De Erskines

De Erskines. wie zijn dat en waarom komen zij nu in 'Daniël' ter sprake'.' Een aantal van ons weet lien wel ongeveer te plaatsen. Het gaat namelijk over twee broers. Ebenezer en Ralph Erskine. twee schotse predikanten uit de achttiende eeuw. Door hun heel aparte en pakkende wijze van preken hebben ze niet alleen in hun eigen omgeving, maar ook in ons land. een diepe indruk gemaakt. Hun preken zijn vele malen herdrukt. Er was vraag naar.

Juist omdat de Heere Zelfde prediking heeft ingesteld als hét middel om mensen tot bekering en geloof te brengen, is het altijd goed om daar eens speciaal aandacht aan tc geven. En als wij bovendien weten dat Hij daarbij mensen inschakelt als verkondigers van Zijn zeer blijde boodschap (D.L.'l. 3). is het de moeite waard om eens tc zien. hoe de Heere deze twee broers toerustte cn met Zijn liefde vervulde, zodat zij als het ware een begrip werden voor a pp e 11 c re n d c. e v a n ge 1 i s c h e prediking. Om ze beter te begrijpen in hun diepste motieven en overtuiging, moeten wij wel eerst iets weten van hun land - Schotland - . hun kerk - de Schotse Kerk - en hun eigen levensgeschiedenis. Dan kunnen wij ze beter plaatsen en gaan zij voor ons leven.

Schotland en de Schotse Kerk

Staatkundig maakt Schotland samen met Engeland en Wales deel uit van Groot-Brittannië ofwel het Verenigd Koninkrijk. Dat is officieel zo sinds 1707. Daarvoor hebben Engeland en Schotland vaak als vijanden tegenover elkaar gestaan, tot cn met een openlijke oorlog toe. Daar blijft natuurlijk altijd wat van hangen. Zoiets is niet ineens over.

Kerkelijk was cr ook ccn groot verschil. In mindere mate is dat nog zo. In Engeland kende men een officiële staatskerk, de Anglikaanse Kerk. dc Church of England. Haar belijdenis was gereformeerd, maar dat kon niet gezegd worden van de praktijk en zeker niet van de liturgie en de organisatie. Er waren bisschoppen met hun gewaden, plechtigheden, altaren cn wijdingen. In Schotland lag dat heel anders. De Schotse Kerk. de Church of Scotland. was echt ccn kerk van dc Reformatie, met Calvijn als reformator. Dat was zij zowel in leer als in praktijk. In plaats van de bisschop was het hier de ouderling, die als het door God ingestelde gezag leiding gaf aan het kerkelijke leven. De eredienst was sober. Al die tijd dat Engeland Schotland als ondergeschikt zag. wilde de engelse koning de schotse kerk omvormen naar het engelse model. Zo nodig met geweld: niet goedschiks, dan maar kwaadschiks.

Daar is vele jaren lang onvoorstelbaar door de gereformeerde Schotten geleden. Vooral in de periode van 1680 - 1688. met 18.000 slachtoffers door exekutic. verbanning en gevangenschap! Het optreden van onze koning-stadhouder Willem III maakte daar een einde aan. Niet voor niets staat dif in hun geschiedenis bekend als de 'glorious revolution'. de heerlijke revolutie. Er zijn tijden van grote geestelijke bloei geweest, vooral in de periode van 1638 - 1660. die men wel de tweede Reformatie noemt. Een paar bekende predikanten uit die tijd: A. Gray (1633-1656. slechts 23 jaar geworden, maar hoe heeft hij gepreekt!). S. Ruthcrford (1600-1661. tevens hoogleraar). Zij staan model voor velen van hun kollega's door hun intens gebedsleven met als kern van hun prediking Christus, de volkomen en zeer gewillige Zaligmaker voor verloren, vijandige zondaren.

Helaas, zoals zo vaak. trad langzaam maar zeker het verval in. Niet dat de leer niet gehandhaafd werd. o neen. De zaken werden rechtzinnig beleden, gepreekt en verdedigd, maar het leven raakte eruit, het verstarde. Als men sterk logisch de geloofsleer wil verdedigen, is cr altijd het gevaar dat het uitloopt op een verduistering van Gods genade. Daar is men toen in Schotland ook niet aan ontkomen. Dc bewogen prediking van de Erskines is mede daar een reaktie op.

Naast de kerkdiensten waren er ook de 'socictics', zeg maar de gezelschappen, zoals wij die vroeger ook kenden. Men kwam samen voor gebed cn het lezen en bespreken van ccn bijbelgedeelte. Zij vormden zo kernen van geestelijk leven. De

Erskines hebben deze ontluiking krachtig gestimuleerd. Dat was dus de toestand van de kerk toen dc Erskines aantraden: zuiver in dc leer. eenvoudige kerkdienst, nauwgezette levenswandel cn een toenemende verstarring van het geestelijke leven.

Hun levensgeschiedenis

Zij worden in een predikantsgezin geboren. Hun vader. Henry Erskine. is een vurig en levendig prediker. Hij is onder andere tot zegen geweest voor Thomas Boston (1676-1732). die toen twaalf jaar was. Ook Henry Erskine cn zijn gezin hebben onder de vervolging geleden. Het heeft de kerkelijke houding van dc beide zoons later bepaald. Zij hebben een hartgrondige afkeer van alles wat maar zweemt naar staatsgezag in de kerk. naar bisschoppen, gewaden en rituelen.

Ebenezer Erskine

Ebenezer(1680-1754) gaat theologie studeren en wordt in 1703 predikant tc Portmoak. Hij trouwt in 1704. In 1707 of 1708 vindt een grote verandering in zijn leven plaats. Vanuit zijn studeerkamer hoort hij een gesprek tussen zijn vrouw cn zijn broer Ralph over hun geestelijke leven en hij moet vaststellen dat zij iets hebben wat hij mist. Zijn vrouw en broer zijn geheel-christen, hijzelf is een bijna-christen. Dat gesprek is het middel tot zijn bekering en blijft voor hem onvergetelijk. Hij verwijst er in zijn dagboek verschillende keren naar. Bijvoorbeeld in oktober 1708. Nadat hij eerst dc hardheid van zijn hart aan de Heere geklaagd heeft en gesmeekt om levendmakende genade, gaat hij verder: ..Op een dag zei mijn ziel tot dc Heere. dat Hij mijn Heere is. Ik ben daarvan overtuigd, want Hij bracht mij tot een algehele overgave van mijn hart aan Hem en dat was op 26 augustus laatstleden. Ik ben er zeker van dat Hij nooit Zijn eigen verbond zal ontheiligen". Sindsdien is zijn leven getekend door zijn persoonlijke omgang met dc Bijbel en zijn teer gebedsleven. Dat is ook bepalend voor zijn tekstkeuze. Hij schrijft zijn preken helemaal uit. maar hij houdt ze uit zijn hoofd. En hoe. Al mogen de preken van zijn broer Ralph levendiger zijn en meer diepgang hebben, onverkort geldt van beiden dat zij diepe indruk hebben gemaakt. Jaren later vroeg een predikant eens aan een gemeentelid of hij ds. E. Erskine wel eens had horen preken. Dat bleek niet zo te zijn. Daarop zei dc predikant: ..Dan heb je nog nooit dc majesteit van het Evangelie gehoord". In 1731 gaat hij naar Slirling. waar hij in 1754 overlijdt. Beproeving is hem niet bespaard gebleven, kerkelijk niet cn in zijn gezin niet. In Portmoak overlijden in één jaar drie van de kinderen. Zijn eerste vrouw overlijdt in 1720. Hij hertrouwt in 1724. Zijn tweede vrouw overlijdt in 1751.

Zijn kerkelijk leven

Zijn kerkelijk leven is nogal bewogen geweest. In 1712 wordt ook van de predikanten een eed geëist, waarbij men elke trouw aan de Schotse troonpretendent. Jacobus VII. afzweert. Een aantal van hen heeft moeite met bepaalde onderdelen van de eed. bijvoorbeeld dat dc vorst lid moet zijn van de Anglikaanse kerk. Dat is voor hen niet te | aanvaarden. Ook E. Erskine hoort bij dc weigeraars.

De Marrow-strijd

Enkele jaren later dient zich een veel ernstiger konllikt aan. de Marrow-controverse. Daarbij is onder andere de zekerheid van het geloof in het geding. Maar volgens de Erskines en hun medestanders, onder andere Thomas Boston, ook het merg of de kern van de rechte godsdienst: het komen tot Christus, zoals men is. zonder enige voorwaarde. Zij zijn bang dat Gods genade afhankelijk gemaakt zou worden van voorwaarden als geloof en bekering. Direkte aanleiding is dat dc Synode de inhoud van een boekje uit 1645 veroordeelt. 'The Marrow of Modern Divinity'. ofwel 'Het Merg van dc tegenwoordige Godgeleerdheid'. Dc beide broers Erskine met nog een tiental geestverwanten gaan hiertegen in beroep, maar hun beroep wordt afgewezen. De Synode legt aan hen nog een twaalftal vragen voor. waarvan ik vraag 10 wil overnemen, omdat hun antwoord daarop de spits en de kern van hun prediking treffend weergeeft. Je kijkt hen als hel ware in het hart. Vraag 10 luidt: ..Mag men zeggen, dat de openbaring van de goddelijke wil in het Woord, welke volmacht verleent om Christus aan alle mensen aan te bieden, en eveneens een volmacht is voor allen, om

Hem aan tc nemen, een daadwerkelijke gift van de Vader is cn een schenking van Christus aan het menselijke geslacht? Wordt deze schenking door soevereine genade aan het hele menselijke geslacht gedaan? En. is deze schenking volstrekt ol' voorwaardelijk? " Het antwoord op het eerste deel van dc vraag is: a. Als bewijsplaatsen worden genoemd Johannes 3:16: e gave van de koperen slang in de woestijn: ohannes 6:32. waar Christus legen een gemengde schare zegl: .Mijn Vader geeft u het ware brood uit dc hemel", en dat brood is Christus Zelf. Hel geven of schenken is hier niet een in bezit stellen, want dat is alleen eigen aan hen. die geloven, maar is een schenken, dal iemand machtigt om het aan tc nemen. Wat het tweede deel van de vraag betreft, ook hier is het antwoord: a.

De 'Secession', de Afscheiding

Een bekend probleem is ook: wie beroept dc predikant? In Schotland berust dc uiteindelijke beslissing bij de klassis. Helaas kent het Parlement in Londen in 1712 de bevoegdheid tot aan de 'patron'. Dat kan zijn de landheer of de raad van de gemeente of van de universiteit. Je voelt al waar het wringt. Het tast de vrijheid van de kerkelijke gemeente aan cn de 'patron'. wie het dan ook is. heeft vaak liever een minder rechtzinnig predikant. De Synode biedt weinig verzet. In 1732 tekent E. Erskine openlijk protest aan tegen de maatregel en hij doet dit nota bene in de door hem gehouden synodepreek. In augustus 1733 wordt hem en drie geestverwanten verboden hun ambt voort te zetten. In december scheiden zij zich af. weliswaar voorlopig, omdat zij op herstel hopen. Maar in 1740 wordt de afscheiding definitief en ontstaat de 'Secession Church'. de Afgescheiden Kerk. Slechts weinig predikanten gaan mee. Het is de eerste grote afscheiding in Schotland en het snijdt diep in. Het schept grote verdeeldheid. Mag zoiets? Moest het in dit geval? Ralph Erskine heeft dan ook lang geaarzeld. Pas in 1737 sluit hij zich erbij aan.

De 'Breach', de breuk

Het kerkelijk leed is nog niet over. In 1747 ontstaat in de Secession Church onenigheid over de vraag of een burger nu wel of niet ccn eed mag afleggen. De meerderheid, de anti-Burghcrs. zegt: ..nee". De minderheid, de Burghers. waaronder de beide Erskines. zegt: ..ja". Deze minderheid wordt door dc meerderheid geëxkommuniceerd. buiten de kerk gezel. Wij moeten ons eens proberen in te denken wat dil voor hen heeft betekend! Aangrijpend. Tegelijk is het goed om te weten dat Ralph Erskine. twee jaar later, in een preek bij de opening van de synode, verklaart dat de eigen onverdraagzaamheid in 1733 één van de oorzaken van de huidige verdeeldheid is. Waard om te onthouden. Het is te begrijpen dat de kerkelijke moeilijkheden doorklinken in hun prediking. Veel nagelaten preken stammen uit deze periode. Ebenezer treedt bij dil alles meer op de voorgrond dan Ralph.

Ralph Erskine

Ook Ralph (1685-1752) gaat theologie studeren. Pas in 1711 wordt hij bevestigd als tweede predikant te Dunfirmline. Hij blijft daar tot zijn dood toe. Hij is vooral bekend door zijn Avondmaals-preken. In Schotland was het gewoonte, ook nu nog op kleiner schaal, dat in een gemeente slechts eenmaal per jaar het Heilig Avondmaal werd bediend. Daarbij werden dan ook verwacht de leden uit dc omliggende gemeenten. Om ccn indruk te geven van de omvang ervan: soms namen vier-a vijfduizend mensen deel aan de bediening! De voorbereiding. de bediening zelf en de nabetrachting duurden samen dagen. Tegelijk waren het ook geestelijke hoogtijdagen, waarin gesmaakt en geproefd werd. dat de Heere goed is.

R. Erskine heeft een groot aantal geschriften op zijn naam staan, niet alleen preken, maar ook gedichten. Hij is ccn begaafd man met een levendige geest en een opgewekt karakter. Maar zijn eigenlijke kracht ligt in dc verborgen omgang met God. Als je zijn dagboek leest - grote delen zijn ook in het Nederlands beschikbaar - . kom je diep onder dc indruk van zijn gebedsleven cn van zijn bijbellezen. Hij leest dc Bijbel vaak geknield! Zijn bidden is een pleiten op Gods beloften. Bij zijn 40-jarig ambtsjubileum zegt hij. dat hij én voor zichzelf én voor de gemeente vele duizenden malen heeft gepleit op de belofte uit Mattheüs 28:20. ..en zie. Ik ben met u alle de dagen, tot aan de voleinding der wereld". Ook hem is verdriet niet bespaard. Hij trouwt voor de eerste maal in 1714. Uit dit huwelijk worden tien kinderen geboren. Als zijn vrouw in 1730 sterft, zijn vijf ervan reeds overleden. Hij hertrouwt in 1732. Uit dit huwelijk worden vier kinderen geboren, waarvan er drie jong overlijden. Wat een leed! Van de zes overlevende kinderen worden er drie predikant, terwijl er één overlijdt tijdens de theologische studie.

Hun prediking

Zoals wij zagen is hun prediking geboren uit de ontmoeting met de Heere. De kern? Altijd hetzelfde! Net als Paulus willen zij niets anders weten dan Jezus Christus. In Hem zijn alle schatten van wijsheid en kennis. De Erskines worden niet moe deze uit te stallen voor zondaren, die elk vermogen missen om geestelijk te zien en te horen. Maar zij vertrouwen op de waarheid van Gods beloften, als ..doden zullen horen de stem van de Zoon van God en die ze gehoord hebben, zullen leven".

Wat is naast de ernst en de liefde het meest opvallende? Ik

zou zeggen, het 'Marrow'kenmerk. dat zich vooral uit in het prediken van Gods beloften in Christus. Aan Gods kinderen, groot cn klein, aan overtuigde zondaren, aan gevoelige zondaren en aan verharde zondaren. Een voorbeeld'? Een preek van R. Erskine over Openbaring 22:2. de bladeren der boom zijn tot genezing der heidenen. ..Welke is uw ziekte, o zondaar? Wat het ook zij. u zult aan deze boom een blad vinden, dat u genezen kan. Bent u een blind zondaar? Bent u doof. zodat u de stem van God niet kan horen in Zijn Woord of in Zijn tuchtiging? Bent u een lam zondaar, die niet kan wandelen in de wegen des Heeren? " Steeds is het: e bladeren aan deze boom zijn tot genezing: ij de Heere Jezus is genezing, van elke kwaal!

Waardering

De beide broeders Erskine waren mensen van grote statuur. Er zal best ook bij hen iets zijn waarop wat af te dingen valt. Maar niet op wat God in hun persoonlijk leven verleende en wat doorstraalt in hun prediking: Gods liefde in Christus voor zondaren. Ook zij die moeite hebben tegen hun ruime Evangelieverkondiging. stemmen daar van harte mee in. Echt. in hun preken en dagboeken is iets. ja veel van de hemel. Daarom, neem er kennis van. God zegene het.

Literatuur

Er is veel beschikbaar. Naast allerlei losse bundels preken is er een serie met al hun werken. Voor een grondige oriëntatie in hun theologische leef-en denkwereld: de dissertatie van dr. P. H. van Harten. De prediking van Ebenezer en Ralph Erskine. Dc ondertitel spreekt voor zichzelf: Evangelieverkondiging in het spanningsveld van verkiezing en belofte. Zeer aanbevolen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen