Kies exakt . . . of toch geschiedenis?

vraaggesprek met G.P.P. Hogendoorn en A.A. van der Schans over het nut van het vak geschiedenis

Wat is het nut van het vakgeschiedenis op school? Daar valt toch geen droog brood mee te verdienen'.' De geschiedenisleraren G.P.P. Hogendoorn en A.A. van der Schans wisten met deze vragen wel raad. De eerste is docent aan het Van Lodensteincollege te Amersfoort, de ander geeft les aan De Driestar in Gouda. Van dei-Schans en Hogendoorn benadrukten hel belang van de verleden tijd: met de tegenwoordige tijd gingen zij minder zorgvuldig om: zij vertelden en diskussieerden over hun vak van half acht 's avonds tot kwart over één 's nachts!

Waarom hebben jullie voor het vak geschiedenis gekozen'.' Hogendoorn: lk was vroeger nogal goed in wiskunde. Op de pabo verwachtte ik daarmee verder tc zullen gaan. Toen ik voor de klas stond op ccn lagere school, besloot ik bewust verder tc gaan met geschiedenis. Wiskunde geven op een christelijke school trok mij niet. Er is niets christelijks aan dat vak. Geschiedenis is heel anders. Met geschiedenis kun je op een christelijke school vormend bezig zijn. Je kunt dan iets overdragen. Daar moet ik nog aan toevoegen dat het mr. L.J.M.

Hage. een docent van Dc Driestar, geweest is. die het vak geschiedenis boeieitd cn interessant gemaakt heeft.

Door hem ben ik in zekere zin op dit spoor gezel. Van der Schans: Voor mij was het niet zo'n bewuste keuze. Al heel vroeg vond ik geschiedenis ccn mooi vak. Ook op mij heeft mr. Hage veel invloed gehad. Toen ik klaar was met de pedagogische akademie wilde ik verder studeren. Als vanzelfsprekend werd dit geschiedenis.

Goed. jullie hebben mei die studie een baan gekregen. Maar wat heb je aan hel vak geschiedenis wanneer je geen geschiedenisleraar wilt worden? Zelfs de overheid raadt leerlingen aan exakt ie kiezen. Van der Schans: Ik vind dat een vreemde vraag. Waarom wordt dit nooit gevraagd bij het vak natuurkunde? Het is trouwens een modieuze vraag. Tot aan de jaren zestig was het vanzelfsprekend om het vak geschiedenis te volgen. Bij de Romeinen en de Grieken was het zelfs het belangrijkste vak. Tegenwoordig wordt steeds vaker gevraagd wat het nut van dit vak is. Dat is een tijdverschijnsel. Het heeft alles te maken met de maatschappij

waarin we leven. Onze samenleving leeft in een breuk met het verleden. Men heeft geen boodschap aan het verleden. Men heeft alleen oog voor de toekomst.

Hagendoorn: Het is een gevolg van het materialisme van onze tijd. Tegenwoordig is iets alleen nuttig als je er veel geld mee kunt verdienen, als het wat oplevert. Ik vind dat een verarming.

De Romein Cicero zei al: „Wie van geschiedenis niets wil weten, is gedoemd ccn kind te blijven." Door het vak geschiedenis kun je jc tijd verstaan, begrijp je veel beter wat er gaande is in de wereld waarin je leeft. Van der Schans: Al met al ben ik niet pessimistisch. Geschiedenis laat zich niet verdringen. Je ziet dat de belangstelling voor geschiedenis buiten school toeneemt. Er worden heel wat historische romans gelezen. Denk maar aan de boeken van Thea Beekman en „De naam van de roos" van Umberto Eco. Geschiedenisboeken verkopen goed. Bovendien zijn heel veel mensen bezig hun geslachtsregister na te pluizen.

Hogendoom: Op de reformatorische scholen is de belangstelling voor het vak geschiedenis hoger dan het landelijk gemiddelde. Op het VWO van de Van Lodcnsteinschool kiest zelfs tachtig procent van dc leerlingen voor geschiedenis.

Van der Schans: Dat heeft tc maken met de achterban van de scholen. In de gereformeerde gezindte wordt het vak geschiedenis erg belangrijk gevonden. In onze ogen leidt God de geschiedenis. De wereldgeschiedenis staat bij ons broederlijk naast de kerkgeschiedenis.

Hogendoom: De schoolleiding heeft hier ook invloed op. Op onze school wordt leerlingen geadviseerd om het vak geschiedenis tc volgen. Dat is nodig om je tijd te verstaan.

Marx

De gevleugelde uitspraak dat geschiedenis noodzakelijk is om de eigen tijd te verstaan klinkt mooi, maar vaag. Wat moeten we daar nu mee?

Hogendoom: Zonder geschiedenis snap je je eigen tijd niet. Het vak laat zien waarom de samenleving waarin we nu leven is zoals zij is. En dan is niet alleen dc geschiedenis van deze of de vorige eeuw interessant. We moeten verder teruggaan dan velen denken.

Zelf vind ik vooral de ideeëngeschiedenis belangrijk. Er zijn in het verleden altijd grote mensen geweest die een visie hebben ontwikkeld op de vragen van hun tijd. Zij hebben nagedacht over een rechtvaardige inrichting van de samenleving. Die antwoorden hebben veel invloed gehad cn kunnen dat nog hebben.

Marx leefde honderdvijftig jaar geleden, maar je kunt de ontwikkelingen in onze samenleving niet begrijpen zonder zijn ideeën te kennen en de tijd waarin hij leefde. Zijn opvattingen hebben veel invloed gehad op de politiek en de ekonomie.

Dit alles betekent meteen dat je jc ccn mening moet vormen over de vragen van je tijd. Je bent nooit neutraal bezig. Als jc over Marx nadenkt, moet jc jc een oordeel vormen over zijn theorieën. Denk maar aan de vraag wat ccn rechtvaardige inkomensverdeling is en of revolutie geoorloofd is. Daarom is het vak geschiedenis gelijk vormend.

Van der Schans: Het gaat in het vak geschiedenis niet alleen om het verstaan van de eigen tijd. Het Oude Testament bevat veel geschiedschrijving. Daar gaat het naast het verstaan van de tijd waarin met leeft, ook om het

besef dat (iod de geschiedenis leidt Israël richtte vaak gedenktekenen op hij bijzondctc uitreddingen Die tekenen wijzen eiop dat (iod een weg gaat met Zijn volk. Geschiedenis is /« bezien met langer een optelsom van toevalligheden, maar leiding Gods C icschiedenis doet jc je afhankelijkheid beseffen

Jaartallen

Wat moet er zoal aan de orde komen om leerlingen hun tijd te laten begrijpen?

Hogendoom: Vroeger werd het vak geschiedenis heel anders gegeven dan nu. Het was meer gericht op uit het hoofd leren. Leerlingen moesten jaartallen, veldslagen en namen van koningen en graven kunnen opdreunen. Daarbij lag het accent op dc vaderlandse geschiedenis. Nu gaat dc aandacht uit naar opvattingen van personen uil het verleden die nog steeds van invloed zijn. Er is dus veel aandacht voor de geschiedenis van het liberalisme. het socialisme en hel christendom.

Van der Schans: De onderwerpen die op ccn school behandeld worden, zeggen veel over het karakter van dc school. Dc keuze van de onderwerpen wordl direkt bepaald door je geloofsovertuiging. Wat op een christelijke school zeker aan de orde moet komen, is de invloed van dc kerk op het Romeinse rijk onder de christelijke keizer Constantijn de Grote. Verder natuurlijk dc reformatie en nadere reformatie. Erg belangrijk vind ik ook dc schoolstrijd en het reveil. Zo leren de leerlingen de traditie van de kerk veel beier verstaan, beseffen ze de waarde daarvan. Het is hun laak om die in de toekomst vast te houden en over te dragen.

Doordat cr nu een centraal schriftelijk examen is. stelt de regering vast welke onderwerpen er in de examenklassen behandeld moeten worden. Hierdoor ben je als school minder vrij in de keuze van de tc behandelen onderwerpen.

Geeft zo’n verplicht te behandelen onderwerp geen problemen met het christelijke karakter van de school'? Wordt de vrijheid van onderwijs zo niet aangetast? Hagendoorn: Dil jaar was vrouwenemancipatie hel examenonderwerp. Een voor onze scholen heel gevoelig onderwerp. De keuze voor dil onderwerp had duidelijk de emancipatie van dc leerlingen lot doel. Toch ben je als school wel vrij in het geven van een eigen mening over dit onderwerp. Bij het examen worden er alleen maar feitelijke vragen gesteld, omdat de overheid zich niet met de opvattingen van de school en de leerlingen mag bemoeien.

Protestantse natie

Israël richtte gedenktekenen op wanneer God hen gered had. Zij zagen dus Gods leiding in de geschiedenis. Kunnen jullie ook Gods hand in de geschiedenis aanwijzen'? God leidt toch de geschiedenis?

Hogendoom: Hier wordt in onze kring wel eens le gemakkelijk over gesproken. Ik ben daar huiverig voor. Hel is gevaarlijk om te zeggen dal God daar en daarom de geschiedenis zo cn zo geleid heeft. Ik geloof zeker dat God Zijn heilsplan door de geschiedenis volvoert. Maar dan weet ik nog niet wat God met iedere gebeurtenis bedoelt.

Van der Schans: Het gebeurt soms erg willekeurig. Neem nu de statenvertaling. Tijdens het vertalen van de Bijbel brak de pest in Leiden uit. De vertalers zijn toen niet naar

een andere stad gevlucht, maar in Leiden gebleven. Geen van de vertalers werd door de pest aangetast. Daar . ziet men in onze kring terecht Gods hand in. Maar het wordt vaak als argument tegen de nieuwe vertaling gebruikt. God heeft de vertalers toen zo gezegend, dat die vertaling wel goed moet zijn. Men vergeet dan dat een jaar daarvoor één van de vertalers is gestorven en dat dat toen veel problemen gaf. Dat gebeurde evenzeer onder Gods toelating. Er was dus ook tegenslag bij de vertaling.

Of neem Michiel de Ruyter. Voordat hij een gevecht aanging met dc Engelsen werd er op het dek gebeden en zong men een psalm. Velen zien de overwinning als een verhoring van dit gebed. Men vergeet dan dat de Engelsen precies hetzelfde hebben gedaan, terwijl zij de slag hebben verloren.

Wat vinden jullie dan van het

standpunt van de SGP ten aanzien van Europa? De SGP is tegen een verenigd Europa omdat God in het verleden ons land zo rijk gezegend heeft. Daarom zouden we geen heerschappij aan Europa mogen overdragen.

Hogendoorn: Ik vind niet dat je dat kunt zeggen. De reformatie was ook een internationaal gebeuren. Hoe velen zijn er niet die in Genève gestudeerd hebben'? Het rijk van Karei de Grote was nog groter dan Europa, terwijl het christelijk was. Het verenigd Europa is vooral een ekonomisch gebeuren. Daar kun je met geen mogelijkheid de hand van Rome of dc paus in zien. Jc kunt het dus niet anti-christelijk noemen. We plukken bovendien zelf de ekonomische vruchten van deze ontwikkeling. Dit argument schiet echt tekort.

Rusland

Durven jullie ook niet Gods hand in de ontwikkelingen in Rusland aan te wijzen? Van der Schans: Geen van de Ruslandkenners heeft de stormachtige ontwikkelingen van de laatste tijd voorzien. Als je een paar jaar geleden gezegd zou hebben dat dit zou gebeuren, zouden ze je uitgelachen hebben. Ik zeg nu wel eens tegen mijn leerlingen dat Gods adem hier doorheen blaast. Ik meen hier dus wel Gods hand in te zien. Tegelijkertijd vraag ik me dan af of dat niet goedkoop is. Waar ik als mens geen verklaring heb. zeg ik dat God de oorzaak van de omwentelingen is.

Hogendoorn: Op zich heb ik hier geen moeite mee. Als wc op basis hiervan maar niet gaan voorspellen waar het op uit zal lopen. We weten nu nog niet wat Gods bedoelingen hiermee zijn. Daar moeten we afblijven. Want als Gorbatsjov wegvalt, kan het zo weer een andere kant opgaan.

Van der Schans: Ja, maar het christelijk geloof kan nu wel tot in Siberië toe uitgedragen worden. Russische christenen zien hier duidelijk Gods hand in. Ik val dit als christen en niet zozeer als historicus direkt bij.

Mager

De huiver om Gods hand in de geschiedenis aan te wijzen en Zijn bedoelingen aan le geven is dus groot. Maar is dat niet wat mager? Wat is er dan nog christelijk aan jullie vak?

Hogendoorn: Ik probeer vanuit dc Bijbel historische gebeurtenissen tc beoordelen om zo een visie op de vragen van onze tijd te ontwikkelen. Zelf zal ik Gods hand niet zo gauw aanwijzen, maar wel kan ik aan de orde stellen hoe christenen tijdens die gebeurtenissen Gods leiding hebben ervaren. Ik vind wel

dat leerlingen hierover na moeten denken.

Van der Schans: Ik heb het gevoel dat er op dit punt in dc Bijbel ook sprake is van een verschuiving. In het Oude Testament wordt vaak direkt Gods hand in dc geschiedenis aangewezen. Maar in het Nieuwe Testament wil Christus niet zeggen waarom de toren van Siloarn op een aantal mensen neerstortte. Als ik de krant lees, zie ik niet Gods hand in de geschiedenis, maar gelóóf ik wel dat Zijn hand in de geschiedenis is.

Maar wat betekent het dan dat God aan het begin en aan het einde van de aardse geschiedenis staat?

Hogendoorn: Dat betekent dat God altijd boven de geschiedenis staat. Niets gaat buiten Hem om. God zal Zijn kerk door de geschiedenis heen altijd in stand houden. De geschiedenis is zo net een borduurwerk. Wij zien het alleen van dc onderkant, wij zien de losse draadjes. God ziet de bovenkant. Hij ziet dat het goed gaat en hoe het wordt.

Van der Schans: Het betekent ook dat we het einde van de geschiedenis moeten verwachten. Daar is bij ons te weinig aandacht voor. Deze aarde zal voorbijgaan cn er zal een nieuwe hemel en een nieuwe aarde komen.

Graafland

Nu even iets heel anders. Professor Graafland heeft in zijn nieuwe boek nogal wat kritiek gegeven op de reformatorische scholen. Hij zegt dat leerlingen niet worden voorbereid op de tijd waarin zij leven. Het geloof zou veel te afstandelijk en dogmatisch aan de orde worden gesteld. Zo leren de leerlingen niet hoe zij zich als christen in onze tijd moeten opstellen. Is deze kritiek terecht wanneer je die toepast op jullie vak?

Hogendoorn: Het gevaar dat Graafland signaleert, geldt zowel voor godsdienst als voor geschiedenis. We mogen op onze scholen niet les geven zonder dc leerlingen te konfronteren met de tijd waarin zij leven. Het voordeel van geschiedenis is dat je de leerlingen gemakkelijker kunt konfronteren met moderne vragen. Zo leren ze na te denken over de vraag hoe zij als christen in deze tijd moeten staan. Zo vullen wij het vak godsdienst aan. Het is trouwens nog de vraag of Graafland ten aanzien van het vak godsdienst gelijk heeft met zijn kritiek.

Van der Schans: Geschiedenis beoogt persoonlijkheidsvorming en is daarom altijd gericht op de tijd waarin we leven. De bedoeling van geschiedenis is, dat je nadenkt over hoe jc moet leven. Dat geldt zowel in het klein als in het groot. Ik ken iemand die op de verjaardag van zijn overleden ouders naar hun graf gaat om dat schoon te maken. Dat is voor hem geen wettisch plichtsbesef. Door zo bezig te zijn met zijn persoonlijke geschiedenis heeft hij een rustpunt voor zichzelf om zich tc bezinnen.

Een ander voorbeeld is dc president van West-Duitsland, Von Weizsacker. Hij zei eens dat hij, wanneer hij een Jood een hand moest geven, begon te blozen. Dat gemigt van meer historisch besef dan premier Kohl heeft. Die man waagde het om samen met Reagan een krans bij het massagraf van de Duitse SS neer te leggen.

Bezig zijn met geschiedenis geeft levenswijsheid.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen