We kregen onderdak bij kennissen in Andelst bij Zetten. Daar konden we nog blijven tot eind november. Toen kwam het bericht, dat alle vrouwen en kinderen de Betuwe moesten verlaten. De mannen mochten nog achterblijven voor de verzorging van het vee. Mijn vader besloot echter met ons mee te gaan. Hij wilde zijn vrouw en kinderen niet alleen laten. Opa ging niet mee; hij wilde bij de mannen blijven.

Maandag 27 november werden we in Andelst door Engelse legerauto's opgehaald. Een lange weg lag voor ons. Na overnachtingen in Heesch bij Nijmegen, Tilburg en Ath, kwamen we op vrijdag 1 december aan in het dorp Schendelbeke bij Geraardsbergen in België.

In Schendelbeke

Vanuit een schoolgebouw in Schendelbeke werden de mensen bij partikulieren ondergebracht. Het liep al tegen de avond voor er voor ons een plaats was gevonden. Geen wonder, want wie wil een gezin van negen personen in huis nemen? Toch kregen we uiteindelijk onderdak bij een alleenwonende man.

Omdat zijn huis te klein was, mochten drie zussen bij de buren slapen. Deze mensen waren ook al een pannetje melk wezen brengen. We hebben met hen en later met hun kinderen altijd kontakt gehouden.

We kregen een uitkering van dertig franc per persoon per dag en daar konden we goed van leven. Er was in België al weer voldoende te koop en mijn moeder kon zelf voor het eten zorgen.

Voor de Hollandse kinderen werd ook school gehouden. In een of twee lokalen gaven de hoofdonderwijzer van Randwijk, meester Van de Broek, en juffrouw Van der Laan les met schaarse leermiddelen, daarbij geholpen door juffrouw Le Poole uit Andelst, Het was ondanks alles toch een gezellige tijd.

De oorlog was nu ver weg. Alleen tijdens het Ardennenoffensief was het natuurlijk wel spannend. Ook werden we nogal eens opgeschrikt door overvliegende VI 's en V2's, die soms in de buurt neerkwamen.

Ondertussen luisterden we bij de buren trouw naar Radio Oranje om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen in Nederland.

Terug in een vrij vaderland

De strijd duurde langer dan verwacht. De Betuwe bleef steeds in de frontlinie en was ook na ons vertrek door de Duitsers voor een groot deel onderwater gezet. Het westen maakte een zware hongerwinter door.

Toen de oorlog eindelijk voorbij was en ons hele land was bevrijd, verlangden we erg naar huis. Toch duurde het nog een paar weken voor we terug konden gaan. Op 31 mei mochten we, na precies een half jaar in België te zijn geweest, weer in het vaderland terugkeren. Ons huis stond er gelukkig nog, al was het binnen en buiten een vreselijke bende.

De dankbaarheid, dat de Heere ons allen had bewaard en weer veilig had thuis gebracht, overheerste echter. Zijn Naam moet daarvoor geprezen worden, ook nu nog bij het herdenken dat dit alles al vijftig jaar geleden is. Soli Deo Gloria!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen