Nadenken over kuituur

Het is niet eenvoudig om te schrijven over kuituur als je maar enkele bladzijden tot je beschikking hebt. Er valt zoveel over op te merken, zeker als erbij betrokken moet worden wat het standpunt van een christen dient te zijn!

Het is misschien niet overbodig eerst even stil te staan bij de herkomst en de betekenis van het woord. Kuituur komt van het Latijnse „colere" en dat betekent onder andere verbouwen. zoals men dat in dc landbouw pleegt te doen. In de loop der tijd is de betekenis verruimd: men betrekt er de ontwikkelingen van de gehele menselijke beschaving bij. We kunnen dan denken aan allerlei verworvenheden van wetenschap cn techniek: van komputer tot vliegtuig, van koekoeksklok tot telefax cn zelfs de atoombom, waarmee in enkele sekonden al die andere zaken weer kunnen worden vernietigd, is een kultureel „hoogstandje"....

Maar tot de kuituur rekenen we vooral toch de zogenaamde „schone kunsten", zoals muziek, letterkunde en beeldende kunst.

Kuituuropdracht

In Genesis 1:28 lezen wc een Goddelijke kuituuropdracht.

Hier gebiedt God de mens om de aarde te vervullen en te onderwerpen. In Genesis 3:23 wordt aan de mens nadrukkelijk de opdracht verstrekt om de aarde te bebouwen. De (vrijgemaakte) hoogleraar Schilder sprak in dit verband zelfs van het „kuituurmandaat". Joh. Calvijn schrijft in zijn Institutie (III, hfdst. 9 en 10) ook over dit onderwerp. Hij zegt onder andere: Wij kunnen ook niet missen die dingen, die meer schijnen te dienen tol vermaak dan tot nooddruftigheid. Zo moeten wij dan weten de wijze die hier te houden is opdat wij met een zuiver geweten alle dingen gebruiken, hetzij tot nooddruft hetzij tot vermaak."

Wij weten dat Luthers grootste levensvraag was hoe hij met God verzoend kon worden. Calvijn trachtte zich steeds voor ogen te houden hoe God aan Zijn eer zou komen. In het licht van onze verhouding tot dc Heere en ons korte leven op aarde zou ons bestaan ook niet vervuld moeten zijn met het streven naar hei zo veel mogelijk genieten van het aards genot.

Wat is verantwoord?

Ondanks dat: de beide grote reformatoren hebben nooit een volkomen wereldmijdende houding gepropageerd. Wereldgelijkvormigheid is verkeerd, maar voor een

verantwoorde ontspanning na inspanning mag tijd worden vrijgemaakt. Ook in het bovenstaande citaat laat

Calvijn daartoe de ruimte. De christen van vandaag staat wel in een spanningsveld. Wat kan en wat mag'? Kun je ter ontspanning naar kulturele televisieprogramma's kijken'? Soms hoor je uitspraken als: ..Ik weet heus de knop wel te vinden als er ..iets verkeerds" komt!" Of: ..Het dansen zoals dat in de disko gebeurt, dat hoeft voor mij niet. Maar sierlijke stijldansen of ballet kan toch geen kwaad'? Trouwens, ik heb wel eens gelezen, dat Willem van Oranje, Maurits en een man als Constantijn Huygcns ook dansles kregen.”

Weer een ander zegt: „Hoe valt het te rijmen dat Calvijn en Zwingli tegen kerkorgels waren en wij zc wel hebben en het RD er hele pagina's aan wijdt? ”

Laten we oppassen voor het „losweken" van op zichzelf juiste gegevens uit hun tijd. Er zullen ongetwijfeld mooie kulturele programma's uitgezonden worden op de televisie. Maar wat nog meer? En hebben we werkelijk zoveel macht over die knop'? Die genoemde vorsten en hoffunktionarissen leerden de danspassen geenszins als een vorm van ontspanning. Men leerde zo hoe je je moest buigen voor ccn vorst of een dame cn dergelijke.

En de orgels? Tijdens de reformatie verdwenen zc omdat er veel misbruik van werd gemaakt: profane liedjes ter ontspanning! In later eeuwen voerde men het orgelspel weer in opdat het psalmgezang stichtelijker kon klinken....

Onderwaardering?

Toch meen ik dat velen in dc kringen van het reformatorisch christendom soms wel eens ten onrechte bepaalde vormen van kuituur hebben afgewezen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan het bezoeken van ccn museum of een konccrt. Daarnaast accepteren we de verworvenheden van de „technische kuituur" soms kritiekloos.

Voorbeelden? Is het niet een ingrijpen in Gods schepping als door genetische manipulatie beter leggende kippen worden gefokt of in uiterst geavanceerde kassen een regenbui tot ontwikkeling wordt gebracht? Houden we cr soms een dubbele moraal op na als het onze portemonnee raakt? Mogelijk accepteren wij dit alles maar al te gemakkelijk en wantrouwen de „kuituur der schone kunsten" teveel!

Nadere Reformatie

In ons kerkverband wil men doorgaans luisteren naar de uitspraken van de predikanten van de Nadere Reformatie. Laten we eens zien wat de mening van Godefridus Udemans (1581? - 1649) was. Hij pleitte vooral voor matigheid, en dat op allerlei gebied: kleding, maaltijden, woningen (ik denk dat hij cr nu ook auto's bij genoemd zou hebben!). Ontspanning moet volgens hem strekken tot herstel van geest en lichaam. Maar onze tijd is te kostbaar om al te zeer op te gaan in ontspanning!

Wat is volgens Udemans acceptabel? De mensen mogen zich verheugen in een prachtige tuin, een stad of mooie streek bezoeken, dc natuur ingaan cn „eerlicke Musycke" maken.

En.... „Hij magh oock in eene stichtelicke matigheyt, hem selven met sijne vrienden somstijts verheugen". Bezig zijn met al te luxe kleding is verkeerd en ontspanning mag nooit leiden tot dronkenschap, overspel of braspartijen.

Bij zijn kollega's lezen we soortgelijke opvattingen. Veel predikanten schreven en publiceerden zelf gedichten. Dat was hun „vermaak", waarmee ze anderen stichtten.

De bundel van Van Lodensteyn heeft zelfs als titel „Uit-spanningen". hetgeen ontspanning betekent. Sommigen schreven zelfs teksten op bestaande melodieën, en heus niet altijd religieuze. Ik denk aan Sluiter cn de genoemde Van Lodensteyn. (De laatste zei zelfs: „De voys en weegt God niet of die is zwaar of licht!") Sluiter konstateerde met blijdschap dat zijn bundel in z'n gemeente het zingen van wereldse liederen verdrong. Andere predikanten bepleitten het oprichten van bibliotheken met goede boeken „tot lering en vermaak".

Van Lodensteyn was tegen schilderijen met zondige voorstellingen, maar niet legen de schilder-of tekenkunst op zich. We kennen ook calvinistische schilders; Rembrandt, Heijmen Dullaert en Albcrt Cuijp bijvoorbeeld (de laatstgenoemde was zelfs ouderling in de Hervormde Gemeente van Dordrecht, die een Voetiaans stempel droeg).

Ook het samen beluisteren van muziek of musiceren kan een verantwoorde ontspanning zijn. Denk aan Bach of Buxtehude. De gereformeerden waren ook bekend om hun gezang. Hoe graag luisterde men bijvoorbeeld in Réveilkringen niet naar het zingen van de blinde vrouw van Isaac da Costa!

Ook mogen we genieten van de bouwkunst. Opmerkelijk ook, dat juist in dc Gouden Eeuw (waarin de gereformeerden een zekere machtspositie bekleedden) zulke fraaie bouwwerken tot stand kwamen.... Was het Amsterdams stadhuis niet een der „wereldwonderen"? Denk ook aan gebouwen zoals de paleizen der Oranjes!

Verantwoorde ontspanning

Behalve deze kultuurvormen die we kunnen beluisteren of beki jken, zijn er ook tal van zaken waarmede wij zelf aktief bezig zijn. Ik denk aan handenarbeid, puzzelen, kokkerellen. fotografie. Ook lichamelijke ontspanning zoals fietsen, wandelen, zwemmen of een balspel kan goed voor ons zijn.

Wie bepaalde artistieke gaven heeft, mag of dient die te ontplooien. Rckreatie en kuituur kunnen samen opgaan. Wie oog heeft voor kulturele verworvenheden, ervan genieten kan, of zelfs aanleg heeft om zelf iets voort te brengen, is beslist niet bezig met ongeoorloofde zaken. Maar ook „eenvoudige dingen" kunnen ons een verantwoorde, geoorloofde ontspanning bieden in onze jachtige tijd.

Zwijndrecht C.R. van den Berg

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen