Godswoord of mensenwoord?

Canon

Het woord 'canon' is afkomstig van een Grieks zelfstandig naamwoord (kanoon) dat regel, maatstaf, richtsnoer of norm betekent. In de Bijbel is dit woord vertaald met regel' (Galaten 6:16. Filippenzen 3:16).

De inhoud die wij nu geven aan het woord 'canon', komt in de Bijbel niet voor. Met canon wordt nu bedoeld de lijst met boeken die Goddelijke gezag hebben. De kanonieke boeken geven de norm aan voor ons geloof en leven, omdat God erin spreekt. Als het woord canon in deze betekenis niet in de Bijbel voorkomt, maar door mensen in de vierde eeuw is bedacht, is de vorming van dc canon dan toch mensenwerk geweest?

Ik ben geen man wel ter tale

Mozes werd door de HEERE geroepen Zijn volk uit Egypte te leiden. Mozes had nogal wat bezwaren. Het spreken ging hem moeilijk af. Nu lezen we in de Bijbel dat juist deze man de eerste is. die van God de opdracht krijgt Zijn Woord op schrift te stellen (Exodus 17:14; 24:4). Van Mozes staat beschreven dat de HEERE met hem sprak van aangezicht tot aangezicht, zoals een man met zijn vriend spreekt (Exodus 33:11). Dat wil zeggen dat de HEERE heel vertrouwelijk met Mozes omging. Mozes was ook degene, die de twee stenen tafelen die door God Zelf beschreven waren, in dc ark der getuigenis moest leggen.

Mozes werd door de HEERE uitgekozen de boodschap van God, die al vele eeuwen mondeling was doorgegeven, op te schrijven.

Zij zullen mij niet geloven

Hoe kon Mozes aan het volk duidelijk maken dat God echt tot hem gesproken had? Hij moest drie tekenen verrichten in aanwezigheid van het volk. Het waren als het ware zijn legitimatiebewijzen. De woorden en daden van Mozes (Aiiron) overtuigden toen het volk (Exodus 4:31). Toch werd tijdens dc woestijntocht het leiderschap van Mozes betwist. ..Heeft dan de HEERE maar alleen door Mozes gesproken? " (Numeri 12:2) De HEERF. gaf daarop een teken waardoor zichtbaar werd dat Mozes dc knecht van de HEERF. was.

Het woord dat de niet HEERE gesproken heeft

Voor het volk Israël werd het duidelijk dat God tot Mozes gesproken had. Maar hoe kon het volk weten of het waar was als iemand anders zei. dat hij het Woord van dc HEERE sprak?

De HEERE heeft het volk daarover niet in het ongewisse gelaten. Als zo'n persoon het volk aftrekt van dc HEERE. zelfs al doet hij tekenen of wonderen, dan mag naar hem niet geluisterd worden (Deuteronomium 13:1-5). De woorden van die profeet moesten getoetst worden aan het Woord van God. dat Mozes op schrift aan het stellen was. Geeft iemand zich uit voor een profeet en hij voorzegt iets, maar komt het niet uit. dan is hetgeen hij geproken heeft niet van de HEERE afkomstig

(Deuteronomium 18:21-22). Het volk Israël werd dus gewaar-

schuwd niet alles wat zich als profetie, als woorden Gods. zou aandienen, als zodanig te aanvaarden.

De mond des HEEREN

De HEERE heeft verder Zijn Woord laten verkondigen door de profeten. De profeten waren als het ware de mond des HEF.REN (Jeremia 15:19). Profeten spraken wat God hun openbaarde. Zij waren zich bewust dat hun spreken het Woord van God zelf was: .Hoort des HEEREN Woord, of zo zegt de HEERE".

In het hele Oude Testament zien we naast proleten, die door God geroepen waren, ook mannen die vals profeteerden. Wc zagen al in Deuteronomium dat de Hr.r.RE enkele kriteria had gegeven om te onderscheiden tussen ware en valse profetie. Soms hoorde het volk gelijktijdig een tegenstrijdige boodschap. Hananja spoorde het volk aan het juk van Babel af te werpen.

Jeremia (± 625-580 voor Chr.) daarentegen raadde aan zich te onderwerpen (Jeremia 27 en 28). Allebei zeiden ze in te spreken in de Naam des HEF.REN. Hoe kon het volk weten wat waarheid was?

Hananja en alle 'valse profeten' spraken van vrede en riepen niet op tot bekering. Zij waren zeer geliefd bij het volk.

Jeremia en de 'ware profeten" sloten aan bij wat God eerder openbaarde. In het geval van Jeremia zien we dat hij zich beroept op vroegere proleten om aan te tonen dat zijn profetie met hun woorden overeenstemt (Jeremia 28:8). De ware profetie komt van God. en waaraan kan een nieuwe profetie beter getoetst worden dan aan vorige openbaringen van God? Pen profetie maakt wel iets nieuws bekend, maar staat niet los van de geschiedenis. Er was een voortgaande openbaring. Een voortbouwen op een reeds gelegd fundament. Daarom moesten de wonderen en voorzeggingen van personen, die zich profeet noemden, getoetst worden aan het eerder gesproken Woord van God.

Een zeer gewenst man

Daniël (± 600-535 voor Chr.) was één van de ballingen in Babel. Hij las in het boek van de profeet Jercmia (!) dat na zeventig jaar een eind zou komen aan de ballingschap (Daniël 9:2). De ballingschap kon dus niet lang meer duren. Daniël legde dit de HF.ERE voor in het gebed. Dit betekent dat Daniël het boek Jeremia erkende als een boek dat Goddelijk gezag had. Dat Daniël ook de boeken van Mozes als gezaghebbend aanvaardde, blijkt uit wat we lezen in Daniël 9:10-11. Daniël beleed dat hij en zijn volk gezondigd hadden. Daarom was de vloek, die beschreven is in de wet van Mozes. over hen uitgestort. De boeken van Mozes waren voor hem ook in een ander opzicht gezaghebbend. Zelfs tijdens een gedwongen verblijf in het buitenland onderhield hij de spijswetten. Deze wetten waren beschreven in de boeken van Mozes. We lezen dus al in het Oude Testament dat aan bepaalde boeken Goddelijk gezag was toegekend. In ccn jonger profetisch boek (Daniël) werd venvezen naar voorgaande boeken (de boeken van Mozes en het boek Jeremia).

Het Nieuwe Testament over het Oude Testament

Wanneer we het Nieuwe Testament openslaan en we beginnen te lezen bij Mattheüs. dan gaat Mattheüs eerst aantonen dat de Heere Jezus de Zoon van Abraham en van David is. Vervolgens schrijft deze evangelist in hoofdstuk één. dat de wonderlijke geboorte van de Heere Jezus is geschied, zoals door de proleet voorzegd is. Vele keren wijst Mattheüs erop dat bepaalde gebeurtenissen precies zo plaatsvonden als in het Oude Testament voorzegd was. Dit worden vervullingscitaten genoemd. Mattheüs. en ook de andere evangelisten, wijzen steeds terug naar hel Oude Testament. Naar dc boeken die wij kanoniek noemen. De betrouwbaarheid van het Oude Testament stond voor de evangelisten vast. Nergens vinden wc een spoor van twijfel. Is het je al eens opgevallen, dat de Heere Jezus vaak citeerde uit het Oude Testament? Toen de Heere Jezus in de woestijn verzocht werd. gaf Hij steeds een citaat uit het Oude

Testament als antwoord (Mattheüs 3:4.7.10). Een bijbels antwoord dus. Zelfs aan het kruis haalde de Heere Jezus enkele keren een gedeelte uit de Psalmen aan. De Heere Jezus hield wel de oorspronkelijke volgorde van de Oudtestamentische boeken aan. zoals de Joden dat nu nog doen (een andere dan de onze). Als voorbeeld dient het volgende.

Na Zijn Opstanding is de Hccre Jezus verschenen aan de elf apostelen (Lukas 24:44) en dan zegt Hij dat alles moest vervuld worden, wat van Hem geschreven is in de Wet van Mozes. en de Profeten, en Psalmen (= Geschriften). We kunnen tevens hieruit afleiden dat de Heere Jezus de boeken van het Oude Testament aanvaardde als gezaghebbend.

Wanneer je in het Nieuwe Testament leest, let dan eens op hel woord 'Schriften". Daarmee wordt het Oude Testament bedoeld. Dit wijst erop dat Gods openbaring al schriftelijk was vastgelegd. Volgens Paulus was dit geen mensenwerk, maar het werk van God (2 Ti mot heus 3:16).

Het gehele Nieuwe Testament is niet te 'begrijpen" zonder het Oude Testament. Bijna alle oudtestamentische boeken worden in het Nieuwe Testament aangehaald. Er wordt nooit uit dc apokriefe boeken geciteerd! l !

De apokriefe boeken

Na de tijd van Maleachi (± 430 voor Chr.) zijn boeken ontstaan, die wij 'apokrief noemen. Apokrief betekent 'verborgen'. De apokriefe boeken zijn niet in het Hebreeuws of Aramees geschreven. zoals dc boeken van het Oude Testament, maar in het Grieks. Dit wijst op een later ontstaan dan de oudtestamentische boeken. De oudtestamentische canon was toen als afgesloten. De Joden hebben de apokriefe boeken nooit als kanoniek erkend. Zij hebben deze boeken getoetst aan voorgaande openbaringen van God. Toen bleek dat ze daarmee niet overeenstemden.

Het voorrecht van de Joden is dat hun de woorden van Cïod zijn toebetrouwd (Romeinen 3:2). Het is opmerkelijk dal de Joden nooit door de Heere Jezus bestraft zijn. omdat zij de Schriften niet zuiver hebben bewaard. Wel werd hen ccn verkeerde uitleg verweten. ;

Toen het Oude Testament in het Grieks werd vertaald, zijn ook de apokriefen daarin opgenomen. Volgens een legende zou dit werk in zeventig dagen door zeventig geleerden zijn verricht. Vandaar dat deze vertaling

'Septuaginta' werd genoemd, dat 'zeventig' betekent. Gewoonlijk aangeduid met EXX. Via de LXX zijn ze in de Vulgata (= dc Latijnse vertaling van heel de Bijbel) terechtgekomen, en door de Rooms Katholieke

Kerk voor kanoniek verklaard. Dc banvloek werd uitgesproken over ieder die aan de kanoniciteit durfde te twijfelen. De Reformatie is weer tot dc Hebreeuwse canon ; I teruggekeerd. In de Nederlandse Geloofsbelijdenis (artikel VI) wordt alleen gesproken over de apokriefe boeken van het Oude Testament. Er zijn ook apokriefe boeken van het Nieuwe Testament. Bijvoorbeeld het Evangelie van Thomas en van Nicodémus.

Het verschil tussen de kanonieke en apokriefe boeken is geen gradueel verschil, maar een wezenlijk verschil. De kanonieke boeken zijn van goddelijke oorsprong cn hebben daarom een normatief gezag voor geloof en leven.

Apokriefe boeken hebben dit gezag niet. Ze mogen gelezen worden, maar ze moeten wel getoetst worden aan de Heilige Schrift. Uit de volgende voorbeelden blijkt dat in de apokriefe boeken dwalingen voorkomen.

In het Boek der Wijsheid hoofdstuk 8:19.20 staat dat de auteur zonder erfzonde geboren is: .Ik nu was een goedaardig kind. en had gekregen een goede ziel. Ja veelmeer zo ik goed was. ben ik gekomen in een onbevlekt lichaam". In 2 Makkabeeën wordt een zekere Razis geprezen, omdat hij zich heeft omgebracht.

De Rooms Katholieke Kerk beroept zich op het boek van de Makkabeeën vanwege deleer van het vagevuur, de gebeden voor overledenen, het aanroepen van heiligen. Wie de apokriefen leest, komt vanzelf tot de konklusie dat ze niet onder dc goddelijke boeken gerangschikt mogen worden.

Oude Testament vastgesteld te Jamnia (90 na Chr.)?

Vaak denkt men dat dc canon van het Oude Testament pas is vastgesteld op een vergadering van Joodse 'theologen'. Uit het bovenstaande kan duidelijk worden, dat dit geen juiste voorstelling van zaken is. Het Oude Testament zoals wij dat kennen, was al aan het begin van de tweede eeuw voor Christus aanvaard.

Het Nieuwe Testament

In het Nieuwe Testament lezen wij vanzelf niets over een bepaling dat alle Nieuwtestamentische geschriften als goddelijk zijn erkend. Het Nieuwe Testament was nog in

wording I r zijn wel enkele teksten die ons iels over bepaalde boeken meedelen,

Laat ons eens nagaan wat we vanuit het Nieuwe Testament over het Nieuwe lestatrieni kunnen zeggen

De uitdrukking Vervul Imgseitaten' is al een keer genoemd tn verband mei de aanvaarding van het Oude Testament door het Nieuwe Testament levens worden we zo gekonfronteerd mei de betrouwbaarheid van de evangeliën. Wat voorzegd is in het Oude Testament wordt werkelijkheid in het Nieuwe Testament. Het verraad van Judas bijvoorbeeld overvalt de Heere Jezus niet. Wat Hem nu overkomt, was al beschreven (Mattheüs 26:24).

Vele voorzeggingen hebben direkt te maken met het leven en het werk van dc Heere Jezus. Alles is in het Nieuwe Testament gericht op het Lam van God. dat de zonde van de wereld wegneemt. In het Evangelie naar de beschrijving van Johannes staat dat enkele tekenen die de Heere Jezus gedaan heeft, opgeschreven zijn om mensen te bewegen tot het geloof dat Jezus is de Christus en dat ze door het geloof in Hem het eeuwige leven hebben (Johannes 20; 21).

De boodschap van de Koning werd door de apostelen in de wereld gebracht. Het woord apostel betekent 'gezondene'.

Aan hun roeping en zending ontlenen zij hun autoriteit. Zij spraken in opdracht van en namens hun Zender. Zij spraken met gezag en erkenden eikaars gezag. Petrus bijvoorbeeld stelt de brieven van

Paulus op één lijn met de andere Schriften, het Oude Testament (2 Petrus 3:15.16).

Een ander voorbeeld vinden we in 1 Timotheiis 5:18. Daar citeert Paulus twee gedeelten uit de Schrift. Het woord 'Schrift' wijst op de schriftelijke vorm waarin het Woord van God tot ons komt. Nu wordt in vers 18 onder Schrift verstaan een gedeelte uit Deuteronomium 25:4 (een dorsende os mag niet gemuilband worden) en een citaat uit Lukas 10:7 (de arbeider is zijn loon waardig). Voor Paulus is het gedeelte uit Lukas net zo gezaghebbend als dat uit Deuteronomium.

De geschriften van dc apostelen kregen ook autoriteit in de gemeenten, die ontstonden. Paulus vroeg aan de Kolossensen of ze er zorg voor wilden dragen dat de hun toegezonden brief ook in de gemeente van Laodicea gelezen werd (Kolossenzen 4:16).

Paulus was zich bewust dat zijn brief waardevol was.

Gezien zijn vraag was hij ervan overtuigd dat het belang van zijn brief ook door de gemeente van Kolosse zou worden erkend.

De tijd na de nieuwtestamentische schrijvers: de Apostolische Vaders

De opvolgers van de apostelen worden Apostolische Vaders genoemd (eind eerste en begin tweede eeuw). In hun geschriften vindt men geen uitspraken over het gezag en de omvang van de nieuwtestamentische boeken. Zij schreven vooral over de levensheiliging en de kerkelijke eenheid. Zij verwezen daarbij naar het Oude Testament, maar ook naar woorden van de Heere Jezus en van de apostelen. Zij maakten, wat het gezag betreft, geen onderscheid tussen het Oude Testament en Nieuwe Testament. In de geschriften die verschijnen na de Apostolische Vaders komen wel dc boeken van het Nieuwe Testament ter sprake.

Vooral toen er dwalingen opkwamen, was de kerk genoodzaakt deze Schriftuurlijk te weerleggen.

Marcion

Een bekende dwaalleraar was Marcion. Hij werd in het jaar 144 vanwege zijn ketterij uit de christelijke gemeente te Rome gebannen. Om zijn leer te staven had hij een eigen canon samengesteld. Het Oude Testament verwierp hij en uit het Nieuwe Testament aanvaardde hij het Evangelie van Lukas (Lukas was de metgezel van Paulus) en tien brieven van Paulus, alles in gewijzigde vorm. De kerk werd gedwongen deze dwaling te weerleggen. Het i.s niet zo dat de kerk nu een eigen canon ging vormen.

De kerk wees de verkorte canon van Marcion af. omdat binnen de gemeente de nieuwtestamentische geschriften als gezaghebbend aanvaard waren.

De derde en vierde eeuw

In de derde en vierde eeuw werd regelmatig over de nieuwtestamentische boeken geschreven. Dc bezinning daarop had geen betrekking op de inspiratie van deze geschriften, maar op het auteurschap ervan. Men vroeg zich bijvoorbeeld af of de tweede brief van Petrus ook inderdaad door hem geschreven was.

Sommigen twijfelden ook aan het auteurschap van Johannes met betrekking tot het boek Openbaring. Zij grepen dit punt aan om de kanoniciteit van dit boek ter diskussie te stellen. Een volledige opsomming van de ons bekende boeken van het Nieuwe Testament vinden we in een brief van Athanasius. Athanasius. een bisschop uit Alexandrië, schreef jaarlijks met Pasen een brief aan de bisschoppen in Egypte. In zijn 39ste Paasbrief uit 367 wilde Athanasius de aanvaarde boeken afschermen tegen de ketterse en niet-apostolische geschriften, die in die tijd in omloop waren. Ook in de akta van de synode te Carthago (397) worden alle bijbelboeken, zoals wij die ook kennen, bij name genoemd. Waarom deed men dat? Het kwam wel voor dat in de kerkdiensten geschriften uit de tijd van dc Apostolische Vaders gelezen werd. De synode besloot dat voortaan in de kerk alleen uit de kanonieke boeken gelezen mocht worden. Hier werd dus niet de canon vastgesteld, maar hier werd op grond van een reeds gevormde canon een besluit genomen dat le maken had met hel gebruik van dc kanonieke boeken • t• de eredienst leiug/iend kunnen we stellen dat de canon mei door mensen gemaakt is. maai dat hij het gevolg is van dc geschriften die goddelijk ge/ag ; uitstraalden.

Zou God. Die hemel en aarde : geschapen heelt en nog steeds ' zorg draagt voor Zijn schepping, mei in staat geweest zijn Zijn Woord voor ons op betrouwbarewijze te laten opschrijven en bewaren? Wat geloof jij dan van de voorzienigheid van God?

Tenslotte

De Nederlandse Geloofsbelijdenis zegt dat God. door een bijzondere zorg. die Hij voor ons en onze zaligheid draagt.

Zijn Woord op schrift heeft laten stellen (artikel III).

Vanzelf is dit belijden op dc Bijbel gefundeerd. We lezen dat Johannes, onder leiding van de Heilige Geest, het Evangelie heeft opgeschreven, opdat wij het leven zouden hebben. Is Gods zorg nu ook jouw zorg?

Zoek je Hem in al je zielsverdriet? Houd aan. grijp moed. je hart zal vrolijk leven. Als je Hem verwacht, zul je niet beschaamd worden (Psalm 25:3). Maar ben je (nog) zorgeloos, dan noemt de HF.ERF. je een zot (Spreuken 14:16). Zoek dan de HEERE en leef (Amos 5:6).

Aanbevolen literatuur

Wie maaklc dc Bijbei? . Dr. J. van Bruggen. Hel onfeilbare Woord. Drs. P. de Vries.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen