Het kubisme (2)

De ontwikkeling van het kubisme

De leidinggevende schilders waren Picasso en Braque; ze raakten in 1909 nauw bevriend. Andere schilders en beeldhouwers, zoals Juan Gris en Jacques Villon voegden zich bij hen. Zij werkten dc mogelijkheden uit, die deze gedachte van Gézanne cn de vormentaal van Afrikaanse en Middeleeuwse beelden hen bood: de schilders poogden niet meer een nabootsing (imitatie) van de natuur op het platte vlak (of ruimtelijk) te maken; deze mogelijkheid werd ter zijde gelegd. De natuurvormen boden ook andere mogelijkheden: ze konden opnieuw gegroepeerd worden, veranderd, versterkt of overdreven. De werkelijkheid was meer en ook anders dan alleen dat wat de foto biedt (dat het oog ziet). De mens ervaart dc werkelijkheid ook met andere zintuiglijke mogelijkheden: zelfs het onberedeneerbare, het intuïtieve, werd als echte ervaringswijze onderkend. Waarom dan niet meerdere zijden van een voorwerp of persoon laten zien? Waarom dan niet andere technieken toepassen, indien dat zo het beste uitkomt?

Met deze veranderde houding ten opzichte van de werkelijkheid veranderden dus ook dc werkwijzen, om deze werkelijkheid aan te duiden. Aanvankelijk werden de onderwerpen geheel ontleed, 'uit elkaar genomen' om het nieuwe uitgangspunt te beproeven in haar mogelijkheden. De kunstenaar ging daarin op een intelligente, maar toch ook intuïtieve wijze tc werk. Deze werkwijze werd genoemd naar die bedoeling: analytisch kubisme, afgeleid van het woord 'analyse", dat zoictse betekent als 'het ontleden in delen'. Vooral herkenbare motieven, zoals ccn gitaar, een doosje, een fles cn een portret werden onderwerp, waar deze kunstenaars reeds door cn door mee vertrouwd waren.

Toen de mogelijkheden van deze werkwijze min of meer waren verkend, zochten de schilders naar mogelijkheden om te komen lot een nieuwe vormgeving: dc verbrokenheid maakte plaats voor een nieuwe eenheid: een heldere opbouw in het schilderij. duidelijke kleuren en vormen. Deze ontwikkeling werd genoemd: synthetisch kubisme, afgeleid van het woord 'synthese', dat zoiets betekent als 'het samenvatten van dc delen tot een nieuwe eenheid.' Het is deze stijlontwikkeling, waarop jonge kunstenaars in west-Europa aansluiting vinden.

Onze landgenoot Piet Mondriaan doorliep zo ongeveer alle kunststijlen, die Frankrijk na het impressionisme had geboden. Het kubisme is voor hem dc aanzet tot het ons welbekende oeuvre.

Ook architekten hebben zich laten inspireren door de heldere vormentaal van het kubisme. Het bouwen van een huis werd nu veel nadrukkelijker bezien vanuit principes van ruimte-omsluiting. bouwdelen, vlakken, kleuraccenten. Dat alles sloot niet zomaar aan op hel traditionele bouwen, nee het ontwerp moest een uitkomst zijn van het materiaal zelf: glas, staal, baksteen of beton. Het behoeft geen nader betoog dat deze visie in sterke mate nu onze wereld bepaalt.

Waardering

Ik kan mij goed indenken dat jullie je afvragen of zoiets als het kubisme wel serieus tc nemen is. of jc zoiets wel mooi moet vinden, of zo schilderen wel mag, enz. In een kort artikel als dit, is het niet mogelijk uitvoerig in te gaan op allerlei facetten betreffende dc (filosofie van dc) kunst. Daarover graag een andere keer. Uit het bovenstaande is hopelijk duidelijk geworden dat kunstenaars reageren op ervaringen van hun tijd: de een heftig (zo was Picasso). dc andere ingetogen (zo was Braque). Wc dienen de uitingen in de kunst serieus te nemen: het kan zijn als een spiegel, het

verrast je of je schrikt wanneer je ki jkt. Maar je behoeft niet te kijken, kunst is niet alleen om je gestreeld te voelen, het mooi te vinden. Het blijft van belang te beseffen dat de kunst deel uitmaakt van onze wereld, op gelijke wijze als de wetenschap en de industrie dat doen. Er zijn onder ons mensen die bijzondere belangstelling hebben voor moertjes cn schroeljcs. anderen zijn erg gevoelig voor vorm en kleur.

Een ander probleem is het imitatieve van de kunst: het LIJKT alsof de beeldende kunst louter nabootst. Het belreft slechts een klein deel in dc geschiedenis van de beeldende kunst, waarop dat van toepassing is. Het uitbeelden (liever dan 'nabootsen') is een keuze die in de westerse kunst is gemaakt sedert 1400, het kan ook anders. Kunst is niet het middel om dc werkelijkheid (foto-)getrouw weer tc geven: nee. kunst maakt zichbaar, wat in onze wereld omgaat. Dat is meer en ook wat anders dan een fotootje. Het betreft de mooie dingen, maar vaak ook de droevige dingen van het leven. De gebrokenheid van deze wereld is ook in de kunst werkelijkheid. Tot deze konklusic moeten ook kunstenaars komen, die van God en Zijn Woord niet weten willen. We kunnen dus niet zomaar zeggen, dat kubisme niet mag: het is een stijl die serieus dc werkelijkheid onder dc loep (het penseel) nam. om die te onderzoeken op haar esthetische dimensie. Deze kunstenaars hebben geworsteld met vorm en kleur op een haast wetenschappelijke wijze.

Het betreft geen kunstschilders met sadistische neigingen. alsof ze om die reden in hun werk een portret brokkelig maken. Dat zij zich inspireren lieten door oude voorwerpen en vormen, met een geheel andere strekking, is niet van groot belang. Het heeft veel mensen in het begin van deze eeuw wat te zeggen gehad. Het heeft ook nu nog een uitermate grote zeggingskracht: denk maar eens aan het beeld dat O.

Zadkine maakte van de gebombardeerde stad Rotterdam. Deze vormkeuze was zonder het kubisme ondenkbaar. Het kubisme heeft ook een krachtige invloed uitgeoefend op onze gebouwde omgeving. Daarom is het voluit van historisch belang.

Deze wijze van werken is. zoals steeds met kunst het geval, een ontsluiten van nieuwe mogelijkheden, niet in wetenschappelijke zin. maar in esthetische zin. Wanneer we het 'esthetische' kortheidshalve aanduiden als het schone, het suggestieve in de werkelijkheid houdt dit in, dat de kubistische kunstenaars hebben beantwoord aan hun taak, hun talenten hebben Ontplooid; daar is op zich niets verkeerd aan. Zij laten een nieuwe wijze van zien aan ons na: een nieuwe blik Op de werkelijkheid. Dat is onze aandacht ten volle waard.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen