De betekenis van het Avondmaal

Een vrome kunstschilder maakte eens een schilderij van de Heere Jezus Die het Heilig Avondmaal instelde. Al zijn talent had de schilder aangewend 0111 de Persoon van de Insteller cd de aandacht te laten trekken. Hij moest immers centraal staan. Toen toonde hij het gereed gekomen schilderij aan zijn vrienden. En wat merkten ze op? 'Wat zijn de bekers toch prachtig geschilderd!' Tranen kwamen op in de ogen van de schilder. Hij pakte een ruwe verfkwast en gaf een haal over de avondmaalsbekers. Het gaat in het Heilig Avondmaal niet om de bekers, het gaat om Christus alleen.

Toen de Heere Jezus het sakrament van het Avondmaal instelde, heeft Hij gezegd: 'Doel dit lot Mijn gedachtenis'.

De apostel Paulus heeft daar ook op gewezen en gezegd: 'Zo verkondigt de dood des Heeren totdat Hij komt'. Waar Christus niet in het middelpunt staat en waar de gedachtenis van Zijn lijden cn sterven niet centraal staat, mist het Avondmaal zijn doel.

Het is juist de gedachtenisviering van het werk van Christus, dat troost en versterking geeft aan het geloof. Het is onmogelijk om op een gezegende manier het Avondmaal te gebruiken zonder dit gedachtenishouden.

Er moet kennis van Christus zijn

Dit brengt ons direkt bij een zeer wezenlijke zaak namelijk dat er kennis van Christus moet zijn om hei Avondmaal te kunnen vieren. Immers hoe kun je gedachtenis houden van iemand die je niet kent? Het sterven van veel mensen zegt ons weinig omdat wc ze niet gekend hebben. Maar het sterven van een vader, ccn moeder of een ander aan wie we in liefde verbonden waren, zegt ons veel! Gedachtenis houden wi j juist van degenen die we kenden, die ons lief waren, die veel voor ons betekenden. Daarom, als Jezus niet veel voor ons betekent, als wc Hem niet kennen, als er geen liefde voor Hem in ons hart woont... hoe kan er clan gedachtenis van Hem gehouden worden?

Christus moet het centrum zijn

Misschien vind je dit wel een wat hoge inzet als we proberen na le denken over de betekenis van het Heilig Avondmaal. Toch moet juist deze zaak voorop staan! Hel gaat niet om dc beker, en ook niet om dc gasten maar hel gaat om Christus. Want het

Avondmaal is een instelling van Christus, en de tekenen van brood en wijn wijzen op Christus, en de avondmaalsformule zijn woorden van Christus, en degene die het Avondmaal bedient, is een dienaar van Christus. Het draait allemaal om Hem! Ja. maar het gaat toch ook om dc gemeenschap der heiligen? Natuurli jk gaat hel daar ook om. Maar van de gemeenschap der heiligen is ook Christus weer het centrum. Eersl met Hem gemeenschap en daarna ook met elkaar (zie het avondmaalsformulier). Nadenkend over de betekenis van hel Heilig Avondmaal, en daarbij vooral denkend aan het hart van de avondmaalsleer komen we uit bij de vraag aan jouw en mijn hart gericht: 'Wat dunkt u van de Christus? '.

Het Avondmaal is niet voor onbekeerden

Voor ons is Christus van nature een onbekende. Als de zonde niel wordt gevoeld, dan wordt Jezus ook niet gezocht, niet begeerd. Een onbekeerde kan clan wel aan het

Avondmaal gaan, maar vindt er niets. Alles aan de tafel getuigt van de rijkdom en de liefde van Christus voor een arme schuldige zondaar. Als je daar een vreemdeling van bent, ook al ben je gedoopt en heb je op een serieuze manier belijdenis gedaan, kom je leeg bij hel sakrament vandaan. Je ontvangt dan geen zegen, maar een oordeel: 'Die eten cn drinken zichzelf een oordeer.

Het Avondmaal is niet voor onbekeerden!

Het is ook geen middel om aan het geloof te komen. Hel Avondmaal werkt niet op de manier van 'ik kom ten Avondmaal om lol hel geloof te komen'.

Geloof en bekering moet niel worden gezocht aan dc Tafel des Heeren, maar moet biddend worden gezocht onder de prediking van het Evangelie.

Zelfbeproeving

De bediening van het Woord in de voorbercidingspreek en de verkondiging die aan de sakramentsbediening voorafgaan, zullen evenals hel avondmaalsformulier zelf, de toon zetten en laten horen dat onboelvaardigen en ongelovigen buitengesloten worden. Konkreel moet ook de hoorders duidelijk worden voor wie het Avondmaal des Heeren dan wel is.

Dc Heidelberger Catechismus geeft zo'n konkreet antwoord op de vraag: 'Voor wie is het Avondmaal des Heeren ingesteld? '

Voor degenen, die zichzelf vanwege hun zonden misha gen en nochtans vertrouwen dal deze hun om Christus' wil vergeven zijn, en dat ook de overblijvende zwakheid met zijn lijden en sterven bedekt is; die ook begeren, hoe langer hoe meer hun geloof le sterken en hun leven te beteren'.

Luisterend naar een ander belijdenisgeschrift, de Nederlandse Geloofsbelijdenis, artikel 35, horen we spreken over de onderhouding in het Avondmaal van het geestelijke en hemelse leven dat de gelovigen hebben en van het geloof, dat de hand en de mond van de ziel is.

Tenslotte dienen we dan ook nog ons oor te luister te leggen bij hel avondmaalsformulier zelf, waar eveneens enkele zaken bij name worden genoemd als het gaat over de waarachtige zelfbeproeving.

‘De waarachtige beproeving van onszelf bestaat in deze drie stukken:

Ten eerste, bedenke een iegelijk bij zichzelf zijn zonden en vervloeking, opdat hij zichzelf voor God verootmoedigt': aangezien de toorn Gods tegen de zonde zo groot is, dat Hij die (eer dat Hij die ongestraft liet blijven) aan Zijn lieven Zoon Jezus Christus, met de bitteren en smadelijke/I dood des kruises gestraft heeft.

Ten andere, onderzoeke een iegelijk zijn liart, of hij ook deze gewisse belofte van God gelooft, dat hem al zijn zonden. alleen om het lijden en sterven van Jezus Christus, vergeven zijn: en de volkomen gerechtigheid van Christus hem als zijn eigen toegerekend en geschonken is. ja. zo volkomen, ai sof hij zeifin eigen persoon, voor cd zijn zonden betaald, en alle gerechtigheid volbracht had.

Ten derde, onderzoeke een iegelijk zijn conscientie, of hij

ook gezind is, voortaan met zijn ganse leven, waarachtige dankbaarheid jegens God den Heere te bewijzen, en voor het aan ge zich/ Gods oprechte lijk te wandelen; insgelijks Irij zonder enige geveinsdheid alle vijandschap, haat en nijd van harte afleggende, een ernstig voornemen heeft, om van nu voortaan in waarachtige liefde en enigheid met zijn naaste te leven'.

Zo wordt samenvattend duidelijk dat Avondmaal vieren een hoog geestelijk werk is waartoe geestelijk leven niet gemist kan worden. Het komt in feite neer op kennis van de ellende, kennis van de verlossing en kennis van de dankbaarheid.

Zelfbeproeving geldt voor de hele gemeente

Op deze zaken moet iedereen in de gemeente zich onderzoeken.

De zelfbeproeving die aan het sakrament vooraf gaat cn de voorbercidingsweek geldt niet alleen voor Gods kinderen maar geldt heel de gemeente. Je zult toch ook dit sakrament moeten zien in hel licht van de eeuwigheid. Voor die eeuwigheid moeten wc bereid zijn. Daar staat voorbereiding op het Avondmaal niet los van.

Je hoort wel eens zeggen: 'Ten Avondmaal gaan, dat is heel wat!'.

Inderdaad, dat is heel wat. Vaak is dat een hele stap die na veel strijd en gebedsworsteling gemaakt wordt. Maar... onder het Woord van God komen, gedoopt zijn, is ook heel wat!

Daarom is het komen onder hel Woord in de voorbereiding op het Avondmaal van zoveel gewicht. Heel dc gemeente wordt ernstig opgeroepen om het Woord over het hart cn het leven te laten oordelen, en zichzelf bij hel Woord le onderzoeken hoe de

zaken staan tussen God en ons.

We zijn, denk ik, niet klaar met de voorbereiding op het Avondmaal door le zeggen: 'Dat is toch alleen voor Gods kinderen'. Dan roept de voorbereiding je juist met alle ernst toe 'Bekeert u, bekeert u. want waarom zoudt gij sterven? '.

We worden ook niet geroepen om geestelijke keurmeesters over anderen te zijn. Nee, dc Heere zegt: 'Beproef uzelf'. Wat is dat moeilijk. Wij schuwen de zelfbeproeving. Kritisch zijn gaat ons wel goed af, maar zelfkritiek, en zich stellen onder dc tucht van het Woord, dat ligt ons niet.

Het goud hoeft de smeltkroes echter niet te vrezen. Gods oprechte kinderen zeggen: 'Doorgrond mij, o God! en ken mijn hart; beproef mij en ken mijn gedachten. En zie of bij mij een schadelijke weg zij en leid mij op de eeuwige weg'.

De ware avondmaalsgestalte?

Laten wc dc vraag wat de ware avondmaalsgestalte is eens niet op een scherp beredeneerde manier benaderen maar vanuit het tere besef dat wie dc ware avonsmaalsgcstalle mist ook geen gestalte heeft om gerust de dood in dc ogen tc kijken.

I. Oprecht berouw over de zonde

Het woordje 'mishagen' valt in het verband van dc kennis der ellende. Dat is heel wat anders dan 'behagen'. Dat laatste is vrucht van ons hoogmoedige ik. het eerste is vrucht van zonde-overtuiging door Gods Geest.

Overtuiging laat zien dat je voor God aansprakelijk bent voor al je zonden, dat je Zijn wet hebt geschonden. Al dat bedreven kwaad komt je voor de ogen en geeft jc een groot verdriet. Het doet je leed zo te hebben gezondigd.

Leed. niet in de eerste plaats vanwege wat je mensen en jezelf hebt aangedaan, maar wat je God hebt aangedaan. Met David zeggen we dan: 'Tegen U. ja U alleen heb ik gezondigd, en gedaan wat kwaad is in uw ogen'.

Heb jij zo je zonden en vervloeking leren bedenken? Heb jij voor God als een vloekwaardige leren buigen? Aan de avondmaalstafel is geen plaats voor mensen die nog fier rechtop lopen. Daar is geen plek voor hoogmoedigen. Er is plaats voor mensen die voor God plat op dc grond gelegen hebben, die tot ootmoed zijn gedaald.

En wanneer word je nu het kleinst in jezelf voor God? Als de wetje aanklaagt, als Gods goedheid je vertedert, dan begin je klein voor God te worden. Maar het diepst word je gebogen als de Heere je leert dal Zijn toorn over de zonde nu zo groot is, dat Hi j die liever aan Zijn Zoon strafte op Golgotha dan dat de zonde ongestraft zou blijven. Wal word jc nietig als daar iets van gezien wordt. Hoe zwaar moest Jezus lijden cn sterven. Hij de bittere dood des kruises in om Gods toorn over dc zonde te dragen, cn dat niet voor vrienden maar voor vijanden. Dan schrei je hete tranen en huigje laag voor God, dan proefje hoe bitter dc zonde is tegen een genadige God en een dierbare Zaligmaker.

Juist deze evangelische boetvaardigheid is aan de orde in het eerste stuk van de zelfbeproeving. En dat is ook steeds weer aan dc orde. Ook voor hen die reeds vele jaren, met meerdere of mindere vrijmoedigheid van het Avondmaal gebruik mogen maken.

Jezus staat in de tekenen voor hen. Zou Sion dan niet rouwklagen ziende op Hem Die ze doorstoken hebben?

2. Een waar geloof dat Christus tot een Toevlucht stelt

Rondom dit punt zijn cr vaak nogal wat vragen. Vaak hebben die te maken met een verkeerd lezen van het tweede punt van de zelfbeproeving.

De termen 'gewis' en 'volkomen' brengen sommigen nogal eens in verwarring cn worden dan uitgelegd alsof jc een gewis en een volkomen geloof moet hebben voordat je van hel Avondmaal gebruik mag maken. Hel Avondmaal zou dan alleen voor bevestigde, doorgeleide christenen zijn die verzekerd zijn van de vergeving van de zonde.

Ds. J. Fraanje moest eens ergens het Avondmaal bedienen. Hi j was wat vroeg in de kerk en keek nog even binnen.

De tafel stond gereed met... één stoel!

Toen de dominee de koster hierover aansprak, antwoordde deze, dat dit gebruikelijk was. Er was maar een bevestigde christen in de gemeente, een oude ouderling (die wist het. die had het).

'Zet de lafel vol met stoelen', zei ds. Fraanje.

En wat gebeurde cr die morgen.... De Heere doorbrak de ban in de gemeente, leidde ook anderen naar de dis om versterkt te worden in het geloof. Toen kwamen ook zij die geen volkomen geloof hadden, die vaak zo werden bestreden of het wel waar was.

Hel Avondmaal is dus ook voor de onverzekerden en de twijfelmoedigen.

Maar dal 'gewis' en 'volkomen" dan? Deze woorden slaan niel op hel geloof maar op de belofte en de gerechtigheid van Christus.

En nu is hel juist een ken merk. zelfs van het allerkleinste geloof om de toevlucht te nemen tot de gewisse beloften van God en de volkomen gerechtigheid van Christus. Een citaat van J. van der Kemp om dal te onderstrepen: 'De minste trap des geloofs. de werkzame en rusteloze begeerte naar Christus en de vergeving der zonden en zo te vertrouwen tot rechtvaardiging. kan iemand wettigen lol het Avondmaal. omdat hongeriger! en dorstigen tot

Christus genodigd worden en de belofte van verzadiging hebben. Doch die het vol vertrouwen des geloofs heeft, dat hem al zijn zonden om Christus' lijden vergeven zijn. is bekwamer om met meer vrucht het Avondmaal te genieten'.

Ik denk dat de discipelen van de Heere Jezus in dat eerste Avondmaal ook nog niel zo verzekerd waren in het geloof. Ze hadden nog heel wat te leren, er bij le leren cn af te Ieren! Maar in een ding waren ze oprecht. Dat was hun ongeveinsde belijdenis dat er zonder dc Hccrc Jezus voor hen geen leven cn zaligheid was. Met Simon Petrus hadden zc allemaal beleden: 'Gij zijl dc Christus, dc Zoon van dc levende God'. En al hadden velen Jezus verlaten, deze mannen konden niet meer terug.

Hun geloof was geen volkomen geloof. Hun geloof was juist nog zo klein cn ongeoefend. Toch was cr bi j dc discipelen... geloof!

Het gaat niet om het vele maar om het echte. In alle liefde wil ik dit toch benadrukken.

We mogen in het nodigen tot het Avondmaal niet meer eisen dan Christus Zelf doet, toch zal er enige kennis van Hem nodig zijn om vruchtbaar Avondmaal te houden. Dc dood van ccn onbekende kan toch niet worden herdacht, dc Irouw cn dc liefde van ccn onbeminde kan toch niet worden geproefd? Ik denk dat dc onbekendheid met Christus en wat cr in Hem te vinden is, een oorzaak is dal er nogal eens onvruchtbaar Avondmaal wordt gevierd.

Men kenl iets van schuldverslagenheid, weet van dierbare schriftwoorden en onvergetelijke kerkdiensten waardoor hoop is gewekt op Gods genade. Maar met dit alles is men nog een vreemdeling van Christus. Wel bevatting dat er behoudenis is, en dat die behoudenis alleen een daad van God is cn nooit ccn werk van ons. Maar het geheim van zalig worden, door zich als

een arme zondaar over tegevcn aan Christus en zich als een schuldige op Zijn gerechtigheid te verlaten, is hen echter nog zo verborgen.

Gaan we in deze gesteldheid aan het Avondmaal dan denk ik dal we op de Hecrc vooruit lopen. Zulkcn vergaat het dan net als degenen die onder hel Oude Testament van de honger gestolen hadden. De wel zei dat ze niet gestraft mochten worden, maar dat ze hei gestolene weer terug moesten geven.

De avondmaalsviering vraagt heel eerlijk om enige bekendheid met Christus. Dan wordt Zijn stem in de nodiging gehoord: 'De Meester is daar, en Hij roept u. Hij begeert grotelijks dit Avondmaal met u te houden'. IIet is de Herder Die de schapen cn lammeren roept. Hij kent zc allemaal bij naam, en zij kennen Zi jn stem (Johannes 10).

3. Een ongeveinsd voornemen om de Heere te dienen

Hier gaat het over de dankbaarheid als vrucht van hel geloof.

Is er een begeerte naar heiligheid? Dc ware avondmaalgangcr kent ti jden waarin hij zoveel dienenswaardigheid in God heeft gezien, en zoveel walgelijkheid in de zonde, dat hij tegen de zonde zegl: 'llcncn uit. henen uit. Ik zal 0' liefhebben, Heere. mijn slerklc'.

Deze nieuwe gezindheid brengt altijd stri jd mei zich mee.

Je komt in de spanning le staan tussen het 'willen' en 'volbrengen'. Denk aan Romeinen 7: het willen is wel bij mij, maar het goede le doen, dat vind ik niet. Want het goede dat ik wil. doe ik niet, en het kwade, dat ik niet wil, doe ik.

Wie zo klaagt over de zonde cn strijdt met zichzelf, draagt het bewijs in zich niel meer dood le zijn, maar levend. De ware avondmaalgangers kunnen dan ook, ondanks alle strijd, vallen en opstaan, zeggen 'dat zij gezind zijn voortaan met hun ganse leven dankbaarheid jegens God de Heere le bewijzen en voor het aangezicht Gods oprechtelijk te wandelen'.

Wat wordt ervaren bij het gelovig gebruik van het sakrament?

Echt Avondmaal houden is vooral gemeenschap mei Christus ervaren. Verder is het ook een gesterkt worden, gevoed en gelaafd worden.

De Heidelberger Catechismus zegt het in vraag en antwoord 76 heel mooi:

Wat is dat te zeggen, hel gekruisigde lichaam van Chrislus eten en Zijn vergoten bloed drinken?

Het is niet alleen met een gelovig hart het ganse lijden en slcrvcn van Christus aannemen en daardoor vergeving der zonden en het eeuwige leven verkrijgen: maar ook daarbenevens door dc Heilige Geest, Die en in Christus en in ons woont, alzo met Zijn heilig lichaam hoe langer hoe meer verenigd worden, dat wij, al is het dat Christus in de hemel is en wij op de aarde zijn. nochtans vlees van Zi jn vlees en been van Zi jn Gebeente zijn. en dat wi j door een Geest (gelijk dc leden van een lichaam door ccn ziel) eeuwiglijk leven cn geregeerd worden'.

Hier luister je naar de gezonde mystiek die Gods kinderen ervaren aan de lafcl des Heeren. Terwijl de mond het brood eet en de wijn drinkt, verenigt het hart zich met Christus. De afstand lussen de hemel en de aarde valt weg. De liefde en de irouw van de dierbare Zaligmaker wordt ervaren. Het geloof voelt zich met Hem verenigd. De schuldige 'ik' mag zien op dc grote 'U', Die hem toeroept: 'lk

voor u. daar gij anders de eeuwige dood had moeien sterven'.

O, dat zien op Christus, de gemeenschap mei Hem maakt het Avondmaal tot ccn Beth-El, een poort des hemels. Zi jn linkerhand is dan onder ons hoofd cn Zi jn rechterhand ondersteunt ons.

Wat is de versterking in het geloof?

Vooral wordt in het Avondmaal het geloof versterkt door de zichtbare tekenen. Noach werd versterkt door het zien van de regenboog. Abraham door het leken van de besni jdenis en Gideon door het wollen vlies. De tekenen van brood en wijn die persoonlijk ter hand worden gesteld, zijn voor hel geloof lekenen en zegelen van Gods liefde en Irouw. Het zijn zichtbare panden dat Gods beloften waar zi jn, en dat ze waar zijn voor mij!

Juist rond dat laatste kan er in het leven van de gelovigen zoveel strijd zijn. Is het wel voor mij? In de sakramanten zegt de Heere: 'Mijn zoon, Mijn dochter. Ik heb hel je al zo vaak verteld, kom dan. Ik zal je het ook nog eens laicn zien.' Zo wil de Heere door hel zien slcrklc geven aan het geloof. Zodal het geloof des harlcn mag zeggen: 'Mijn aandeel aan Christus is zeker, even zeker als dit brood voor mi jn ogen gebroken en deze beker mij gegeven wordt en ik die tot Christus' gedachtenis eet en drink.

Wat laat het aanzitten na in het hart en leven van Gods kind?

En wat het Avondmaal nalaat? Verwondering, aanbidding. Mijn overdenking van Hem zal zoet zijn.

Onvergetelijke avondmaaltijden kunnen er zijn. Geen leed kan die uit het geheugen wissen.

Toch kan er strijd op af komen. Dal zien wc in Gods Woord ook. Satan gunt niemand de blijdschap in God. Na elke zieisgenieting koml een zielsaanvechting. De verzoeking van Jezus in de woestijn volgl op de doop in de Jordaan. Als Paulus is opgetrokken geweest lol in de derde hemel slaat een engel van dc satan hem op le wachlen om hem met vuisten te slaan.

Vroeger zei men wel: 'Als hel vrede is, bereid u lol dc oorlog'.

Veel kan cr op af komen.

Zoveel dat de zegen die werd ontvangen, bedolven ligt onder dc strijd en aanvechting: dc zelfbeproeving was niel goed; dc zondekennis was niet diep genoeg: het bruiloftskleed was niet mijn deel; ik heb me een oordeel gegeten en gedronken.

Satan maakt een mikpunt van allen die het in tranen bij Jezus hebben gezocht. Vluchten, opnieuw vluchten aan de voeten van Jezus, dat is wat hier nodig is. 'En', zegl prof. Wisse, 'laat uw nabelrachling zijn een overdenking van alles wat ge voor cn tijdens dc bediening hebt ervaren, gehoord, gezien, genoten, al is hei schijnbaar nog zo weining. Herkauw alzo dc spijze...'

Hef Avondmaal wil ook het geloof prikkelen tot werkzaamheid. aanzetten tot de evangelie-plichten in de verborgen omgang met de Heere. En zo wil de Heere dat Zijn Kerk zal reizen van Avondmaal tot Avondmaalom straks in de zaal van de Grote Koning aan te zitten met Abraham, Izak en Jakob. cn eeuwig Avondmaal te houden.

"Zalig zijn zij. die geroepen zijn lot het Avondmaal van de Bruilof! des Lams'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen