Een onthutsende stage in het jeugdhuis van bewaring

„Ik voel me ellendig, verdrietig, en hopeloos alleen. Ik was fout. maar blijf toch een mens met gevoel; ik ben toch niet van steen? " Zo begint een gedicht dat afgedrukt staat in een zakagenda die bedoeld is voor gevangenen. Deze agenda heeft veel te maken met de geestelijke verzorging in de inrichtingen van justitie. Iemand die daar veel van af weet, is Aad van der Maas. Hij liep nog niet zo lang geleden stage bij de protestantse geestelijke verzorging in het Jeugdhuis van Bewaring in Haarlem. Een stage die hij niet zo gauw zal vergeten

Hoe ben je er toe gekomen om je stageplaats in een Jeugdhuis van Bewaring te zoeken?

Ik studeer theologie aan de Rijksuniversiteit te Utrecht. Het hoofdvak waarin ik afstudeer is pastorale psychologie. De stage binnen dit vak wordt meestal gelopen in ziekenhuizen. Maar ik kreeg toen het aanbod om dal te gaan doen in een Jeugdhuis van Bewaring.

Is een Huis van Bewaring een ander woord voor gevangenis? Nee. Wanneer iemand opgepakt wordt, komt hij eerst in een politiecel terecht. Als blijkt dat de persoon verdacht wordt van een strafbaar feit waar langer dan vier jaar op staat, wordt hij overgebracht naar een Huis van Bewaring. Daar wacht hij op het proces. Staat er minder dan vier jaar op. dan mag de verdachte meestal het

proces thuis afwachten vanwege het gebrek aan cellen. Behalve degenen die gevaarlijk zijn voor de maatschappij of waar de kans op herhaling of vluchten heel groot is. In de gevangenis komen ze dus terecht nadat hel proces is afgerond.

Wie zitten in het Jeugdhuis Bewaring in Haarlem?

Daar zitten jongens tussen de 18 en 23/24 jaar. Zijn zc ouder dan gaan ze naar een volwassen Huis van Bewaring. Zijn ze onder dc achttien, dan vallen ze onder dc kinderrechter en komen ze in tuchthuizen terecht.

Is een Jeugdhuis van Bewaring minder streng dan een gevangenis?

Nee. integendeel. In een Jeugdhuis van Bewaring zitten alle zware jongens bij elkaar. Het gaat immers om stratbare feiten waar langer dan vier jaar gevangenisstraf op staat! Het beleid wordt dan ook eigenlijk afgestemd op het meest moeilijke figuur. Gedraag je je tijdens het afwachten van het proces netjes, dan ga je voor het uitzitten van de rest van je straf naar een milde gevangenis. Ben je daarentegen erg moeilijk geweest in die periode, dan ga je naar een strenge gevangenis.

Hoe lang moeten de jongens wachten op zo 'n proces? Dat is nogal verschillend: van twee tot zeven maanden. Het hangt er bijvoorbeeld van af of je in hoger beroep gaat. De gemiddelde tijd is ongeveer drie maanden.

Hoe hen je aan je stage begonnen? Had je bepaalde verwachtingen?

Het was voor mij een heel onbekend terrein. Ik wist niet goed wat ik moest verwachten. Ik had wel een bepaalde voorstelling. Ik dacht, dat daar allemaal stoere, ruwe kerels zouden zitten. Dat klopte achteraf niet helemaal. Er zitten allerlei jongens, ook heel schichtige cn teruggetrokken jongens. Jongens die diep nadenken en heel gevoelig zijn. die niet overal overheen walsen. In het begin voelde ik me aan de ene kant heel onzeker, maar aan de andere kant zag ik het ook als een stukje uitdaging.

Hoe verliep je stage verder?

Ik heb eerst een weekje met de bewaarders meegelopen. De jongens wisten niet dat ik later met de geestelijk verzorger mee zou lopen. Dat was een aparte ervaring. De jongens zien je als bewaarder als een mens van dc andere kant. iemand die niet aan hun zijde staat. Maar de geestelijk verzorger staat aan hun kant. die neemt het in hun ogen voor hen op.

Waarom heb je eerst een week als bewaarder meegelopen?

Om op die manier dc dagindeling van de jongens mee te maken: douchen, sporten, werken, luchten, enzovoorts. Zo zie je ook beter dat het pastoraat qua lijd een klein onderdeel in hun bestaan is. Anders ben jc geneigd om alles vanuit het pastoraat te zien.

Hoe ziet zo 'n dagindeling konkreet uit? er

’s Morgens om zeven uur worden de jongens gewekt. Wie om half acht nog op bed ligt. krijgt straf. Op zich is dat wel goed. Anders blijven ze de hele dag op bed liggen. Om kwart over zeven wordt het eten rondgebracht: brood met koffie of thee. Beleg en boter moeten de jongens zelf betalen. Om half acht gaat een groep werken. Dat werk bestaat bijvoorbeeld uit schemerlampen in elkaar draaien. Met dat werken - wat niet verplicht is - verdienen de jongens 25 gulden per week. Daar moeten ze dan ook alles voor kopen: shag. beleg, boter, melk en suiker, frisdrank, postzegels. Het huren van een kleurentelevisie kost alleen al tien gulden per week. Om half twaalf gaan ze weer terug naar hun cellen. Ze krijgen dan warm eten. 's Middags worden ze een uur gelucht. Dan kunnen ze op de binnenplaats een frisse neus halen. Ook gaan ze 's middags soms sporten, 's Avonds is er soms gelegenheid tot rekreatie zoals kaarten, dammen, kletsen. enzovoorts. De jongens mogen per week maar één uur bezoek ontvangen. Tijdens het bezoek zit je met nog drie andere gedetineerden en bewaking in één zaal.

Wat maakte de meeste indruk op je tijdens die week?

De lange tijd dat de jongens op hun cel moesten zitten, vond ik aangrijpend. Dat was dc hoofdinvulling van de dag.

Daardoor treedt een groot stuk verveling op. De meesten hangen dc hele dag voor de televisie. Een enkeling vult zijn tijd op een positieve manier in. bijvoorbeeld met een bouwdoos of met lezen.

Hoe ziet zo 'n cel er ongeveer uit? Het is een kamertje van twee bij drie meter met een bed. tafel, stoel en een kast met eigen bestek, bord en kleren. Verder hangt er een rekje aan dc muur waar spullen op kunnen worden gezel. De jongens hebben dc beschikking over een eigen wc. Dc meeste cellen hangen vol met plaatjes uit de ..Playboy" en „Penthouse”.

Na die week ben je gaan meelopen met de dominee. Hoe was dat?

De meeste jongens moesten wel even wennen dat ik nu aan de kant van de dominee stond. Voor ik aan mijn stage begon, dacht ik: „Die jongens zullen jc al aan zien komen met God en godsdienst..." Maar ik moet eerlijk zeggen dat het mij meeviel. Ze staan best positief tegenover de geestelijke verzorging. Omdat de dominee een ambtsgeheim heeft, zijn de jongens vaak erg open. Tegen hem kunnen ze gerust misdaden „opbiechten" die bij de rechter niet bekend zijn. De dominee zal dat toch niet doorbrieven. Er ontstaat zo een vertrouwelijke sfeer.

Wat houdt die protestantse geestelijke verzorging in?

Op woensdagavond hielden we een kerkgespreksdienst. Het was weieens een lastige avond met het oog op voetballen.

Soms moesten we de kerkdienst wat vervroegen zodat de jongens toch nog naar een bepaalde wedstrijd konden kijken.... Maar ja. op zondag kan er geen kerkdienst gehouden worden omdat er dan te weinig bewaking is. Tijdens zo'n kerkgespreksdienst wordt een stukje uit de Bijbel gelezen waarna dc dominee er enkele thema's uitlicht. Daar wordt dan over doorgepraat aan de hand van spreuken ot' gedichten of cartoons. Bijvoorbeeld Genesis 12 waar het gaat over de roeping van Abraham uit het Ur der Chaldeeën. Het thema is dan bijvoorbeeld „Op reis zijn". Daarbij komen allerlei vragen aan de orde: Wat is het doel in je leven? Waar kom je vandaan? Waar ga je naar toe?

Laat je je door iemand leiden?

Wil je de stem van God wel horen? Vaak denken de jongens hier diep over na. Dat merk je clan in de persoonlijke gesprekken die jc met ze hebt.

Want dat hoort ook bij de geestelijke verzorging: dc jongens op cel bezoeken.

Tenslotte is er op donderdagmiddag een gespreksgroep. Aan de hand van allerlei thema's zet je een pastoraal gesprek op. Zo'n thema dient vaak alleen als opstapje. We dwalen soms heel erg af omdat een onderwerp allerlei reakties op kan roepen. Een steeds terugkerend onderwerp is bijvoorbeeld onzekerheid. De meeste jongens weten immers niet hoe hun toekomst er uit zal gaan zien nu ze ..gestempeld" zijn voor hun leven.

Wat is nu het doei van de geestelijke verzorging? Is dat evangelisatie, bekering van de jongens?

Dat vind ik een hele moeilijke vraag. Pastoraat is herderlijk leiden en begeleiden op de levensweg. Er zijn mensen die zeggen dat je nooit over God moet praten in het pastoraat als daar niet om gevraagd wordt. Dat vind ik te magertjes. Maar het heeft wel z'n tijd nodig. Tijdens een eerste gesprek zal ik niet zo gauw over God beginnen. Met sommige jongens heb ik nooit direkt over God gesproken omdat ik een stuk weerstand bij ze merkte. Toch moet je ook zulke jongens serieus nemen. Volgens mij kan dat door hen te laten merken dat ze er mogen zijn. Een stukje pastoraat is ook het feit dat je er gewoon voor ze bent, dat je een praatje met ze maakt over dingen die hen bezig houden. Voor evangelisatie als doel ben ik wat huiverig. Je kunt dan snel misbruik maken van de situatie. Dan is het net als met iemand die honger heeft. Pas als hij zich bckceit. krijgt hij brood. Je belangstelling voor de ander wordt dan als het ware voorwaardelijk.

Kom je ook jongens tegen die spijl en berouw hebben over hun misdaden?

Als ik heel eerlijk ben. moet ik zeggen dat ik dat veel minder tegenkom dan ik had verwacht. Wel veel verbittering....

Hoe kijk je nu terug op je stage? Ik vond het heel leerzaam, onthullend en onthutsend. Je komt met een heel andere wereld in aanraking. Je gaat heel veel dingen relativeren. In zo'n Huis van Bewaring word je gekonfronteerd met wezensvragen. met zingevingsvragen.

Daarbij verdwijnen allerlei vragen over uiterlijkheden in het niet. Je hoort in die korte tijd ontzettend veel leed en nare verhalen. Jongens die geen greintje liefde hebben gehad, die als grof vuil zijn behandeld. Wat mij ook erg opviel is dat de vriendenkring zo ontzettend belangrijk is. Wanneer je de verhalen hoort dan blijkt dat veel jongens onder invloed van vrienden het verkeerde pad zijn opgegaan.

Bedankt Aad! We wensen je sterkte loe bij het afronden van je studie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen