Het huwelijk: haar kracht is liefde en trouw

Waar werd oprechter trouw dan tussen man en vrouw ter wereld ooit gevonden?

Scheppingsinstelling

„Van hei begin van de schepping tot nu toe is er steeds dit: een man, een vrouw met een paar kinderen en een paar dingen in het huis van hel gezin.... Rijken worden gesticht en verwoest. Massa 's mensen bevolkten het aardoppervlak en verdwenen weer....: de zondvloed en weer een nieuwe aarde: steeds stonden op dezelfde wijze naast elkaar een man en een vrouw met de kinderen en de enkele dingen in hei huis van het gezin " (1).

Als je bovenstaande zin enkele malen leest, vormen de woorden zich bijna vanzelf tot een gedicht. Daarbij dringt vooral de herhaling van het kernbeeld - een man. een vrouw.... - zich met kracht naar voren. Toegegeven het gaat hier om het beeld van hel gezin, maar is met enige inkorting ook van toepassing op hel huwelijk.

Vanaf het begin van de schepping tol op heden hebben man en vrouw elkaar gevonden: zijn ze een relatie aangegaan, die in velerlei opzicht zo intiem is. dat wc deze met het woord huwelijk duiden.

Ondanks alle wisselingen heeft deze eenheid stand gehouden en vormden een paar. een eenheid, die in z'n formele vorm een huwelijk wordt genoemd. Door heel de geschiedenis heen was het een hechte samenlevingsvorm. Deze voortgaande lijn in de kontakten tussen mensen onderling is van groot belang voor het evenwicht van de samenleving. Die doorgaande lijn is reeds begonnen in het Paradijs. Genesis 1:27 man en vrouw schiep Hij hen". En in de nadere toespitsing op de plaats van de mens staat in Genesis 2:18 ..Ook had de HHERF God gesproken: et is niet goed. dat de mens alleen zij: k zal hem een hulpe maken, die als tegen hem over zij". Dit tegenover duidt niet op een tegenstelling, want in Genesis 2:24 stunt: .en zij zullen tot écn vlees zijn" (2).

De kracht van het huwelijk

Uit deze enkele bijbelgegevens kunnen enkele kenmerken van het huwelijk afgeleid

worden, die alle lijden door een wezenlijke krachtbron zijn gebleken. Het gaat daarbij over de struktuur van het huwelijk. Deze struktuur is opgebouwd uit drie elementen:

Behoefte aan kon takt

Dc mens heelt behoefte aan kontakt. dat wil zeggen in beginsel open naar anderen. De mens is niet een individu in de zin van een in zichzelf besloten zelfstandigheid (dat proberen we overigens wel vaak te zijn), maar is vanuit het schepsel-zijn gericht op de ander. Deze openheid maakt relaties met anderen mogelijk. Het huwelijk is niet denkbaar en zeker niet houdbaar zonder deze relatiegerichtheid. Deze schcppingsgavc maakt het mogelijk dat de mens aan zijn eenzaamheid ontkomen kan.

Verbond

De andere kracht ligt in het gegeven dat het huwelijk hel karakter draagt van een verbond. Het berust op een welbewuste keuze, een samen willen gaan in een tweezaamheid. die stevig genoeg is om een verbond voor het leven aan te gaan. Nu ligt hier wel een moeilijk probleem. In onze maatschappij is het aangaan van een huwelijk een persoonlijke keuze. Het je verbinden aan een medemens in deze fundamentele relatie doe je vrijwillig. Dat is bepaald niet altijd zo geweest of nog steeds zo. Uit het verre en meer nabije verleden blijkt dat veel huwelijken gesloten werden om politieke, ekonomische of kulturele redenen. Dc keuze van dc huwelijkspartner werd dan door anderen bepaald. Maar ook hier geldt dat er in het huwelijk een verbondskarakter ligt. alleen niet op het zijns-niveau van de echtelieden, maar op een ander, sommigen zeggen hoger maatschappelijk niveau. Denk slechts aan de verplichting tot terugbetaling van de bruidsschat bij ontbinding van het huwelijk.

Verwantschap

Ten derde ligt in de struktuur van het huwelijk het begrip verwantschap. Weer vanuit dc schepping gezien: ..en zij zullen tot één vlees zijn". Deze verwantschap is het duidelijkst te zien als er kinderen zijn. Maar ook in het huwelijk zonder kinderen geldt dit: ..De lichamelijke gemeenschap, zonder welke geen huwelijk volkomen is. betekent niet slechts een uiting van liefde en een bezegeling van het verbond: zij is ook een nicuw-zijn. een te-zamen-zijn. een feitelijkheid die .... tot een gegevenheid wordt die wij niet ongedaan kunnen maken" (3).

Het relationele aspekt. de verbondssluiting en de beleving van verwantschap versterken elkaar en vormen zo sociologisch gezien de dragende elementen van het hechte huwelijk. Dat klinkt wat afstandelijk, maar het is goed te bedenken dat het huwelijk in alle tijden, in velerlei kuituren en onder wisselende gedaanten voorkomt. Het gaat daarbij zowel om het monogame als het polygame huwelijk: om het politieke huwelijk zowel als om het door ouders gearrangeerde huwelijk. Kortom, in vrijwel elke maatschappij, hoezeer deze ook van de onze moge verschillen, is het huwelijk een gegeven.

Tegenbeeld

De geschiedenis leert dat het huwelijk een gegeven is ook uit het tegenbeeld. Vanuit een fase van desorganisatie, in of kort na een ingrijpende revolutie werden pogingen gedaan het huwelijk af tc schaffen. Deze liepen allemaal op ccn falikante mislukking uit.

Enkele voorbeelden. Zowel bij de Franse als dc Russische revolutie heeft men gepoogd het 'burgerlijk' huwelijk af te schaffen. Dit streven werd na korte tijd weer beëindigd. Op religieussociale basis hebben gemeenschappen kortstondig geprobeerd het huwelijk af te schaffen, door in volkomen gemeenschap te gaan leven. Het leidde in de regel tot een snel afbraakproces van dc betrokken groep. En recent is na de seksuele revolutie in het westen ccn poging gedaan het onderdrukkende huwelijk als achterhaald te beschouwen. Vrije seksualiteit wenst geen huwelijksband, of een zeer losse. Na twintig jaar is het huwelijk niet verdwenen. Integendeel, er is in toenemende mate belangstelling voor. Deze illustraties laten echter niet alleen de interne kracht van het instituut huwelijk zien. Ze maken ook duidelijk dat dc visie op hel huwelijk voor ccn niet onbelangrijk deel door de kuituur, of zoals anderen zeggen, de omstandigheden bepaald worden.

De fundamenten van het huwelijk

Hel bovenstaande leert dat de struktuur van het huwelijk bepaald wordt door een verwevenheid van drie belangrijke kenmerken. Het heeft nog niets gezegd over de basisprincipes van het huwelijk. Want hoe sterk ook de vorm. de vormelementen kunnen zijn. als er niet meer dan dit is. leidt dat op den duur tot problemen. Dat er veel huwelijksproblemen zijn is bekend. In veel gevallen zijn die niet terug te voeren op de zwakte van de struktuur. maar op het verdwijnen van dc basis. En de grondprincipes van

ieder huwelijk, dat meer wil zijn dan een ekonomische of juridische eenheid (om slechts enkele vormen te noemen) zijn:

* trouw

* betrokkenheid

In de 'Gijsbreght' laat Vondel de rij van burgzatcn onder meer dit zeggen:

„Waar werd oprechter trouw ilan tussen iium en vrouw ter wereld ooit gevonden? Twee zielen oloènde aaneengesmeed of vastgeschakelt en verbonden in lief en leed. (4)

Hel is niet voor niets dal het werkwoord dat voor de h u wel i j k ssl u i t i n g geb ru i k t wordt dit woord bevat. Trouwen betekent daarom een verbond aangaan dal niet verbroken mag worden. Trouw duidt op die situatie waarin men op elkaar kan rekenen. Trouw wijst op de stilzwijgende afspraak het gegeven woord te houden, ook als dat moeilijk wordt. Trouw zegt dat de genegenheid die tot het samengaan leidde, voortdurend, geschonken moeten worden. Trouw betekent volhouden, vasthouden ondanks allerlei nederlagen en teleurstellingen. Trouw-zijn is veel meer een daad dan een woord. Het is de belangrijkste pijler van het huwelijk. Zo zelfs dat elk huwelijk waarin men elkaar trouw blijft geen enkel gevaar loopt uiteen te vallen. Het is de stille kracht die bindt, beschermt en bewaakt.

Betrokkenheid

De beste manier om tic trouw te laten bestaan. 0111 steeds nieuwe blijken daarvan te kunnen geven, is de wederzijdse betrokkenheid. Van der Leeuw zei het zo: ..Het huwelijk is een daad en tegelijk een toestand, een daad die zich elke dag herhaalt" (5). Deze herhaling is niet saai. want zij weet duizend vormen te vinden, waarin de daad gedaan wordt. Betrokkenheid op elkaar in grote dingen, maar vaak veel meer in de talloze kleine zaken tlie elke dag weer aandacht vragen. Het betekent in tic praktijk onder andere dit:

* Luisteren naar de kleine verhalen van het alledaagse leven. Ze worden meestal door dc vrouw verteld. Geen nieuws, niet schokkend. niet belangrijk in de algemene zin van het woord. maar... het zijn haar ervaringen, in huis. met de kinderen, in relaties met a nderen.

* Belangstelling hebben voor eikaars werk. ook als het beroep voor de ander bijna 'onzichtbaar' is (6).

* Zoeken naar momenten van samen-zijn en samendoen: hoe drukker het bestaan, hoe meer er gevraagd wordt door derden, hoe meer het nodig is elkaar niet te vergeten. * Betrokkenheid betekent proberen eikaars ontwikkeling een beetje te blijven volgen. Door scheiding, tlie wij misschien al te gemakkelijk maken tussen de verschillende leefwerelden. is dat niet zo eenvoudig, maar als het niet gebeurt, dan kan dat gemakkelijk leiden tot uiteengroeien.

* Met of zonder woorden is het een blijven zoeken van elkaar in de gang van het leven, het steunen van elkaar in momenten van moeite of strijd (die voor de echtelieden lang niet altijd op hetzelfde moment behoeven voor te komen).

Betrokkenheid wil eenvoudig zeggen elke dag bouwen aan

liet huwelijk: Of als je dal (e mooi vindt, restaureren, breuken dichten, opknappen, soms wat vernieuwen.

Liefde

„Dit is het krachtigste ciment Dat harten bind, als munten breeken 'lót puin in 'l eind". (7)

Het aardige in de verzen van Vondel is dat hij beelden geeft, waarmee kernachtig de werkelijkheid (of een ideaal) wordt weergegeven. Hij noemt hier liefde het krachtigste bindmiddel van hel huwelijk. Waarom dan niet als eerste genoemd? Om enkele belangrijke redenen:

* Het woord is van zo'n veelzeggende, veel-zijdige betekenis dat het voor alle situaties in het leven fundamenteel is.

* Liefde is een zo kostbaar geschenk, dat w r e er voorzichtig mee om moeten gaan: temeer nog als we het plaatsen tegenover datgene wat van ons geldt: geneigd te haten.

* Liefde is tegelijk sterk en teer. verborgen in ons hart en toch merkbaar.

* Liefde is een scheppingsgave. die door de zonde getekend is. die in zijn kracht aangetast is. die veel betekenen kan voor mensen. maar nooit dc breuk door tic zonde geslagen, kan helen.

* Liefde kan zo lijdelijk zijn: „O, laten wij maar zacht zijn en maar niet het trotsche hooge woord van liefde spreken, want hoeveel harten moesten daarom breken onder den wind in hulpeloos verdriet". (8)

Zomaar enkele facetten van liefde maken duidelijk dat we proberen te beschrijven wat eigenlijk nooit geheel beschreven kan worden. Woorden. en ook daden schieten hier altijd tekort. Evenwel, ieder verslaat dat liefde de band is die levens uit enkelvoud omsmeedt in leven in meervoud. Liefde zoekt woorden, beelden en 'instrumenten' om zich le presenteren. Die uitdrukking wordt binnen het huwelijk gevonden in trouwen betrokkenheid. Die aanwezigheid doorstraalt de relatie, het verbond, de verwantschap. En liefde maakt hel huwelijk tot een gave van God!

Bodegraven W. P. van Kempen

Noten

1. Hen iets bewerkte uitspraak, uit hel voorwoord van: 'Crisis van hel gezin", samengesteld door Seymour Farbcs. Hilversum. 1968.

2. In Cfeze 5:31 wordt deze tekst herhaald, maar dan in ccn bijzondere kontekst: ei gaat hier om de relatie lussen Christus cn Zijn gemeente. Daarvan is hel huwelijk ccn beeld, zij het een niet zo eenvoudig te duiden beeld. Paulus spreekt hier over een 'verborgenheid'.

3. G. van der Leeuw: Huwelijk in de bundel 'De onrast der mensheid'. Amsterdam 1960. pag. 121.

4. J. van den Vondel: Gijsbreght van Acmstel. regel 1240 - f244. uitgave C. II. Pli. Meijer. Zulphen 1913.

5. zie 3. pag 126.

6. J. H. van den Berg: Meiablelica, pag 48-53. Nijkerk. 1970.

7. zie 4. regel 1266-1268.

8. A. Roland Holst: Verzamelde werken, gedichten deel I uit Zwerversliefde, pag. 175.

9. zie 6. pag. 53.

10. Henna Uil Kay schrijft in het boek 'Crisis van hei gezin' (zie 1) een verhaal over funkticverlies van het gezin weerspiegeld in de wetgeving, pag. 9: ..Zo somde Ogburn in 1938 zeven funkties op die hei gezin oorspronkelijk vervuld (de economische, de statusloekenncnde. de opvoedende, de godsdienstige, dc recreatieve. de beschermende en dc affectieve funkties)"... Nog slechts een daarvan - de laatste - funktioncerde echt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen