De reformatie van John Wicliff

Afkomst en opvoeding

John werd geboren uit een oud Angclsakisch adellijk geslacht in het graafschap York. Het plaatsje waar hij ter wereld kwam, heette Wicliff, vandaar dat John de geschiedenis ingegaan is als John Wicliff. Het leven van Wicliff is te onderscheiden in drie perioden:

* een patriottische periode * een periode van prediking en bijbelvertaling * dc reformatorische periode Dc derde periode heeft hem dc meeste bekendheid gegeven.

Aanvankelijk studeerde hij rechten en wijsbegeerte, maar in 1364 werd hij toch doctor in de theologie. Uiteindelijk ging daar toch zijn hart hel het meest naar uit.

In die tijd was het Engelse volk ontevreden over de inmenging van de paus in binnenlandse aangelegenheden. Wicliff werd al spoedig een van de meest heftige bestrijders van paus Urbanus V. In Brugge werd in 1374 onderhandeld door de Engelse en pauselijke afgevaardigden over dc betaling van de picterspenning (1000 mark over 33 jaar). Als dank voor zijn bewezen diensten werd Wicliff benoemd tot pastoor tc Lutterworth. Deze parochie heeft hij tot zijn dood gediend.

Studie en strijd

Hoe is Wiclfif ertoe gekomen om de misstanden in dc kerk te gaan bestrijden? Door dc studie van de Heilige Schrift! Als boeiende kanselredenaar (in het Engels, niet in het Latijn) bestreed hij de misstanden zoveel hij kon.

Zijn vurig verlangen was de kerk uit haar ingezonkenheid en verstarring weer op te wekken en terug te voeren naar de toestand van de apostolische tijd.

Het duurde niet lang of hij kreeg de geestelijken tegen zich. Maar... in de hertog van Lancaster had hij een machtige beschermer. Wicliff smeekte de overheid om iets te doen aan de verkwisting van de kerkgoederen door de geestelijken. Die goederen waren uiteindelijk bedoeld als armengoederen. Zoals eens Luther naar de rijksdag te Worms, werd Wiclif voor de bisschop van Londen gedaagd. Dal was in februari 1377. Een viertal theologen en een gewapende bende van dc hertog vergezelde hem.

Ondanks een zeer heftige woordenwisseling kon Wicliff ongehinderd vertrekken.

Paus Gregorius XI bemoeide zich ermee. Niet minder dan vijf bullen werden tegen John Wicliff uitgevaardigd.

Dc aartsbisschop van Canterbury (hoofd van dc Engelse kerk) moest hem gevangen laten nemen of naar Rome sturen. Wicliff belandde niet in de gevangenis, ging ook niet naar Rome. maar verweerde zich met vele vlugschriften. die door het 'gewone' volk graag en met instemming gelezen werden. In deze periode werd zijn strijd meer kerkelijk dan politiek. Steeds duidelijker wees hij op de Heilige Schrift als enige grondslag voor het geloof. Dat bleek onder andere uit wat hij leerde over de algemene kerk.

‘De ene algemene kerk is de

onzichtbare gemeenschap der uitverkorenen. De zichtbare kerk is slechts de vergadering der belijdende christenen. Hel lidmaatschap der zichtbare kerk is niet afdoende voor het lidmaatschap der ware kerk. Van de kerk. triumfcrcnd, strijdend, in het vagevuur verkerend (later verwierp Wicliff het vagevuur!), is Christus, niet de paus. het hoofd. De paus openbaart zich niet als een uitverkorene, maar als een antichrist, omdat hij in rijkdom, leugen en geweld volkomen het tegendeel van Christus is’.

Paus zijn. kon alleen hij, die in leven en leer Christus navolgt en wiens rijk niet van deze wereld was. Zo'n paus, niet ontvangen van de kardinalen. maar van God, zou van belang zijn voor de goede orde in de kerk.

De voorschriften van dc paus moesten steeds aan Gods Woord getoetst worden. Het zou het beste zijn, wanneer de kerk terugkeerde tot de stand van zaken voor de verwereldlijking onder Constantijn. Het heil van de mensen berustte op de genade Gods in de voorverordinering (predestinatie), niet op de verbinding met de ambtelijke kerk en de bemiddeling van de hiërarchie. Men behoefde niet naar Rome of naar Avignon te gaan om de Drieënige God te vinden. De paus heeft geen sleutelmacht en de priesters kunnen de zonden niet vergeven. Het priesterlijke en hel koninklijke gezag zijn beide door God ingesteld, het eerste om geestelijk dienst te verrichten in prediking (en uitdeling van de sacramenten), het laatste om bescherming te verlenen en recht te spreken, ook om een 'evangelische' heerschappij uit te oefenen over een verwereldlijkte clerus (geestelijkheid), die op grond van ontrouw aan de hoogste Leenheer van zijn wereldse macht en bezit moet bevrijd worden. De clerus kan door de paus niet van de gehoorzaamheid aan de staatswetten worden ontheven. De koning moet onder zijn raadslieden theologen hebben, die de Schrift kunnen verklaren’.

Het bovenstaande heel'l Wicliff door middel van stellingen gepubliceerd.

Zijn kerkhervormend werk

Maar deze stellingen waren niet het einde, maar slechts een begin. Wicliff keerde zich tegen het vormsel (ccn soort belijdenis), hel laatste oliesel (sacrament der stervenden) de priesterwijding cn dc biecht.

Het celibaat (verplicht ongehuwd blijven van geestelijken) noemde hij onzedelijk en verderfelijk. Hi j verzette zich tegen de relikwieën-en heiligenverering, de beelden en de aflaat, de bedevaarten, de dodenmissen en tenslotte ook tegen de leer van het vagevuur. Hij achtte de prediking van het Evangelie van veel hogere waarde clan de bediening der sacramenten. Dit was radikaal tegen Rome, waar het altaar centraal stond, in plaats van de preekstoel.

Wicliff en de bijbelvertaling

Wicliff liet de Bijbel in het Engels vertalen en hielp er zelf ook aan mee. Het was een vertaling van de Vulgata (Latijnse vertaling), omdat hi j geen Grieks kende.

Mensen uit het volk leidde hi j op tot 'arme priesters'. Hi j zond ze twee aan twee uit onder het volk om het Evangelie - en dat alleen - te prediken. Ze brachten in praktijk wat de Heere Jezus had gezegd: 'zonder buidel of male'. Ze brachten de 'wet van Christus', de leer van dc armoede met felle kritiek op de Roomse hiërarchie (regering van de kerk met rangen en standen).

Deze mannen worden Lollardcn genoemd. De betekenis van deze naam wordt verschillend verklaard. Hij kan betekenen: onkruidzaaiers. Het kan ook dat van het werkwoord lollen (lallen) komt. dat gegeven werd voor 'de predikende en zingende werkzaamheid van min of meer ketterse figuren’.

Zijn levenseinde

De vi janden zaten niet stil en loerden op een kans om Wicliff het zwijgen op te leggen. Van een boerenopstand kreeg Wicliff de schuld, hoewel hij deze opstand sterk heeft afgekeurd. Dan had hij de boeren maar niet zo 'wijs' moeten maken. Op een vergadering in mei 1381 zag de

aartsbisschop van Canterbury zijn kans schoon otn Wicliff te veroordelen.

Al liet een aardbeving (nel voor de vergadering) hel gebouw op zijn grondvesten schudden, toch werden tien stellingen van Wicliff als ketters aangemerkt cn veertien als onjuist. Wicliff verlootzijn hoge beschermers. De koning en de adel gingen optreden tegen de gevolgen van de boerenopstand. Het Lagerhuis (volksvertegenwoordiging) en de burgers deden hier niet aan mee. In 1382 werd hem ook nog het lesgeven aan de universiteit van Oxford ontzegd; toen trok hij zich weer terug in Lutterworth.

Een paar dagen voor zijn dood kreeg hij van paus Urbanus nog ccn brief, waarin stond dat hij zich binnen zeslig dagen voor hem te Rome moest verantwoorden. Duidelijk zette Wicliff zijn standpunt uiteen. Enkele dagen daarna stierf hij op 31 december 1384 aan een berocrie.

Zelfs zijn gebeente kon men nog niet met rust laten. Op dc synode van Konstanz in 1427 werd besloten zijn gebeente op te graven cn tc verbranden. De as werd in dc rivier de Swift gestrooid.

Zijn invloed

Al rookten brandstapels, al werden de Lollarden zwaar vervolgd, uitroeien kon men hen niet. Zij mochten door Gods genade het werk der 'reformatie' voortzetten.

Is het werk van Wicliff uitgeblust? Nee, het is 'overgewaaid' naar Bohemen, waar Johannes Hus het werk heeft voortgezet.

Was hij al een 'echte' hervormer? Niet helemaal. Te weinig was hij doordrongen van de kern van het Evangelie: de toegerekende gerechtigheid van Christus door het geloof.

Armoede was bij hem nog te veel een wezenlijk kenmerk van het christendom. Het spreken over de genade als de wel van Christus miste nog de bijbelse helderheid, die het werk van de Reformatoren kenmerkte.

Maar zijn leer over hel avondmaal en zijn gedachten over de predestinatie waren voluit Augustiniaans. Hij had met veel energie cn veelzijdigheid Rome en zijn dwaalleer bestreden. In zijn schriftopvalting en in zijn aanvallen op de Roomse dwalingen mocht hij toch zeker ccn belangrijk voorloper van dc Rcfonnatie genoemd worden.

Het licht van dc nieuwe dag was opgegaan. Het was nog niet dc volle dag. 't Was nog dageraad. Nog ccn eeuw zou hel duren voor de volle dag kwam. Gods molens malen langzaam, ja schijnbaar, voor ons... maar wel zeker.

H.I. Ambacht

B. S. van Groningen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen