Jacobus Koelman als pedagoog

Over de der plichten oudere

In de tijd van Koelman is er nog geen aparte visie op het kind. Het is een kleine volwassene. Na de inleiding, de werkwijze en de opdracht aan de gemeente van Sluis, richt Koelman zich met een ernstig woord tot ouders, onderwijzers en onderwijzeressen om kinderen voor God op te voeden. Dan volgen tien hoofdstukken met een groot aantal regels of paragrafen (268). De meeste zijn vrij kort, enkele wat langer, bijvoorbeeld over het gebed (170). 'De plichten der ouders' is het eerste deel van een trilogie. Het komplete boek bevat ook nog: 'Een drieërlei catechismus' en 'Twintig voorbeelden van godzalige vroeggestorven kinderen'. Zelf beschouwde Koelman dit als een eenheid. Het werkje over de catechismus is ook opnieuw uitgegeven, maar het boekje over de jonggestorven kinderen is slechts antiquarisch te krijgen.

Het doeI van de ‘plichten’

Koelman wil ouders wijzen op hun uiterst verantwoordelijke taak om hun kinderen tot godzaligheid te brengen. Kinderen zullen uit zichzelf nooit de eigenschappen van wedergeboorte en bekering gaan vertonen. Het 'liefste' kind is een wanschapen schepsel en moet wederom geboren worden. Ouders, opvoeders en kinderen kunnen zich zelf wedergeboorte, geloof en bekering niet toeëigenen.

Lijdelijk toezien?

Maar wat betekent dit in de praktijk? Moeten kinderen, ouders en opvoeders dan maar gedwongen werkeloos blijven? Weet je wat Koelman zegt? juist omdat een kind van nature een ellendig, doemwaardig schepsel is, daarom moeten de ouders al vroeg bepaald worden bij die ellendige toestand van hun kinderen en bij de ellendige toestand van hun ziel. Maar dat is niet het enige. Ze moeten ook leren dat ze zichzelf niet uit hun ellende kunnen verlossen, maar dat ze het oog op Christus moeten slaan. Ze moeten zich aan Hem overgeven om zich te laten zaligen.

Met ingespannen krachten

Aan deze zijde van het graf weet men niet, zolang de vruchten van het geloofsleven nog niet openbaar zijn gekomen, of het kind is uitverkoren of niet. Maar daarom juist is er geen reden tot moedeloosheid of lijdelijkheid. Nee, met alle kracht moet - niet in het minst ook door het gebed - gearbeid worden tot behoud van de ziel van het kind.

Opvoeding voor de geboorte...?

Koelman spreekt ook over opvoeding voor de geboorte. 'Wil men tot betere toestanden een beter opgevoede jeugd, tot meer christelijke huisgezinnen komen? Dan moet de taak der opvoeding zich uitstrekken reeds vöör de geboorte'. Wat bedoelt hij daarmee? Dat de keuze van vrouw of man reeds een zaak des gebeds behoort te zijn. De man moeteen troostelijke en bekwame metgezel krijgen, en datzelfde geldt natuurlijk ook voor de vrouw. En als de moeder in blijde verwachting is, moeten de ouders samen bidden om een voorspoedige bevalling en heiligmaking (afzondering) voor het kind. Goede opvoeding is een biddende opvoeding.

Brengen tot het verbond

Koelman pleit voor het spoedig brengen van de pasgeboren kinderen tot het verbond der genade. Waarom? 'Kinderen zijn evenzeer vatbaar voor het nieuwe levensbeginsel als voor de zonde.' Hij heeft ook een uitgesproken mening over het geven van namen. Hij wijst er op voorzichtig te zijn met het geven van namen van dieren zoals Zwaantje of Duifje. Ook namen van

God of van engelen moeten niet gegeven worden. Hij heefteen sterke voorkeur om kinderen de naam te geven van godvrezende mannen of vrouwen uit het voorgeslacht. Dit om de kinderen aan te sporen tot navolging.

Bidden... en leren bidden

Als kinderen te klein zijn om zelf te bidden, dan moeten ouders door onderwijs, gebaren en manieren hen hierin op de juiste wijze voorgaan. Zij kunnen zo klein niet zijn of ze merken heel scherp op. Als ze wat groter zijn, dan is het moment aangebroken om met hen te bidden. En dan geen formuliergebeden (daar was Koelman een tegenstander van) maar een vrij gebed naar de omstandigheden, ijverig en met een bewogen hart. Zo geeft de pedagoog van het Piëtisme voor elke leeftijdsgroep bijzondere aanwijzigingen. 'Leert uw kinderen toch de natuur van het gebed, die niet bestaat in woorden, maar in een uitbrengen van de begeerten des harten tot God.'

Ouders eren

Een strenge naleving van het vijfde gebod is vanaf het prilste begin noodzakelijk. Daar hangt in verschillende opzichten het gezinsgeluk van af! Koelman eist van de ouders inwendig respekt, achting en liefde, zodat het voor de kinderen een vreugde is in hun gezelschap te mogen zijn. Ook uitwendige eerbied mag niet ontbreken: opstaan van hun zitplaats en hun hoofden ontbloten, wanneer vader of moeder nadert. Wel wat verouderd, maar bijbels gefundeerd: 'Voor de grauwe haren zult hij opstaan en het aangezicht des ouden vereren'.

Je en jij of u en uw?

Willen ouders iets bereiken bij hun kinderen dan moeten zij hun kinderen niet altijd hun zin geven. Ze moeten niet al te familiair en intiem met de kinderen zijn. Laat blijken dat er respekt is voor het Woord van God. Opdrachten moeten aan het Woord ontleend zijn. Daarom mogen kinderen niet als slaven gebruikt worden, zoals Laban deed. Ook is het niet goed dat ouders gierig zijn ten opzichte van de kinderen.

‘Zodoende vervreemdt u uw kinderen van u en bent u er zelf de oorzaak van, dat ze het huis ontvluchten.'

Koelman en de straf

Wanneer de zonden zich openbaren in de kinderen, dan moeten ze bestreden worden, anders zal het opvoedingsdoel gemist worden. Vanaf de vroegste jeugd tot hun achttiende levensjaar toe moet stipt en trouw toezicht worden gehouden en de wacht over hen worden betrokken. Denk aan Job, hij was opmerkzaam ten aanzien van zijn kinderen. De Heere gebiedt ook de roede te gebruiken en kinderen te bestraffen. Doen de ouders dat niet, dan zijn ze ongehoorzaam aan God, zoals Eli, die slap was tegenover zijn kinderen. Ouders zullen daarvoor worden gestraft.

Niet te weinig, niet te veel, niet te laat!

Straf uw kinderen niet te weinig, niet te veel en niet te laat! Niet te weinig anders zullen ze zonder vrees voor straf opgroeien en dan zal de straf geen effekt hebben. Niet te veel, zodat het hen niet moedeloos maakt of haat aankweekt tegen hun ouders. En niette veel, maar tijdig en vroeg, zoals staat in Spreuken 1 3 : 24 als ze nog jong zijn en er nog hoop is. 'Straf uw kinderen niet in grote woede, maar wacht zolang totdat u weer kalm bent, want anders zullen ze denken dat niet uw verstand, maar uw toorn de oorzaak is van hun bestraffing. Een heiden zei: k zou u slaan, als ik niet toornig was.'

Vergeven... steeds weer

Koelman staat er ook op, dat ouders hun kinderen telkens vergeven, wat ze tegen vader en moeder hebben misdaan. Vooral als het geen zondige daden betreft, maar bijvoorbeeld een verlies: het breken van een glas of mooie schaal. Ook is het niet pedagogisch om een harde straf uit te delen als kinderen iets doen, wat de positie of bezit van de ouders schaadt. 'Meer moet u straffen wegens de zonden tegenover God dan ten aanzien van aardse bezittingen. Kinderen zullen dan zien dat u vooral de zonde haat.'

Opvoeden... moeilijk, nee onmogelijk!

Wat is opvoeden dan een verantwoordelijke zaak. Onmogelijk in eigen kracht! De vorige keer schreef ik al dat Koelman zelf geen kinderen had. Betekent dit boekje dan slechts theorie en geen praktijk? Nee, want hij heeft een gemeente gediend, catechisatie gegeven. Koelman was toch ook een man van de praktijk. Hierboven ging het veel ging over de ouders. Misschien heb je wel kommentaar op de opvoeding van je ouders. Dat kan. Maar vergeet niet dat ze bij de doop een belofte hebben gedaan om jullie op te voeden in de vreze des Heeren. Wat doet het dan pijn, wanneer ze hun kinderen andere wegen zien gaan. Doodlopende wegen. Probeer je dat eens in te denken, wanneer ze iets verbieden, wat jij nu juist zo graag wil.

Spanningsveld

Opvoeden is altijd een zaak van twee partijen: uders, opvoeders en kinderen. Aan de ene kant: er uw vader en uw moeder. Aan de andere kant: n gij ouders verwekt uw kinderen niet tot toorn, maar voedt hen op in de lering en vermaning des Heeren (Efeze 6 : 4). Dit spanningsveld is een 'gezonde' basis voor de opvoeding.

Naar aanleiding van: De plichten der ouders in kinderen voor God op te voeden van Jacobus Koelman, herschreven doorC. Bregman. Uitg. Den Hertog B.V. Houten

H.I. Ambacht

B.S. van Groningen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen