Wilhelmus à Brakel

„Het geheugen van dc mens is als een zeef: het goede valt erdoorheen en verdwijnt; het zondige blijft erop liggen. Zo vergeet de mens, waaraan hij in de eerste plaats diende te denken: God,

onze Schepper en Onderhouder; Zijn Zoon Jezus Christus, Die Zichzelf gaf voor de zonden van Zijn kinderen: de waarheden van de godsdienst. Bid om vernieuwing van het hart, want door bekering worden alle vermogens van dc ziel vernieuwd, dus ook het geheugen".

Een citaat uit een preek van ds. Wilhelmus a Brakel. Hij was een vertegenwoordiger van de Nadere Reformatie, een stroming binnen dc kerk. die de beginselen van de Reformatie binnen de gemeenten wilden verbreden en verdiepen.

Zijn jeugd

Wilhelmus a Brakel werd op 2 januari 1635 te Leeuwarden geboren.

Zijn vader, ds. Theodorus a Brakel. was bekend geworden door onder andere de boeken: 'Het geestelijk leven', en 'De trappen des geestelijken levens'.

Deze boeken, met als inhoud de praktijk van het genadeleven, zijn vele malen herdrukt en mochten velen tot zegen zijn.

Zi jn moeder was Margarclha Homma. Van haar is bekend, dat zij haar zoon vele malen uit de liefde van haar hart waarschuwde: „Kind, wat zult gi j te verantwoorden hebben, zo gij God niet vreest". Toen Wilhelmus na zijn kinderjaren naar de latijnse school in Leeuwarden ging, bracht zijn vader hem iedere maandagmorgen een eind op weg naar school.

Hij bad dan in stilte, voor het oog van zijn zoon, of de Heere hem wilde bewaren.

Diepe indruk maakten deze zorg en afhankelijkheid van God op Wilhelmus.

Wat een vreugde voor zi jn ouders, toen later Wilhelmus vergeleken mocht worden met ccn Obadja, die uit genade kon en mocht zeggen: „Ik uw knecht, vrees de Heere van mijn jonkheid af". Een oproep, ook tot ons als ouders, om onze kinderen, en de jeugd der gemeente gedurig op te dragen aan de Heere.

Wie immers door dc Heere wordt bewaard, is wel bewaard.

Op 24-jarige leeftijd werd hij door de classis Leeuwarden, met algemene stemmen tot proponent bevorderd.

Er werd niet onmiddellijk een beroep op hem uitgebracht, omdat in die tijd in Friesland vrijwel geen predikantcnvakatures waren. Van 1659 tot 1662 verbleef hij dan ook in Utrecht, waar hij onderwijs ontving, van onder andere Gisbertus Voetius.

Zijn huwelijk met Sara Nevius

Verschillende gemeenten heeft hij daarna als predikant mogen dienen. In 1662 werd a Brakel beroepen te Exmorra, in Friesland. Driejaren heeft hij deze gemeente gediend. In Exmorra trad hij in het huwelijk met Sara Nevius. Sara Nevius was al eerder gehuwd geweest met ds. Henricus Vege. Lang heeft dit huwelijk niet geduurd, want reeds op twintigjarige leeftijd was zij weduwe. Uit het huwelijk met ds. a Brakel werden vijf kinderen geboren, waarvan er vier kort na de geboorte stierven. Alleen hun dochter Sullamith bleef leven.

Sara Nevius was een vrouw aan wie God genade bewezen had. Iedere morgen, tijdens de stille, vroege uren in de pastorie zocht ze dc Heere. Ze schreef dan haar gedachten op in dc vorm van meditaties, omdat ze bang was dat zc anders slaperig. dof, lusteloos, verward, onaandachtig en duister zou worden.

In deze meditaties, die later na haar sterven uitgegeven zijn, schreef zij onder andere: 'De ouders vergaderen schatten voor dc kinderen: maar het is de grootste plicht om voor haar ziel te zorgen".

Het gezin: een kleine kerk

Wilhelmus a Brakel schreef ernstig en indringend over het ambt van predikant. Zo schreef hij onder andere: „Een predikant behoorde zich dagelijks in

biddend opzien tot de Heere, bezig te houden met het onderzoek van Zijn Woord, omdat hij de mond des Heere was tot de gemeente. Maar al zijn kennis is onvoldoende, zo hij zelf door de Heilige Geest niet is verlicht en bekeerd. De grote taken van een predikant zijn:

1. het bidden met dc gemeente tot God 2. het preken en het catechiseren 3. het dagelijks bezoeken van de gemeenteleden 4. het hanteren van dc sleutelen des hemelrijks.

De huisbezoeken waren van groot belang, want het gezin behoorde te zijn als een kleine kerk. Er moest door de predikanten op zo'n bezoek gesproken worden over dc huisoefeningen, die in ieder christelijk gezin behoorden plaats tc vinden.

Twee keer: 's morgens en 's avonds, en indien mogelijk ook 's middags, diende de vader als hoofd van het gezin een hoofdstuk uit dc Bijbel te lezen, en het gelezene uit tc leggen. Kinderen en dienstboden had hij onderwijs le geven, om de oefening met het samen zingen van een psalm en gebed af le sluiten.

De vruchten van deze dagelijkse oefeningen zouden groot zi jn, en de Heere zou ze gebruiken tot de kennis der godzaligheid.

De kinderen moeten namelijk van jongsaf de leer der godzaligheid ingeprent worden. Hoe gemakkelijk wijken ze niet af, vaak tot groot verdriet van de ouders. Draag zorg voor een godvruchtige opvoeding van hen in dc scholen en bid voor hen".

Wat komt hier bi j Brakel naar voren, waar wij ook met elkaar tijdens dc regiodagen in januari en februari bij stilgestaan hebben: „En gij zult ze uw kinderen inscherpen en daarvan spreken, als gij in uw huis zit en als gij op de weg gaat, en als gij nedcrligt, en als gij opstaat".

Dat dan, als wij zien op onze onkunde, en tekorl, in ons hart mag leven de woorden van Psalm 81: „Al wat u ontbreekt, schenk Ik zo gij 't smeekt, mild en overvloedig".

Verschillende gemeenten

Na de gemeente van Exmorra, heeft hij van 1665-1670 de gemeente van Stavoren als predikant mogen dienen. Over zijn werk hier is niel veel bekend, dit komt omdat onder andere de kerkeraadsnotulen ontbreken.

In 1670 vertrekt hij naar Harlingen waar hij tot 1673 met grote zegen heeft mogen arbeiden.

In zijn bekende werk dc 'Redelijke Godsdienst', schreef hij dat er in Harlingen zes lot acht jonge vrouwen waren die 'als profetessen' de gemeente doorgingen en opwekten tot kennis en bekering. Dc Heere zegende dit werk rijkelijk, en veel mensen kwamen tot bekering.

In dc weinige preken die van a Brakel overgeleverd zijn. leren wc hem kennen als een ernstig predikant. In iedere preek sprak hij alle mensen aan; niemand ging ongewaarschuwd de kerk uil.

Hij verdeelde de gemeente in drie groepen hoorders. Troostvolle woorden sprak hij tot de gelovigen. Ernstig wees hij erop dat ze niet beter waren dan anderen, maar dal de Heere in Zijn grote barmhartigheid aanhield en door Zijn almachtige kracht hun harde harl opende. De Heere is de oorzaakl van onze nieuwe natuur en niet enigszins de mens zelf.

Ilij sprak de onbckccrden dringend aan over hun geestelijke doodstaal waarin ze zich bevonden, en daarna riep hij ze op lot bekering.

De derde groep hoorders die a Brakel aansprak waren de geveinsden.

Zelfonderzoek wees hij aan als een van de voornaamste zaken die een luisteraar te doen heeft. Regelmatig sprak hij dc overheid aan cn wees erop haar taak naar behoren te verrichten. De zonden werden door hem gehekeld, het ontheiligen van Gods naam en dag, overdaad, dronkenschap, hoogmoed in de kleding. Een christen is vreemdeling op de wereld, en hoort matig en sober le zijn.

De gelovigen moeten er zorg voor dragen dal hun geheugen niet teveel vervuld wordt met wereldse zaken, want dan is er voor de geestelijke zaken geen ruimte meer.

Om deze zaken te bevorderen, belegde hi j naast het officiële kerkewerk, bijeenkomsten met vromen die hun geestelijk leven wilden verdiepen. Deze huisoefeningen of konventikels werden gehouden in partikuliere huizen.

Ds. a Brakel zag als doel dat ze konden leiden lot een verlevendiging van het geloofsleven, en van dc gehele gemeente: een Nadere Reformatie dus. Aan deze gezelschappen had hij in Stavoren cn Harlingen als predikant leiding gegeven.

In 1673 werd hij te Leeuwarden beroepen. Dit beroep nam hij aan en tien jaar is hij in deze stad

als predikant werkzaam geweest. Hier moest iiij van dc kerkeraad stoppen met hel houden van gezelschappen, omdal dezen vreesden voor het ontstaan van een kerkje binnen de kerk.

Er werd bepaald dat cr voortaan openbare catechisaties werden gegeven.

In deze plaats kwam hij nogmaals in konflikt mei dc kerkeraad, door het laten preken van de dooide overheid afgezette ds. Koelman.

De 'Redelijke Godsdienst'

In 1683 werd hij beroepen te Rotterdam, het was de tweede keer dat hij een beroep van Rotterdam ontving, en ds. a Brakel had geen vrijmoedigheid om te bedanken.

In Rotterdam kwam hij in konflikt met de overheid omdat zij beslisten welke predikant beroepen werd. Hij schreef een preek naar aanleiding van deze situatie, met als veelzeggende titel: "De Heere Jezus Christus Voor de Alleene ende Souveraine Koninck Over Sijne Kercke uytgeroepcn'.

In Rotterdam bond a Brakel ook de strijd aan met de labadisten. Hij veroordeelde onder andere hun afscheiding van de kerk, cn het streven naar een kerk van louter wedergeborenen.

Zijn hoofdwerk, en ook onder ons zijn bekendste werk, is dc 'Redelijke Godsdienst'.

Deze tilcl ontleende a Brakel aan Romeinen 12 vers 1: „Ik bid u, dan broeders, door de ontfermingen Gods, dat gij uw lichamen stelt tot een levende, heilige en Gode welbchagelijke offerande. welke is uw redelijke godsdienst".

Het bock is niet zoals dat in die dagen gebruikelijk was opgedragen aan mensen, die een hoge positie bekleedden in de kerk, of in de staat. Hi j droeg hel op aan 'de Gemeente Gods in Nederland'.

Het bock valt in drie delen uiteen. In het eerste deel wordl de leer van het geloof op praktische, bevindelijke wijze besproken. In hel tweede deel wordt beschreven hoe de gelovigen heilig voor God dienen te leven. De tien geboden, het gebed, de lijdzaamheid, de oprechtheid en andere belangrijke onderwerpen worden daarin behandeld. Het derde deel bevat onder andere een uitleg van hel bijbelboek de 'Openbaring' van Johannes.

Tevens zette a Brakel hierin zijn mening over het Joodse volk uiteen. Daarmee hangt samen zijn visie op het duizendjarig vrederijk naar aanleiding van Openbaring 20.

Dil stuk is ook hel meest omstreden, omdat veel gereformeerde theologen niet deze mening zijn toegedaan.

Op 76-jarige leeftijd kwam aan zijn arbeidzaam leven ccn einde. Na een twee maanden durend ziekbed stierf hij in alle rust en in vol vertrouwen. De laatste nacht voor zijn sterven antwoordde hij op dc vraag van een van dc omstanders hoe hel met hem was. „Heel wel, ik rust in mijnen Jezus; ik ben met Hem vereenigt; ik wagt maar dat Hij komc; dog ik onderwerpe mij met alle stilheid".

Neem en lees...

Wij leven met onze kinderen in een gesekulariseerde maatschappij. Van de doelstelling van 'dc Nadere Reformatie' zijn we verder verwijderd dan in dc lijd van ds. Wilhelmus a Brakel. Wat blijft het van grote waarde om kennis te nemen van de geschriften van onder andere a Brakel. De grote waarde die hij toekende aan het gezin als een kleine kerk. met de dagelijkse huisoefeningen. blijft ook voor ons. in deze lijd van grote betekenis.

Laat dc geschriften van hen niet ongelezen in uw boekenkast slaan. In hun geschriften komen we de praktijk van de godzaligheid tegen voor de verschillende levensterreinen. Neem ze, en lees ze onder biddend opzien, en denk niet le snel dat ze te moeilijk zijn voor de oudere jeugd.

Maar bovenal dat we onze kinderen mogen vóórleven in dc tere vreze des Heeren. Woorden wekken. maar voorbeelden trekken. Wc eindigen met een citaat uil de inleiding die a Brakel schreef aan de gemeente Gods in Nederland, in zijn 'Redelijke Godsdienst': 'De almachtige en goede God, die mij lol dit werk heeft aangepord, en telkens ais ik meende te staken, opnieuw heeft verwakkerd, cn van wien het goede, dat hierin gevonden wordt, is voortgekomen, stortte Zijnen H. Geest uit over allen, die dit boek zullen lezen en hooren lezen, tot bekeering van de onbekeerden, tot onderrichting van de klcinwetenden. tot terechtbrcnging van de afdwalenden. tot opbeuring van de moedeloozen, tot opwakkering der tragen, tot vertroosting van dc treurigen, lol wasdom in 't geloof, de hoop cn liefde van allen, die een beginsel der genade deelachtig zijn geworden!"

’s-Gravenpolder J. C. Roest-van den Bos

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen