Bevrijding en herdenkeng

Bezetting

Het bezette Nederland zuchtte nog steeds onder het harde, gruweli jke, sadistische en ook satanische geweld van de bezetter. Toen in de zomer van 1944 landingen uitgevoerd werden in Normandië, gloorde dc hoop op een spoedige bevrijding. Vanuit hun bruggehoofd op het strand rukten de bevrijders op. Door Frankrijk en België naar Nederland. Voor de geallieerden ging het wat te vlug. Hun logistiek raakte in de war. Voor het Nederlandse volk ging het te langzaam. Het snakte naar bevrijding. Ruim drie maanden na de landing trokken de eerste geallieerde troepen de Nederlandse grens over.

In mei 1940, toen Duitsland Nederland binnenviel, werd cr vier dagen gevochten. Op 14 mei gaf Nederland zich. met uitzondering van Zeeland, over aan de Duitsers.

Uitdrukkelijk werd toen gesteld: Zeeland vecht door! Drie dagen na overig Nederland, op 17 mei 1940, gaf ook Zeeland zich. na opoffering van Middelburg, over aan het Duitse leger. Het laatste Nederlandse gebied dat in 1940 werd bezet was Zeeuws-Vlaanderen.

De heer P. Davidse uit Meliskerke heeft zich verdiept in de geschiedenis van zi jn omgeving. De oud-sekretaris van de sektie - 16 van de Jeugdbond publiceerde enige tijd geleden een boek over de geschiedenis van de Gereformeerde Gemeente van Meliskerke. Tevens verscheen van zijn hand een rijk geïllustreerd boek over dc geschiedenis van de burgerlijke gemeente Mariekerke (Meliskerke, Aagtekerke, Grijpskerke) waar hij lid van de gemeenteraad is. Ter gelegenheid van de bevrijding van Walcheren verschijnt een dezer dagen een boek over Mariekerke tijdens de Tweede Wereldoorlog. We vroegen de heer Davidse voor "Daniël' een impressie te schrijven naar aanleiding van de herdenking van de bevrijding van Walcheren.

De bevrijding

In 1944 was het Zeeuws-Vlaanderen dat het eerst de bevrijders zag. Hen Poolse pantserdivisie overschreed als eerste de BelgischNederlandse grens bij Heikant en Koewacht op 16 september 1944. Met de komst van de bevrijders begon ook de zware strijd. Het zuiden, met name ook Zeeland en daarin Zeeuws-Vlaanderen en Walcheren, moesten een zware tol betalen.

Nadat, in september 1944, de doorstoot naar het hart van Duitsland was mislukt, moest eerst dc Schelde vrij gemaakt worden voor vrije doorvaart naar Antwerpen. De oevers werden door de Duitsers zwaar verdedigd. Nada! Zeeuws-Vlaanderen was bevrijd, overigens met veel verliezen, ook aan mensenlevens, moest Walcheren nog veroverd worden.

Walcheren

Dit werd één van dc zwaarste veroveringen die dc geallieerden aan het westfront hebben meegemaakt. Het eiland was omgebouwd tot een zwaar verdedigde vesting. De Duitse vestingkommandant kreeg van zijn superieuren de opdracht de 'Festung Walcheren' tot de laatste man te verdedigen. „Dc ogen van Europa zijn op u gericht, u hebt het lot van Duitsland in uw handen", aldus de bevelen. De Walcherse bewapening beheerste de scheepvaart op dc Westerschelde volledig.

Volgens hel geallieerde hoofdkwartier zou bij verovering van Walcheren op een konventionclc wijze, het eiland met zijn bewoners geheel verwoest worden. Men zochl, en vond. ccn andere manier voor uitschakeling van de Duitse verdedinging op het eiland.

Een kombinatie van water en vuur

De zee werd in dc strijd geworpen. Zo'n 450 bommenwerpers lieten hun zware bommen los boven de dijken. Op vier plaatsen sloegen zij er bressen in. Het zeewater stroomde hel eiland binnen.

Westkapelle werd verwoest. In Vlissingen bleef maar één huis over dat geen oorlogsschade had. Dood en verderf werd gezaaid op het eiland.

Het laag gelegen gebied overstroomde. De bevolking vluchtte naar de iets hoger gelegen dorpskernen of verbleef op dc zolders terwijl het water onder hen klotste. Veel vee verdronk in de stallen. Andere dieren werden, wadend en zwemmend, overgebracht naar hoger gelegen land.

Mens en dier gingen samen ccn lijdensweg. Wellicht leden de weerloze dieren meer dan de mensen. 16.200 ha land stond onder water. Op dat moment was het water vijand nummer één.

Maar spoedig bleek dat een kombinatie van water en vuur bedacht was om hel bolwerk Walcheren tc veroveren. De Duitse verdedigingsstellingen werden onbruikbaar. Alleen het droog gebleven hoger gelegen kustgebied kon nu nog verdedigd worden. En ... het werd verdedigd. Fanatiek!

Toen in de vroege morgen van de eerste november 1944 de geallieerden bij Vlissingen en Westkapelle landden, boden de Duitsers hardnekkig tegenstand. Aan de landingen gingen urenlange bombardementen en beschietingen vooraf.

De bevolking ging weer op de vlucht, nu van de kust af, hel overstroomde gebied in. Acht dagen werd er gevochten, alvorens het gehele eiland van Duitsers gezuiverd was.

Door zowel verdedigers als aanvallers werden zware verliezen geleden. Ook onder de burgerbevolking vielen vele slachtoffers. De materiële schade was bijna niet te meten. Wat het vuur niet had verwoest, werd door het water verzwolgen. Het leek een hopeloze zaak. Velen vreesden dat Walcheren het oude Reimerswaal cn Saeftinghe zou volgen in dc geschiedenis. Verdronken land!

De letterkundige Antoinette Hendrika Nijhoff-Wind, de echtgenote van dc dichter Marinus Nijhoff, vertolkte het zo:

Binnengedrongen niet

andermans wapenen binnen uw dijken, heeft het kolkend en schuimend water zijn ijverzuchtig werk aan u gepleegd. Het heeft uw huizen losgewoeld, uw hoornen ontworteld en tot in de diepste diepten van haar vruchtbaren schoot uw aarde dor gemaakt. Met zijn zilte zwaarte heeft het van dier en plant het ademend leven uitgeroeid.

Het heeft de teedere welvingen van uw bodem genivelleerd en uw bloeiend lustoord als een dooden zeearm toegevoegd aan het gestaltelooze water dat rond uw kusten dringt.

En nu is het stil geworden op uw eiland. Binnen den gekartelclen rand van uw duinen gevangen als in een schelp, ligt het water zwaar en geluidloos uitgespreid over het verdronken mozaïek van uw blinkend landschap.

Tussen de struiken waar uw vogelen nestelden, wroet nu de krab; aan den wegrand waar uw kinderen speelden, wiegelt wezenloos de vormelooze weekte van de kwal.

liet hart dat u heeft liefgehad weet dat het u voorgoed verloren heeft, maar aarzelt dit te aanvaarden....”

Vrij

Onder de bevolking heerste een blijde stemming vanwege de bevrijding. Zij namen het de geallieerden niet kwalijk dat zij Walcheren op deze wijze hadden veroverd. Het was bittere noodzaak.

De blijdschap werd getemperd door de verliezen, dooide ellende die geleden werd en vooral ook door alle ellende die nog geleden zou worden.

Zeeland, uitgezonderd Schouwen-Duiveland, was bevrijd, maar wat stond overig Nederland te wachten?

Boven de rivieren werd honger geleden. De komende winter zou een ontstellende sterfte te zien geven onder de bevolking ten gevolge van honger en ontberingen. De koncentratiekampen zaten nog vol. In Duitsland leefden de daar tewerkgestelden soms onder erbarmelijke omstandigheden.

De Westerschelde kon mijnenvrij gemaakt worden. De haven van Antwerpen kon weer in gebruik genomen worden. Maar de oorlog woedde voort!

Op de Walchersc dorpen, kleine eilandjes in ccn binnenzee. woonden zo'n tienduizend mensen, verstoken van zoet water en nutsvoorzieningen zoals elektriciteit, gas en telefoon. Maar de Duitsers waren weg. En daar

had men ruim vier jaar naar uitgezien Men miste veel. maar hel allernodigstc is ei v rilheid en de dokier en de dominee, Gewonden en zieken konden verzorgd worden Rouwenden werden getroost En in herdenkingsdiensten werd (nul dank gebracht voor de uitredding. „Dankt, dankt nu allen God met blijde feestgezangen", zo klonk dc zang van de ontkomencn. En nog meer spraken de regels uit dc Psalmen van Datheen. die toen in Walcheren veelvuldig gezongen werden:

„Men heeft op ons hoofden geklommen. Zoo men beklimt een kemeldier; Als beesten werden wij alommen Gedreven door water en vier. (vuur) Daarna hebt Gij ons. Heere goedig! Vertroost; dies ik tot Uw huis rein Wil brengen mijn offranden bloedig En mijn geloften groot en klein.

Herdenken

Vijftig jaar, een halve eeuw. later staat bij degenen die het alles meemaakten, beleefden, de herinnering nog sterk in het geheugen gegrift. Zij herdenken. En met hen de duizenden die later in vrijheid werden geboren.

Waar bevrijding komt. moet eerst gevangenschap, verdrukking geweest zijn. Dal was er in grote mate. Niet alleen beknotting van polilieke vrijheden maar ook belemmering van de geestelijke vrijheid.

Het bewind in Duitsland, met Adolf Hitier aan het hoofd, liet geen middel ongemoeid om de Nederlanders om te turnen tot aanhangers van het nationaal-socialisme. Een verdorven systeem, dat in Gods naam letterlijk over lijken ging. Op de koppelsluiting van het Wehrmaehtuniform stond tc lezen 'God mit Uns'. Zo eigende men zich Gods hulp toe in de uitvoering van het kwaad. God verhoedde dal het Joodse volk. Zijn bondsvolk, geheel werd uitgeroeid. Maar ook dal het Nederlandse volk ten onder ging aan de 'Rasse, Blud und Boden' theologie. Gelukkig, velen zagen vanaf hel begin het grote gevaar van hel nationaal-socialisme en bestreden het. Toen de strijd niet meer legaal gevoerd kon worden, werd deze illegaal voortgezet. Dit kostte bloed en tranen. Mensenlevens.

Zowel in het verzet als in de regulier strijdende legers offerden duizenden, vooral jonge mensen, hun vitaliteit en hun leven voor de zo begeerde vrijheid. Mag dat vergeten worden?

Dezer dagen wordt de bevrijding herdacht. Te beginnen in het zuiden van het land, waar de bevrijders eerst verschenen cn over enkele maanden in hel noorden. In de tijd die het kostte om heel Nederland le bevrijden, vielen nog eens duizenden slachtoffers. Niel alleen het water cn liet vuur. maar ook de honger geselde de mensheid.

Walcheren was één van de zwaarst getroffen gebieden in ons land. Er is getracht de we I haast on besch rijfe I ij ke gebeurtenissen op dit eiland in het kort weer te geven: een herinnering.

Herdenking i.s geen feestje! Het is een gedenken aan wat gebeurd is. Een waarschuwing voor wat gebeuren kan! En een bezinning op de vraag wat wij met de vrijheid doen. In de herinnering, in het herdenken mag de dankbaarheid voor de herwonnen vrijheid doorklinken, maar mogen ook bede en boete niet ontbreken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen