boeken

Brieven van Saniuel Rutherford, een selektie. Den Hertog, Houten 1990. Gebonden, ƒ 26, 50.

De bekende Schotse theoloog Samuel Rutherford (ca. 1600-1661) heeft heel wat brieven geschreven en nagelaten. In deze brieven ging hij niet alleen in tegen de misstanden binnen de Schotse kerk uit die tijd. maar wees hij ook veel mensen op de troost en het heil dat bij Christus te krijgen is. Na zijn dood zijn 365 van zijn brieven teruggevonden en uitgegeven.

Deze bundel bevat 70 brieven aan allerlei mensen. De meeste schreef Rutherford in de tijd dat hij verbannen was naar Aberdeen. De brieven hebben over het algemeen een pastorale inhoud. Steeds verwijst de predikant de lezer naar Christus en prijst hij de liefde van Christus. Daarbij getuigt hij op verschillende plaatsen hoe hij zelf steeds weerde liefde van Christus mocht ervaren.

Boven iedere brief staat in steekwoorden dc inhoud weergegeven. Dit is ook opgenomen in de inhoudsopgave, zodat gemakkelijk terug is te vinden wal Rutherford over bepaalde zaken sch rijft. Doordat de vertalers zich er op toe hebben gelegd zo dicht mogelijk bij de originele tekst (uit de 17e eeuw) tc blijven, is de stijl van de brieven ouderwets en soms moeilijk te lezen. Dit neemt echter niet weg dat de inhoud voor deze tijd minder waard is. Integendeel. Ze bevat waardevolle stof tot overdenking. Een goed boek om bijvoorbeeld te lezen tijdens je dagelijkse stille tijd.

A. H. van Trigt

N.a.v. (i. .1. Schutte. Patriotten, prinsgi/indcn. gereformeerden, (her Calvinisme en Revolutie in de achttiende eeuw (Apeldoorn 1991).

In deze uitgave van de Willem de Zwijgerstichting, ecu slichting die lot doel heelt 'verdiepingen versterking dei reformatorische beginselen in ons volksleven', aandacht voor het effekt van de denkbeelden van de Franse Revolutie op het kerkelijk leven aan het einde van de achttiende eeuw. Schutte, hoogleraar aan dc VU in Amsterdam, bespreekt in een vijftal hoofdstukken de reaktie van het gereformeerde volksdeel op de turbulente gebeurtenissen (een herziene en uitgebreide versie van een artikel uit Tijdschrift voor Geschiedenis. 1989).

De scheiding tussen kerk en staat, later door velen (o.a. Kuyper en Groen van Prinsterer) gezien als een overwinning op 1618/19. werd door de tijdgenoten niel als zodanig ervaren. Er was nauwelijks sprake van een 'anti-revolutionair' geluid. Groen van Prinsterer verklaarde dat o.a. door het aanstekelijk enthousiasme van patriotten en het gebrek aan politieke leiding van de prinsgezinde of conservatieve partij.

De reden waarom Schutte deze problematiek weer oprakelt is het feil dat iedere tijd haar eigen geschiedenis behoort te schrijven en hij meer afstand kan nemen van de historische gebeurtenissen dan Groen. Bovendien konstateert hij de laatste tijd (onder prot. chr. historici? ) meer aandacht voor de strukturele tekortkomingen van het Ancien Régime en meer waardering voor de demokratische rechtsorde.

Schutte beschrijft de verdeeldheid van de volkskerk: zowel patriotse als prinsgezinde geluiden werden er gehoord. Uiteraard was de kerk ook een produkt van de lijd. De tolerantiegedachte van de 18e eeuwse verlichting had zelfs erkende wachters op Sions muren 'geïnfekteerd": Banieth konstateerde reeds in 1772 dat de rooms-katholieken goede en betrouwbare inge-

zetenen waren. Daarnaast bestond ook al de romantischnationalistisehe visie die samengevat kan worden met de drieslag 'God-Nederland-Oranje'. Dit geheel werd een bonte mengeling die Schutte samenvat met de vondst 'het reformatorisch. Orangistisch en nationalistisch Verlicht-conservatisme'.

In deze sfeer vond dc omwenteling plaats. In deze sfeer moesten de predikanten een eed afleggen, waarin o.a. de handhaving van 'de onvervreemdbare rechten van de Mens en Burger' gevorderd werd. Slechts een zeer klein aantal predikanten weigerde. De meesten schikten zich kennelijk in de 'ongunst der tijden'. Het gebrek aan verzet verklaart Schutte in het laatste hoofdstuk. Hij wijst dan op het feit dat het nieuwe bewind met steun van de Franse troepen te stevig in het zadel zat om effektief verzet te plegen. Daarnaast stelt hij dat het nieuwe bewind over het algemeen gematigd optrad.

Tenslotte maakt hij duidelijk dat de overgang naar de moderne samenleving zo'n ingrijpend gebeuren was, dat tijdgenoten simpelweg de essentie van de gebeurtenissen niet begrepen. De negentiende eeuwse geschiedschrijving heeft teveel het beeld vertekend: patriotten tegenover prinsgezinden. Dat is helder, duidelijk. maar historisch onjuist! De patriotten waren niet altijd vrijzinnigen atheïstisch, dc prinsgezinden niet per definitie orthodox-gereformeerd. Ter lezing aanbevolen!

R. Toes

Ds. H. J. Hegger: Gesprekken met Heada. Uitg. Groen en Zoon. 135 pag., prijs ƒ 19, 95.

In dit boek is een openhartige briefwisseling tussen de auteur cn een jonge vrouw opgenomen, die begonnen is vanuit veelvuldige reakties in de rubriek 'Ontmoetingen' van het maandblad 'In de Rechte Straat'.

Door de geestelijke verandering in haar leven had zij vaak de behoefte zichzelf leeg te schrijven. en omdat zc steeds weer vol liep. greep zc steeds weer naar de pen.

Ze schrijli over baar leegte, haar slrijd. haar vertwijfeling en opstand. haar gebrek aan gclool. haar zonde en onmacht, maar ook over baar betere tijden cn blijde ervaringen, haar terugvallen en haar vele vragen.

Ds. Hegger gaat op pastorale en schriftuurlijke wijze in op deze brieven.

Zo ontstaat er een duidelijke geestelijke groei, niet gewerkt door een mens. maar door dc Heere alleen. Die mensen gebruikt en op iemands weg plaatst, tot verheerlijking van Zijn Naam. Men kan in dit boekje ook iets proeven van de gemeenschap der heiligen. Zelf schrijft Heada in haar nawoord aan de lezer(es): „God werkt nog steeds het wonder van geloof en bekering, door het trekken van mensen. tegen alles in. zodat je op den duur bezwijkt onder zoveel liefde van Eén kant en daardoor eenswillend wordt met Hem. Dat dat ook u tot troost mag zijn. tot hoop tegen alle hoop in. Daarom roep ik u met klem op: Laat u met God verzoenen! Laad niet dezelfde schuld op u, die ik op mij geladen heb door Hem zó lang te weerstaan. Hij is het zo waard!" Dit boek is uitgegeven met het doel om tot troost en zegen te zijn voor degenen die zich zullen herkennen in deze levensechte brieven.

Ik hoop dan ook dat velen dit boek zullen aanschaffen, en dat ze zich erin herkennen. Misschien zijn sommige benaderingen door ds. Hegger niet helemaal in dc stijl geschreven zoals wij die gewend zijn. Ik noem in dit verband de zinsnede: „Terwijl ik je brief las. had ik het idee dat de Heere Jezus over mijn schouders heen meelas en alsof Hij en ik elkaar begrepen."

Belangrijker is echter de essentie van het geschrevene! En daar doe ik niets van af!

Van harte aanbevolen dus!

Krimpen a/d IJssel.

R. Ruit-va 11 Dodeweerd

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen