Is Rome veranderd?

Ons beeld van de Roomse kerk

Het beeld dat wij van de Roomse kerk hebben, is voor een groot deel gevormd door wat we weten uit de strijd met Rome in de dagen van de Reformatie. Hel is voor ons niet eens mogelijk om de Roomse kerk los le denken van haar verleden. Als het over Rome gaat, denken we allereerst aan haar heerszuchtige karakter en aan de wrede vervolging van degenen die de moederkerk ontrouw werden. Ook lopen we steeds weer op tegen de wonderlijke gebruiken en de vele dwalingen die de kerk overwoekeren. Was dal vroeger vooral de aflaat, waarmee de ziel van een overledene uit het vagevuur kon worden vrijgekocht: vandaag zijn dat ook nog de bedevaartsplaatsen, de processies, dc heilige altaren en de vurige verering van Maria. Wat we vooral van Rome weten, is dat zij de weg der zaligheid verborgen houdt.

Voor de zaligheid moet men bij dc priester zijn en bij de sakramentcn. Door het sacrament van de doop dat door de priester is bediend, wordt men lid van de 'volmaakte maatschappij van ongelijken'. Die volmaakte maatschappij is de heilige Roomse kerk. die een klasse geestelijken kent en dan nog de lekenstand. Eenmaal ingelijfd in deze maatschappij door de doop. werpt de katholieke kerk de mens weer op zichzelf terug.

Met behulp van de genade die in de doop ontvangen is, wordt hij verantwoordelijk gesteld voor de verdere voltooiing van zijn eigen zaligheid.

Het Petrusambt

De vraag is nu in hoeverre ons beeld van Rome nog beantwoordt aan de kerk van Rome in de twintigste eeuw. Alleerst kijken we daarvoor naar de positie van de paus die in hoge mate het gezicht van dc kerk heeft bepaald en dal nog steeds doet.

Zoals we weten was het machtige gebouw van de Roomse kerk op een enkel schriftgegeven gefundeerd. Toen Petrus temidden van dc discipelen beleed dat Christus was dc Zoon van de levende God, was hel antwoord van Christus in Mattheüs 16:18, 19: ...en ik zeg u ook dat gij zijt Petrus, en op deze petra zal ik mijn gemeente bouwen'. Petrus wordt hier volgens de uitleg van Rome geroepen om de aanvoerder van de kerk le zijn: Jezus roept - kiest - een historische persoon, een mens van vlees en bloed om de mensen te leiden naar het heil'. Zijn bevoegdheden zijn zeer uitgebreid. De sleuteldrager van de kerk heeft de volmacht ontvangen om de vrijspraak te verlenen, maar ook om te vervloeken. De paus beheert de sleutelen overigens niet alleen want volgens Mattheüs 18:18 delen al de apostelen in dit voorrecht. Toch is de Petrus de eerste onder hen en de kerk die onder zi jn leiding staat, dus ook van hen die na hem het zogenaamde Petrusambt bekleden, wordt volgens het woord van Christus door de poorten der hel niet overweldigd.

Dc organisatie van de Roomse kerk is op dit punt niet veranderd. In het Wetboek van Canoniek Recht (1983). de kerkorde van dc katholieke kerk, is een artikel opgenomen waarin het hoogste gezag van de kerk bij de paus en de bisschoppen wordl gelegd. De paus - zo schrijft dit artikel - in wie het ambt van Petrus voortbestaat, is Plaatsbekleder van Christus en Herder van de gehele Kerk hier op aarde. Krachtens het Petrusambt bezit hij 'dc hoogste, volledige, onmiddellijke en universele gewone macht in de Kerk, die hij altijd vrij kan uitoefenen' (can. 331). Verder is de paus op gelijke wijze met de bisschoppen verbonden, zoals eens Petrus met de apostelen één college heeft gevormd (can. 330).

Hieruit blijkt dat de geestelijke leiders van de kerk aan hun hoge positie vasthouden, ondanks de vele vernieuwingen die cr op dit punt zijn. De paus samen met de bisschoppen blijven de behoeders van de Schrift en van de traditie der Kerk. Men ziet niet in dat juist die koncentratie van geestelijke macht het verval van de kerk mogeli jk heeft gemaakt.

Binnen de gegeven strukturen van de katholieke kerk kon de mens der zonde zich openbaren. De antichrist uit Thessalonicensen 2:1-11 wordt door Calvijn omschreven als 'die boze mens, die verdorven zoon. die tegenstrijder', die zichzelf aanmeet wat alleen God toekomt. Dat was precies het kenmerk van de paus, schrijft Calvijn; hij deinsde er niet voor terug om 'de ganse religie' naar eigen goeddunken te veranderen.

Schrift en traditie

Daarmee is tegelijk duidelijk hoe de Roomse kerk haar koers kon verliezen. Zij gaf en geeft aan de mens te veel eer.

Behalve het Woord van God is er nog alle ruimte voor de inbreng van een mens, die verduisterd is in zijn verstand en onwetend aangaande God en goddelijke zaken. Ook wat dat betreft heeft Rome haar standpunt niet prijsgegeven. In hel genoemde Wetboek is beschreven dat de prediking 'moet steunen op de Heilige Schrift, de traditie, het leergezag cn het leven van de Kerk' (can. 760).

In de praktijk komt het erop neer dat de traditie van de kerk heerst over het Woord van God.

In antwoord daarop hebben dc Reformatoren boven hun belijdenis geschreven: alléén dc Schrift, alléén de genade, alléén het geloof. Dus niet dc Schrift én de traditie van dc kerk, maar de Schrift alléén. In de Nederlandse Geloofsbelijdenis wordt dit nog eens nader toegelicht: 'men mag ook gener mensen schriften, hoe heilig zij geweest zijn, gelijk stellen met dc goddelijke schriften, noch de gewoonte met de waarheid'. De reden is kort en duidelijk: 'want alle mensen zijn uit zich zelf leugenaars cn ijdeler dan de ijdelheid zelf’.

Petrus genoemd naar ‘deze Petra’

Wanneer de kerk van Rome ten onrechte uilgaal van de voor haar zo beslissende tekst uil Mattheüs 16:18, wat is dan de betekenis van dit woord van Christus? Calvijn laat zich daarvoor onderwijzen door Augustinus, dc grote kerkvader van dc oude kerk. Augustinus beweerde al dat de naam Petrus, waarmee de apostel aangesproken wordt in deze tekst, moet worden afgeleid van Petra, evenals de christenen naar Christus genoemd worden. Calvijn draait de stelling van Rome dus precies om.

Dc Petra waarover Christus spreekt, is het waar zaligmakend geloof waaruit dc Nieuwtestamentische kerk na Pinksteren gebouwd zal worden. En Petrus wordt als de eerste uitgezonden om aan heidenen het Evangelie te verkondigen.

De kerk is echter niet afhankelijk van Petrus cn nog minder van zijn opvolgers, maar van haar enig Hoofd, Christus, Die de 'bedienaar des heiligdoms en des waren tabernakels' is, (Hebreen 8:2). De kerk is het lichaam van de gelovigen, zoals ook de belijdenis dal leert: ij geloven cn belijden een enige katholieke of algemene kerk 'dewelke is een heilige vergadering der ware Christ-gelovigen, al hun zaligheid verwachtende in Jezus Christus, gewassen zijnde door Zijn bloed, geheiligd en verzegeld door den Heiligen Geest'. En hoewel de kerk 'verspreid is over de gehele wereld', is het toch één lichaam; 'te zamen gevoegd, en verenigd zijnde met hart en wil in één zelfden Geest, door de kracht des geloofs' (art. 27).

Vernieuwingen in de kerk na het Tweede Vaticaanse concilie

Op een aantal zeer wezenlijke punten is dc Roomse Kerk dezelfde gebleven. Dat betekent niet dat er in de kerk niets veranderd zou zijn. Ingrijpende veranderingen hebben zich met name in onze eeuw voorgedaan. die alle verband houden met de geestelijke verarming van onze westerse samenleving. Bedoeld is het proces van secularisatie waardoor het voortbestaan van de kerk bedreigd wordt. Op het Tweede Vaticaanse concilie (1962-1965) zijn voorstellen tot vernieuwing gedaan, vanuil dc gedachte dat dc kerk haar geloofwaardigheid ook in de moderne samenleving moest bewaren. De besluiten van dal concilie vormen de leidraad voor dc kerk in onze tijd.

Een belangrijke vernieuwing is de gedeeltelijke afschaffing van de ongelijkheid in de kerk. In het verleden werd de kerk gezien als ccn 'volmaakte maatschappij van ongelijken'. Die ongelijkheid is op het concilie vervangen voor 'fundamentele gelijkheid'. Er blijft verschil tussen ambtsdragers en nietambtsdragers in de kerk, maar de stalus van de leek is ccn andere geworden. Als gedoopte moet hij worden betrokken bij de 'priesterlijke en profetische opdracht' van Christus.

Een andere vernieuwing is de visie op de kerk als het mystieke lichaam van Christus. De strukturen in de kerk zijn er voor de goede orde, zo zegt men nu. zc zijn geen doel op zichzelf. Bepalend voor de kerk is het geloof in God: 'Het eigenlijke van de Kerk is de aanwezigheid van Gods Geest' en 'wal dc mensen ontvangen van God'. De kerk is voortaan het nieuwe volk van God. in de geschiedenis van de mensheid. Zij is er niet om de wereld tc bevoogden maar om die wereld te dienen en te leiden tot het heil.

kerk. Geloven in de kerk

De katholieke kerk schijnt mei deze vernieuwingen in de kerkleer een stap in dc richting van de Reformatie tc doen, al is dat vooral onder dc druk van de secularisatie. Maar we vergissen ons wanneer wc menen dat de zaak nu gered is. Zelfs Rome moet konstateren dat deze kerkelijke vernieuwing niel voldoende is om dc betrokkenheid bij de kerk te garanderen, al worden er wel vele pogingen in het werk gesteld. Het latijn is bijvoorbeeld vervangen voor de volkstaal. En men voert een pleidooi om de Bijbel in het gezin een plaats te geven.

Bedroevend is echter de boodschap die de kerk heeft voor de mens van vandaag. Daarin blijkt de oude roomse zuurdesem nog volop aanwezig te zijn. We kunnen dil onder andere vaststellen uil een katechese-katern voor jongeren vanaf 16 jaar, onder dc titel 'Geloven in de Kerk, uitgegeven door de Diensl voor Katechese en Onderwijs in het bisdom Roermond.

Vernieuwend is wel de methode van kalechese. Het onderwijs bestaat niet alleen uit een droge opsomming van feiten die men goedschiks of kwaadschiks moet aanvaarden.

Belangrijker vindl men dat jongeren een persoonlijke, bewuste keuze maken voor de leer van de kerk. Gehoorzaamheid aan dc kerk wordl niet afgedwongen. De kerk stelt zich zoveel mogelijk naast de mens op, precies op de plaats waar hij zich bevindt: in een chaotische wereld waarin men zijn houvasl verliest. Voor die ontredderde mens wil de kerk een lichtpunt zijn.

Vernieuwend schijnt dan ook de boodschap le zijn van de kerk. Zij stelt het zo voor dat God zich in liefde over die mens heenbuigt om hem zijn ware zelf terug te geven. Een cilaat: 'God komt je te hulp.

Hij komt zelf naar je toe om centrum van jouw leven te worden en van dc samenleving'. God zockl dc mens dus op in Zijn liefde: 'Zijn liefde is er om ons. het gaat Hem om ons. God wil aan iedereen het echte leven schenken’.

Wanneer dc mens op dal lief-desaanbod ingaat cn zich aan die God wil toevertrouwen, dan hervindt hij zichzelf daadwerkelijk. Men spreekt dan in termen van een 'verbond'. God gaat in Jezus met de mens een verbond aan. Het gaat erom om dat de mens van zijn kant dat verbond onderhoudt. Dat kan door in Jezus te geloven en Hem te volgen. Dat is: ' je aan Hem toevertrouwen en overtuigd zijn dat Hij je het geluk schenk, het geluk dat zelfs verder reikt dan de dood’.

Gods voor een ontredderde mens kan men vandaag ook in vele protestantse kerken beluisteren. Dal verklaart misschien ook wel de bereidheid tot oecumene in onze lijd. Toch gaat juist deze prediking van een oer-rooms gegeven uil.

Opnieuw wordt gerekend met Deze prediking van de liefdede mogelijkheid dal een mens in vrijheid kan antwoorden op het aanbod van Gods liefde.

Men wil niet weten van het totale bederf door de zonde. Er wordt ook niet gesproken van een verlóren mens, maar van ccn ontredderde mens die hulp nodig heeft en die daarover vrijeli jk beschikken kan.

Bekering is dus geen hartelijk

leedwezen daarover, dat wij God door onze zonden vertoornd hebben, maar: 'ontdekken dat er een God is die van je houdt en hoe in Jezus Christus die liefde van God tot jou komt’.

De blijvende betekenis van de Reformatie

Als we nadenken over de kerk van Rome in onze tijd, dan kunnen we niet heen om dc processen van vernieuwing die in de kerk werkzaam zijn. Ons beeld van de Roomse kerk is dus op een aantal punten verouderd. Maar op de keper beschouwd zijn die vernieuwingen toch niet wezenlijk. Dc aanpassing aan de tijd is er ten behoeve van haar eigen geloofwaardigheid in onze moderne samenleving, niet uit eerbied voor Gods Woord. Daarom helpt de Roomse kerk niet wezenlijk uit de nood waarin de mens gevallen is, al schijnt zij zich ten volle dienstbaar te stellen aan het heil van de wereld.

Oplossingen voor dc krisis van de kerk kunnen en mogen wij niet verwachten van de vernieuwingen die niet gegrond zijn op Gods Woord. Christus heeft ons geleerd dat die de waarheid verstaat, waarlijk vrij /.al zijn. De Reformatie heeft ons die waarheid weer teruggegeven. Dat is Gods gehele Woord. Daarin ligt dc blijvende betekenis van dc Reformatie. Wanneer die waarheid onder ons zijn kracht doet, is er verwachting voor dc kerk, ook in onze tijd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen