Een stier als bekende Nederlander

Stand van zaken

Bij alle organismen, bakteriën, virussen, planten, dieren en mensen zijn alle eigenschappen opgeslagen in DNA. Een klein stukje van dit DNA, dat de informatie bevat voor één ehvil heet een gen. Eén gen. maar veel vaker enkele tientallen genen bepalen een eigenschap van ccn organisme. Het is sterk versimpeld gezegd, maar je kunt vrij redelijk stellen dat organismen als bakteriën en virussen een erg eenvoudig DNA hebben, terwijl dit DNA ingewikkelder wordt naarmate het organisme ingewikkelder wordt. Grote zoogdieren en de mens hebben bijvoorbeeld een erg ingewikkeld DNA.

De laatste jaren hebben de mogelijkheden om in laboratoria wijzigingen aan te brengen in het DNA - met een moeilijke term heet dit genetische rnodiükaüe of manipulatie - een geweldige vlucht genomen. Bij bakteriën en virussen is het al heel lang mogelijk om soortvreemd DNA er tussen te plakken of stukjes DNA er tussenuit tc halen. Bij muizen en ratten is dit ook al vele jaren 'gewoon'. Genetisch gemodificeerde ratten of muizen worden bijvoorbeeld veel gebruikt in het kankeren AIDS-onderzoek. Genen van mensen waarvan men vermoedt dat ze kanker of AIDS veroorzaken, worden ingeplant in een muis of rat. Men kijkt dan of deze dieren ook kanker of AIDS ontwikkelen. Dit is slechts een toepassing en zo zijn er vele duizenden toepassingen.

De allernieuwste ontwikkeling is dat men sinds ongeveer twee jaar poogt het menselijk gen voor het eiwit lactoferrine (een eiwit dat in de darm aktief is) in een koe in te planten. Het genoemde Nederlandse bedrijf is hiermee bezig. Bij 21 koeien werd een gemodificeerd embryo ingebracht. Een van de kalfjes die hieruit geboren werden, het stierkalfje Herman. bleek de menselijke eigenschap te hebben. Het is nu de bedoeling met deze stier koeien te fokken die deze eigenschap ook hebben en het eiwit in de melk uitscheiden. Door de vele publiciteit die dit experiment kreeg, is het sticrkalfje Herman inmiddels een bekende Nederlander geworden.

Bezinning hard nodig

Het zal inmiddels duidelijk zijn geworden dat dit een bijzonder vergaand experiment is. Bezinning is hard nodig. Tijdens het Publiek Debat is nagedacht over veel vragen, waarvan er nu enkele de revue passeren.

Er worden natuurlijke barrières doorbroken, die in de schepping zelf nooit doorbroken zijn en ook nooit doorbroken kunnen worden, tenminste niet bij ingewikkelde organismen, als muizen, ratten, koeien en de mens. Virussen kunnen deze barrières echter wel doorbreken. Bij andere organismen moet de mens dit doen.

Een belangrijke vraag hierbij is of het aan de mens gegeven is nieuwe soorten te 'scheppen'. wat in feite hierbij wel gebeurt, want er ontstaat namelijk een organisme dat niet eerder bestond. Een cruciale vraag die daaraan vastgekoppeld is, is wanneer je van een andere soort kunt spreken. Ontstaat een nieuwe soort reeds als er één gen veranderd is of pas bij honderd of nog meer veranderde genen? Ergens moet toch de grens liggen?

Een vraag die op dit moment moeilijk te beantwoorden is.

Een ander aspekt is het volgende. Een dier is in biotechnologisch opzicht een ingewikkeld samenspel van genen die in evenwicht zijn.

Als je een of meerdere genen gaat wijzigen, is dc kans groot dat je het bestaande evenwicht verstoort. Konsekwenties van genetische modifikatie van ingewikkelde organismen zijn op dit moment moeilijk te overzien. Een berucht voorbeeld is de genetisch gemodificeerde varkens die veel vlees en weinig vet moesten kunnen produceren.

Het bleek dat zij heel traag werden. Ook gewrichten raakten overbelast.

Dit brengt ons op een volgende vraag, namelijk of deze dieren lijden onder genetische modifikatie. Bij het laatste voorbeeld is dat duidelijk, bij de stier Herman is dat vooralsnog nog niet vast te stellen geweest.

Bovendien is het een erg moeilijke vraag hoe je vast kunt stellen of dieren lijden. In elk geval is duidelijk dat baktcricn. virussen, planten en minder ingewikkelde dieren geen bewustzijn hebben en dus ook niet kunnen lijden. Bij zoogdieren is veranderend gedrag (agressiviteit. traagheid) misschien een goede indikatie. Het is echter van te voren bij veel experimenten moeilijk te voorspellen of cr leed zal ontstaan voor deze dieren.

Bebouwen en bewaren

De mens heeft van God bij de schepping dc opdracht meegekregen de aarde te bebouwen, maar ook te bewaren (Genesis 1). Onder bebouwen moeten we in dit verband verstaan: de mogelijkheden die in de schepping liggen eruit te halen; onder bewaren: op zorgvolle wijze met de schepping omgaan en het goede daarvoor zoeken.

Het zal duidelijk zijn dat in dat perspektief het ckonomische aspekt - het gemodificeerde dier als 'produktfabriek' (uiteindelijk zullen 'dochters' van Herman dit toch wel zijn) - niet mag uitgaan boven het welzijn van het dier. Ook wordt het dier bij genetische modifikatie te veel als 'ding' beschouwd, wat ook in strijd is met het zorgvol omgaan met dc schepping. Volgens mij wordt in dit verband nog veel te snel over allerlei ethische vragen heengestapt en de voorrang gegeven aan de wetenschappelijke nieuwsgierigheid. zonder eerst over allerlei konsekwenties nagedacht te hebben. En - zoals reeds gezegd - de konsekwenties overstijgen op dit moment nog veelal het menselijk inzicht.

In het geval Herman is het bovendien ook nog zo dat het betreffende eiwit ook verkregen kan worden door genetische modifikatie van mikro-organismen met ccn wat ingewikkelder DNA. Er zijn aangetoonde alternatieven.

Genetische modifikatie blijkt steeds weer een balanceren op het scherp van de snede tussen kultivatic (bebouwen cn bewaren) en exploitatie (bebouwen zonder bewaren).

De vragen zijn bij genetische modifikatie van bijvoorbeeld koeien nog veel groter dan bij bakteriën. Naar mijn mening is het geval Herman op dit moment nog zeker ccn stap te ver. zo niet meerdere, temeer nog omdat minder diskutabele alternatieven mogelijk zijn. Anderzijds gaat het denk ik ook tc ver om daarmee alle gcnctischc modifikatie te verbieden. Veel voor de mens heilzame zaken, zoals allerlei moeilijk te maken geneesmiddelen en inzicht in ziekten als kanker en AIDS. zijn namelijk via deze technieken tc verkrijgen. Bij onder andere dit soort onderzoek kunnen deze technieken tenminste overwogen worden. De wetenschap dient in dezen het smalle pad van bebouwen èn bewaren te gaan. waarbij uiterste voorzichtigheid geboden is en geen experimenten toegelaten kunnen worden die niet te overzien zijn. Het doel heiligt hierbij zeker niet alle middelen cn een te sterke fixatie op het einddoel, zoals bijvoorbeeld geneesmiddelen bereiden, heeft het gevaar dat men te snel voorbijgaat aan vragen naar de geoorloofdheid van de middelen wat nu - naar wat ik ervan weet - bij Herman het geval is.

Bewandelen van dit pad is een uiterst moeilijke, zo niet haast onmogelijke opgave!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen