Gods hand in de geschiedenis

Rond de jaarwisseling stonden de dagbladen bol van informatie over de overstromingen van de grote rivieren, vooral in Limburg. Het water veroorzaakte veel schade aan huizen, bedrijven. Veel mensen werden getroffen door de kracht van de natuur. In 1953 werd een andere provincie van ons land getroffen door 'de watersnoodramp'. Toen waren de gevolgen veel verstrekkender en vielen er rond de 1800 doden.

Deze beide overstromingen troffen maar een gedeelte van ons land. Moeten we daarin Gods hand waarnemen? Zijn deze rampen een gevolg van de bijzondere zondigheid van de mensen uit die provincies? Mogen we spreken over zegen voor de gespaarden en oordeel voor de getroffenen?

Iedere leerling die geschiedenis in de tweede klas aan een reformatorische school gevolgd heeft, kent de geschiedenis van de tachtigjarige oorlog. De docent heeft vooral bij de behandeling van dit stuk geschiedenis van ons land de nadruk gelegd op het handelend optreden van dc Heere in de gcschicdcnis. Immers schrcvcn de Staten van Zeeland in 1588 op de gedenkpenning over de ondergang van dc spaanse Armada; 'Dc Hcerc blies met Zijn adem. cn zij zijn verstrooid'.

Het probleem

Voor een historicus die zich bezint op zijn vak speelt het probleem over de verhouding tussen de voorzienigheid Gods en het verloop van het historisch gebeuren. Iedere Bijbelgetrouwe historicus gaat er wel van uit dat God door Zijn voorzienigheid de geschiedenis leidt en bestuurt, maar hoe God dal doet en of dat voor ons als mensen konkreet aanwijsbaar i.s, i.s veelal een probleem.

Mogen wij de daden van God in het verleden en heden duiden? Gods voorzienigheid gaat toch over alle dingen? Moet de geschiedenisdocent in zijn lessen zwijgen, omdat wij hel raadsbesluit van God niet kennen ? Hoe keek men vroeger tegen dit probleem aan?

Met Zijn hand

Gods Woord is duidelijk over dc geschiedenis. De Heere leidt de geschiedenis naar het door Hem vastgestelde doel. namelijk de wederkomst van Christus. Groen van

Prinsterer bracht dit als volgt onder woorden; 'Zonder de Heilige Schrift blijft de wereldgeschiedenis raadsel; door hel geloof weten we haar inhoud en doel: de vervulling van dc paradijsbelofte, de zegepraal van de Messias over dc verleider'. Dil gekoppeld aan de woorden van Zondag 10 van de

Heidelbergse Catechismus over 'de almachtige kracht Gods. door welke Hij hemel en aarde, mitsgaders alle schcpsclcn. gelijk als met Zijn hand nog onderhoudt en alzo regeert', doel ons afstand nemen van ccn atheïstische of deïstischc benadering van de geschiedenis.

Ontwikkeling in de visie

In dc tijd van dc reformatie ging men uit van Gods handelend oplredcn in dc gcschicdcnis. God regeert dc geschiedenis naar Zijn raad. Volgens Luther is dit voor mensen moeilijk te doorgronden. De Heere regecrl als ccn Stuurman Die het roer bedient en alle gebeurtenissen bestuurt. De mens kan als middel gebruikt worden, zonder dat haar verantwoordelijkheid vermindert, aldus Calvijn. Voor de reformatoren

golcl dat Christus de zin van de geschiedenis is.

In de tijd van de nadere reformatie (17e eeuw) werden bovenstaande gedachten overgenomen en uitgebouwd. Verschillende gereformeerde predikanten waren beschrijvers van de vaderlandse geschiedenis.

Het doel van dc geschiedbeschrijving werd het aanwijzen van Gods handelend optreden in de geschiedenis. Door Gods daden in herinnering ie brengen, werd het volk opgeroepen zijn vertrouwen op Hem le stellen en in moeilijke situaties zich te verootmoedigen. Deze bijzondere bemoeienis van God met de Nederlanden kwam op verschillende wijze tot uitdrukking. De Heere had hen verlost van dc Spaanse onderdrukking; 'Verlost uil het diensthuis van Spanje'. Daarnaast had God ons bijzonder begunstigd door ons Zijn genadeverbond bekend te maken cn dat te bezegelen mei dc sakramenten. Tol slot kreeg ons land goede leiders (het geslacht van Oranje), die de gereformeerde leer moesten bewaren.

Abraham van de Velde, schrijver van 'De wonderen des Alderhoogsten' ziet gesehiedbeschrijving als een opdracht; de wonderlijke daden des Heeren moeten worden doorgegeven aan de komende geslachten (Psalm 78:4). In zijn boek beschrijft hij het bijzondere ontstaan van de Nederlanden. De republiek had haar ontstaan te danken aan God. In de tachtigjarige oorlog streed God aan de zijde van de Nederlanders en de uitkomsten van de gebeurtenissen waren zo dat de vloek Gods over de vijanden en Zijn zegen over de Nederlanden zichtbaar werd. Gods optreden kwam onder andere openbaar in de natuurelementen. Zoals bijvoorbeeld bij de slag bij Nieuwpoort (1600), 'alwacr de Heere onse God met Sonne cn Wint, Zout en Roock voor ons ghestreden heeft'. Gods optreden was eveneens te bespeuren in 1566 ti jdens de Beeldenstorm. Van de Velde zag om verschillende redenen in deze gebeurtenis Gods hand; 'dat daer door deselven Beelden in gansch Nederlandl snel lick cn gelyck (daer in den vinger des Heeren merckelijck te speuren was) als mei eenen blixem terneder geworpen wierden'.

Rond 1750 werden de historici wat voorzichtiger met het aanwijzen van Gods hand. Zij ontkenden de aanwezigheid ervan niet, maar het handelen van God in de geschiedenis kreeg een andere plaats in het geschiedverhaal. Hel ging meer dienen als een stichtelijk aanhangsel.

In de 19e eeuw heeft vooral de bekende Groen van Prinsterer gedachten rond dit onderwerp ontwikkeld. Hij schreef in zi jn Handboek van de geschiedenis; 'Hel is den korizigtigen sterveling niet vergund, in ijdele waan, de raadsbesluiten Gods vooruit te loopen en den sluijer op te heffen dien Hij over de geheimenissen van het wereldbestuur gelegd heeft'. Echter wilde hij ook niet dat wij onze ogen sluiten voor de liefde en rechtvaardigheid die God beoefent mei de volkeren in Zijn voorzienigheid. Groen wilde vasthouden aan Gods hand. maar wel voorzichtig. Zo verwees hij naar de geschiedenis van de toren van Siloam die omviel en verschillende mensen doodde. Christus zei echter dat zij niet schuldiger waren dan de andere inwoners van Jeruzalem. Groen benadrukte dat in de geschiedenis Gods zegen verbonden is aan hen die Zijn geboden onderhouden en Zijn straf/oordeel aan overtreders. Zo zag hij in de Franse revolutie een tijdgeest gestalte krijgen die Gods oordelen moesten oproepen.

Kritiek

In onze tijd is er kritiek op het konkreet aanwijzen van Gods hand in de geschiedenis. Daarbij worden de volgende overwegingen genoemd.

* Het aanwi jzen van Gods hand gebeurt veelal f ragmentarisch. Hiermee bedoelen wij dat slechts enkele bijzondere gebeurtenissen uit de geschiedenis met Gods voorzienigheid in verband worden gebracht. Wel de geschiedenis over de tachtigjarige strijd, maar over de koncentratiekampen van liitler Duitsland zwijgt men. Men isoleert bepaalde gebeurlenis uit het totaal van Gods wereldbestuur.

* Mensen mogen niet proberen in te dringen in Gods raad. Er is een goddelijk geheim in dc geschiedenis. De hoogmoed drijft ons tol het onderzoeken van wegen die hoger zijn dan de onze.

* Met het aanwijzen van Gods hand kunnen we de Heere als 'partijdig' typeren. God streed aan de zijde der Hollanders omdat zij voor dc goede zaak vochten namelijk vrijheid van godsdienst. De verliezer wordt dus door de lleere gestraft?

Hoe nu verder?

Moeten we uit bescheidenheid zwijgen over dc daden van God in hel verleden? Ik denk van niel.

* De Heere geeft zelf in Zijn Woord dc opdracht om Zijn daden door te vertellen aan dc volgende generaties. Denk ook aan Jozua 4 waarin het Joodse volk een gedenkteken beslaande uil twaalf stenen moest oprichten in de Jordaan.

'Opdat dit een teken zij onder ulieden: wanneer uw kinderen morgen vragen zullen, zeggende: Wat zijn u deze stenen? ' Na deze vraag vertelden dc vaders hun kinderen over de uittocht uit Egypte, de woestijnreis en de inlocht in het beloofde land.

In deze geschiedenis werden dc daden des Heeren verheerlijkt.

Gods Woord is wel de enige openbaringsbron, God leidt de geschiedenis, maar de mens heeft de geschiedenis beschreven. * In de geschiedenis wordt gewerkt met oorzaak en gevolg verbanden (de zogenaamde causaliteit). In de geschiedenis kunnen we verklaringen zoeken door causaal le denken. Dc relatie lussen God en schepping is van ccn andere orde. Dc Heere werkt middellijk, maar ook onmiddellijk.

* Het beoefenen van geschiedbeschrijving is subjektief. Het beschrijven van geschiedenis is het onderzoeken van gebeurtenissen, ordenen van gegevens. interpreteren van informatie en tot slot het doorgeven van een historisch beeld over het verleden aan het heden. Een beeld, dus niet het enige juiste beeld. De subjektieve (levens)visie van de onderzoeker doet dc gevonden gegevens kleuren. Een marxistische of christelijke 'bril' kan dc objektiviteit schaden. Dit gevaar kan ook het speuren naar Gods handelend optreden in de geschiedenis beïnvloeden.

Hoe een 20stc-eeuwer iels denkt tc doorgronden, kan voor een tijdgenoot geheel anders ervaren zijn. Zo kan iemand die een ernstig auto-ongeval overleeft, daar de goddelijke besparing in ervaren. Is dat echter anders dan dat wi j iedere dag van school naar huis 'gewoon' thuis komen? Hel ongelukkige einde van dc Armada werd door de mensen van toen als meer dan 'toeval' ervaren. Gods adem heeft zc verstrooid. Historicus Van Deursen bracht deze zaak als volgt onder woorden; 'Wie in latere ti jden nog leeft in dezelfde geest als zij. kan hen nog altijd nazeggen wat niet in trots of treurnis, maar in eerbied erkend wil zijn: het is van de Here geschied'.

* Tot slot geldt ook voor de gebeurtenissen in het heden dat wij voorzichtig moeten zijn in het interpreteren van zaken. Heftige emoties en ccn beperktheid aan bronnen kan een te snel oordeel over een gebeurtenis geven. Afstand nemen in tijd en het beschikbaar komen van meerdere bronnen geeft vaak een evenwichtiger beeld van het gebeuren.

De onderkant van het borduursel

Hoe moeten we de overstromingen in Limburg nu interpreteren? Van de Velde bracht dergelijke gebeurtenissen direkt in verband met de hand des Heeren. Zag hi j tueer of durfde hij meer? !

Gods hand in de geschiedenis wordt vaak vergeleken met een geborduurd tapijt. De mensen kijken tegen de onderzijde aan en zien onduidelijke lijnen. De Heere ziet de bovenzijde.

Daarom past ons bescheidenheid en voorzichtigheid in het onderzoeken van Gods hand in verleden en heden (art. 13 NGB). In datzelfde artikel belijdt de ware christen zich tevreden te houden met wat Christus in Zijn Woord aanwijst en zich te troosten met de Vaderlijke zorg Gods. waardoor hem niets bij geval overkomt. Gods voorzienigheid gaat over alle dingen. Hel aanwijzen van Zijn daden is subjektief en dient als zodanig gepresenteerd tc worden. Wanneer we spreken over de daden des Heeren moet dit niet als de enige visie, als de enige absolute uitleg verkondigd worden. We kunnen proberen Gods hand te vinden in verleden en heden. Hel heeft echter meer eeuwigheidswaarde als ccn zondaar door belevingbevinding iets van dat wonderwerk der wedergeboorte in zijn of haar leven persoonlijk mag ervaren. Gods hand regeert de wereldgeschiedenis naar Zijn doel.

Gods ingrijpen in een mensenhart kan wetenschappelijk niet getoetst worden, maar toch zullen wc dat leven moeten kennen wil het wel zijn op weg naar de eeuwigheid. Dc tijden zijn veranderd, dc mensheid is veranderd, maaide God van Oranje cn Zijn bekerend werk is nog steeds hetzelfde. Dat leven mogen we elkaar toewensen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen