Wat een wonder dat de Heere ons aanspreekt in onze eigen taal

Dick en Margreet Kroneman zijn op 10 december 1987 uitgezonden door de Gereformeerde Gemeente van Utrecht om bijbelvertaalwerk te gaan doen op Irian Jaya. Begin 1988 kwamen zij aan op het zendingsveld. Nadat zij eerst taalstudie (Indonesisch) en taalsurvcys (taalonderzoeken) hadden gedaan, kregen zij begin 1989 toestemming om te gaan werken in het l nataalgebied. Dick en Margreet doen hun werk daar als medewerkers van het Summer lnstitute of Linguistics (SIL), de zusterorganisatie van Wycliffe Bijbelvertalers.

Zij hebben drie zoons: Kars (5), André (3) en Lennart (0). De jongste twee zijn in Indonesië geboren.

Kunnen jullie iels venellen over ile situatie waarin jullie wonen en leven?

Wij wonen in Langda. een zendingspost van de Gereformeerde Gemeenten in het oostelijke bergland van Irian Jaya. De post zelf ligt op ongeveer 1900 meter hoogte. Vanuit Langda. dat op een bergplateau ligt. heb je bij mooi weer een prachtig uitzicht op de omringende bergen, waarvan sommige hoger zijn dan 4000 meter. Voor onze boodschappen en post zijn we afhankelijk van écnmotorige SIL-en MAF-vliegtuigjes die ons vanuit Sentani en Wamena bevoorraden, tenminste.... als het weer goed is. Via de SSBradio onderhouden we het kontakt met kollega's op andere posten. Onze woonsituatie kun je niet echt primitief noemen: we hebben elektriciteit van een aggregaat, waarop de centrifuge, de printer, de komputer. het fotokopieer-appa raat kunnen worden aangesloten. Sinds kort hebben we ook zonnepanelen die ons akku-lichtnet voeden. Elektrisch keukengerei hebben we niet. maar we hebben wel drie hulpen in de huishouding ilie voortreffelijk kunnen wassen en redelijk kunnen koken.

Jullie zijn bezig met bijbelvertaalwerk. wat is precies jullie opdracht?

Onze opdracht is drieledig: in de eerste plaats is het onze taak om een aantal Unamensen op te leiden tot bijbelvertaler. In de tweede plaats werken wij samen met deze vertalers-in-opleiding aan het vertalen van de Bijbel in de Una-taal. En in de derde plaats behoort ook het alfabetiseringswerk in het Una tot ons takenpakket.

Waarom is naast bijbelvertaalwerk alfabetiseringswerk zo belangrijk: wat is precies het verband tussen deze twee?

Naar schatting 80% van de volwassen bevolking kan niet of slechts gebrekkig lezen. Dat betekent, dat ze voor het lezen van de Bijbel afhankelijk zijn van anderen. Door middel van het alfabetiseringswerk wordt het Woord van God direkt toegankelijk gemaakt voor deze mensen. Zonder alfabetiseringswerk zou het vertalen van de Bijbel weinig zin hebben. De Bijbel wordt vertaald met de bedoeling om gelezen en voorgelezen te worden. Hel alfabetiseringswerk in de eigen taal speelt verder ook een belangrijke rol in de ontwikkeling van de binnenlandmensen. Zendingswerk en ontwikkelingswerk zijn in ons werk

onlosmakelijk mei elkaar verbonden.

Wal is jullie motivatie om dit werk te doen?

Bijbelvertaalwerk is heel mooi werk. omdat je het Woord van God mag doorgeven aan andere mensen. Dat Woord is een 'kracht Gods tot zaligheid". Wie de levendmakende kracht van Gods Woord nooit ondervonden heeft, blijft onder het oordeel. Daarom is het zo belangrijk, dat dit Woord in elke taal vertaald en overal verkondigd wordt. De Heere wil het gebruiken om zondige mensen tol geloof en bekering te brengen. Dal is ten diepste onze motivatie om hier in Irian Java bijbelvertaalwerk te doen. Het is onze wens. dat de Heere dit werk wil gebruiken om Zijn Koninkrijk uit breiden en om Zijn gemeente ie funderen in het ware geloof.

Jullie hebben beiden theologie gestudeerd en een vertaalopleiding gevolgd. Hoe is jullie werkverdeling?

Wij hebben beiden theologie gestudeerd en een vertaalopleiding gevolgd. Wij werken in de regel aan verschillende projekten. maar we kontroleren wel eikaars werk. Mijn werk bestaat vooral uil bijbelvertaalwerk. het opleiden van vertalers, en het beschrijven van de taal en de kuituur. Mijn vrouw werkt aan een woordenboek, leidt iemand op om volksverhalen op schrift te stellen, en houdt zich bezig met het alfabetiseringswerk. Daarnaast vraagt het huishouden en ons gezin de nodige tijd. Het lesgeven (kleuterschool) aan onze twee oudste kinderen doen we om de beurt.

Kunnen jullie een doorsneedag beschrijven van 's morgens vroeg tol 's avonds laat? Wat gebeurt er zoal op een dag?

Elke morgen om zeven uur hebben wij radio-kontakt met het SIL-kantoor aan de kust en met andere posten. We melden ons eerst, en kunnen daarna berichten doorgeven. Daarna ontbijten we. en om 8 uur begint de werkdag. De morgens worden meestal gevuld met het inbrengen van gegevens in de komputer. of met het lesgeven aan onze kinderen, "s Middags werken we vaak met taaiinformanten. die ons allerlei volksverhalen vertellen en inlichtingen geven over de taal en de kuituur. Wat de weekindeling betreft: donderdagen vrijdag zijn de vaste vertaaidagen. De invulling van de andere dagen hangt sterk af van wat er voor die maand of week op het programma staat.

Voordat jullie kwamen, waren onder andere de vier Evangeliën al vertaald. Met welke bijbelgedeelten houden jullie je bezig? Voordat wij kwamen, waren de vier Evangeliën. Handelingen en Genesis al vertaald en in gebruik. Onze opdracht bestaat in de eerste plaats uit het vertalen van de nieuwtestamentische brieven en het boek Openbaring. Omdat dit niet de gemakkelijkste stof is om mee te beginnen, hebben we eerst wat eenvoudige oudtestamentische stof vertaald: Ruth. Jona. en gedeelten uit het eerste Koningenboek. Na ons verlof hopen we te beginnen met het vertalen van het Nieuwe Testament en met het kontroleren van de reeds vertaalde boeken. Hopelijk is er in de toekomst gelegenheid om meer van het Oude Testament te vertalen in de Una-taal.

Het Indonesisch wordt steeds meer gemeengoed in hel binnenland. Is her nu wel nodig om de Bijbel te venalen in al de verschillende stamtalen. een kurstts Indonesisch Ktm je niet beter statiën, zodat de mensen Gods Woord in hel Indonesisch kunnen lezen? Zo eenvoudig ligt het niet. In Irian Jaya worden ongeveer 250 verschillende talen gesproken die onderling vaak sterk verschillen. In het Una-gebied kent de meerderheid van de bevolking alleen maar Una. Met name de ouderen onder hen zijn nauwelijks gemotiveerd om Indonesisch te leren. Bij de jongere generatie ligt dat anders. Zo zijn er op veel plaatsen Indonesische lagere scholen. Er zijn echter maar weinig jongeren die het Indonesisch goed beheersen. Als we in de lijn van de Reformatie de Bijbel als een boek voor het volk willen zien. dan kunnen en mogen we niet om de volkstaal heen. Ik herinner me nog hoe enthousiast hoofdman Diman was. toen hem ons eerst vertaalde bijbelboek (Ruth) werd voorgelezen. Hij was er vol van. en later hoorden we dat hij aan ieder die het horen wilde dc geschiedenis van Ruth en Naomi vertelde. Is het niet een wonder, dat de Heere ons aanspreekt in onze eigen taal? Dat Hij ons zo nabij komt? Er is geen beter middel om het Woord van God aan het hart van een volk te leggen dan de eigen taal. In dat licht is het vertalen van de Bijbel in de eigen taal meer dan de moeite waard.

Hebben jullie hulp van de plaatselijke bevolking bij hel venalen?

Wij proberen onze vertalers-inopleiding zoveel mogelijk zelf te laten vertalen. In principe maken zij de proefvertaling van een bijbelboek, nadat wij het boek gezamenlijk hebben bestudeerd. Daarna kontroleren wij de vertaling aan de hand van de grondtekst en testen wij. of het in goed Una is weergegeven, en of de mensen het goed begrijpen. In overleg met de Una-vertalers worden dan de nodige verbeteringen aangebracht. Wij proberen de Una-mensen zoveel mogelijk te betrekken bij het vertaalwerk. Wij benadrukken ook steeds dat het hun projekt is en niet het onze. De eindverantwoordelijk-

heid ligt echter wel bij ons cn bij de SIL-vertaalkonsulent die de laatste check uitvoert.

In hoeverre is hel mogelijk om hel bijbelvertaalwerk helemaal over le dragen aan de Unavenalers?

Een volledige overdracht van het bijbelvertaalwerk aan de Una-vcrtalcrs is nog niet in zicht. Daarvoor hebben ze te weinig achtergrond in uitlegkunde en vertaalkunde. Bovendien kennen ze cle grondtalen van de Bijbel niet. Voorlopig hebben ze dus nog direkte begeleiding nodig. Het bijbelvertaalwerk is echter niet alleen voor hen maar ook voor ons een leerproces. Het geeft ons gaandeweg een dieper inzicht in de inheemse taal en kuituur, èn in de rijkdom van het Woord van God.

Kunnen jullie wal bijzonderheden over de laai noemen? Waarin verschilt deze taal bijvoorbeeld van het Nederlands?

De Una-taal wordt gesproken door ongeveer 4000 mensen, die in de wijde omgeving van dc dorpen Bomela. Langda en Sumtamon wonen. Deze taal is in de verte verwant met dc Nipsan-taal. Dc woordvolgorde van het Una verschilt nogal van hel Nederlands. Het werkwoord komt in de re gel achteraan in dc zin. Dc zin: "Jan slaat Piet', moet in het Una dus worden weergegeven met: 'Jan Piet slaat'. Om nu te voorkomen dat de zin verkeerd begrepen wordt, worden er naamvalswoorden toegevoegd om aan te geven, wie dc dader is. en wie het slachtoffer. Het Una maakt ook onderscheid tussen tweevoud en meervoud. Als je wilt zeggen: 'Laten wij gaan eten', moet je van te voren goed bedenken, of je met 'wij' twee of meer dan twee mensen bedoelt. Het Una kent verder drie verleden en twee toekomende tijden. Net als dc meeste andere Papua-talen heelt het Una heel ingewikkelde werkwoordsvormen, die heel precies weergeven, wanneer en hoe een bepaalde gebeurtenis of handeling plaatsvindt. Het Una heeft ook een heel rijke woordenschat. Er bestaan tientallen woorden dieallerlei soorten zoete aardappels aanduiden. En een in kikkers geïnteresseerde SILkollega ontdekte dat het Una zestien verschillende soortnamen voor kikkers heeft, wat voor Irian Java ccn rekord schijnt te zijn.

Wat voor moeilijkheden kunnen zich bij het vertalen voordoen?

Het vertalen van de Bijbel is niet alleen mooi maar ook moeilijk werk. Enerzijds moet de vertaling een getrouwe weergave van de grondtekst zijn. terwijl ze anderzijds ook natuurlijk en verstaanbaar moet zijn. Met name het vertalen van bijbelse kernwoorden levert nogal eens moeilijkheden op. omdat bepaalde zaken en begrippen niet bekend zijn in de Unakultuur. In zulke gevallen moet je vaak gebruik maken van een omschrijving. Dat hebben wij bijvoorbeeld ook gedaan met de namen van God. Dc verbondsnaam Hr.r.Rr. (Jahwe) is weergegeven als: 'de hemelse Hoofdman', terwijl de naam God (Elohim) wordt omschreven als: 'Ilij tot Wie wij bidden'. En het woord voor 'richter' is omschreven als: 'hij die misdaden kritisch onderzoekt'. Soms moet je ook bepaalde dingen verduidelijken om misverstanden te voorkomen. De nachtelijke ontmoeting van Ruth cn Boaz op dc dorsvloer wordt door de Una's direkt in verband gebracht met het hebben van geslachtsgemeenschap. Voor hen is het niet zonder meer duidelijk, dat Ruth hier een symbolische handeling verricht (het opslaan van Boaz' deken cn het liggen aan zijn voeteneind), waarmee zij Boaz om hulp cn bescherming vraagt. Bijbclverlalen is heel verantwoordelijk werk. Zonder de leiding van Gods Geest is hel onmogelijk. Maar de Heere wil ook hierin wonderen doen op het gebed. Hi j Zelf staat er voor in. dat Zijn Woord niet ledig tot Hem zal weerkeren. Als we daarop mogen zien. kunnen we nooit teveel van Hem verwachten.

Wat zouden jullie tenslotte de lezers mee willen geven?

Wij willen vragen of jullie het bijbelvertaalwerk in Irian Java willen gedenken in dc voorbede. In Irian Java zijn ongeveer 250 talen. Het aantal talen waarin het komplete Nieuwe Testament vertaald is. kun je op drie handen tellen. In veel talen wordt momenteel gewerkt aan een bijbelvertaling. Er zijn echter nog tientallen talen waarin nog geen enkel bijbelvers vertaald is. De Kopkakataal. gesproken in Seradela. twintig minuten vliegen van Langda. is daar een voorbeeld van. Bid dan de Heere van de oogst, dat Hij nog vertalers zendt, en deuren wil openen voor het bijbelvertaalwerk in Irian Jaya cn elders. Overal waar dil Woord gebracht wordt, wil de Heere hanen vernieuwen en verloren kinderen van Adam lot Zijn kinderen aannemen, om Jezus' wil!

W. C. Polinder

J. Verloop-Hasselaar

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen