Misdrijven, rechtszaken en straffen

In gesprek met mr. A. van Stuijvenberg over:

Laten we helemaal bij het begin beginnen. Iemand die met de strafrechter in aanraking komt heeft meestal een strafbaar feit begaan. Wat is eigenlijk een strafbaar feit?

Een strafbaar feit is een ..gedraging" die door de wet wordt verboden. Strafbare feiten kun je splitsen in twee soorten: misdrijven en overtredingen. Een misdrijf gaat tegen ons rechtsgevoel in. Daar zeg je gevoelsmatig van: dat mag niet. Bijvoorbeeld diefstal of geweldpleging. Bij een overtreding gaat het meer om regels die gesteld zijn. bijvoorbeeld een verkeersdclikt. Het verschil tussen een misdrijf en een overtreding zit niet in de ernst van het strafbare feit. In principe is het stelen van een appel bij dc groenteboer een misdrijf en met 150 km/uur door de binnenstad rijden een overtreding. Op een misdrijf staat dan ook niet per definitie een zwaardere straf dan op een overtreding.

Is er wel verschil tussen de straffen op misdrijven en op overtredingen?

Tot op zekere hoogte. Op een overtreding staat in principe alleen een geldboete, en bij niet betalen een vervangende hechtenis. Op misdrijven staat naast geldboete ook gevangenisstraf of TBS (Ter Beschikking Stelling). Overigens bepaalt de wet bij een strafbaar feit de maximum straf die daarvoor geldt. Daar moet dc rechter zich altijd aan houden, in die zin. dat hij er niet boven mag komen. Op diefstal staat er bijvoorbeeld een maximum van vier jaar.

Op heterdaad betrapt

Stel. ik pleeg een misdrijf, bijvoorbeeld een inbraak. Wat gebeurt er dan met mij ah ik word opgepakt?

Dat oppakken kan op verschillende manier gebeuren. bijvoorbeeld na een uitgebreid onderzoek van dc politic, maar ook op heterdaad. Laten we van het laatste uitgaan. Dc politie krijgt midden in de nacht een melding: er wordt daar cn daar ingebroken. Ze komen op de plaats aan. zien dat er een ruit stuk is, gaan het pand binnen cn halen er een vent uit. Die man is op dat moment verdachte en wordt aangehouden. Dat laatste is erg belangrijk. De politie mag pas iemand aanhouden wanneer iemand verdacht is. En iemand is verdacht wanneer er ..een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit" is. In dit geval is dal vrij duidelijk aanwezig.

Als de verdachte is aangehouden wordt hij meegenomen naar het politiebureau en voorgeleid voor de hulpofficier van Justitie. Dat is meestal een wachtkommandant op het politiebureau. Die beslist wat er met de verdachte gaat gebeuren. In een normaal geval wordt zoiemand dan ingesloten op het politiebureau.

Na een aanhouding kan de politie de verdachte maximaal zes uur insluiten, waarbij de tijd tussen 12 uur 's nachts en 9 uur 's ochtends niet meetelt. In die zes uur wordt de verdachte gehoord.

Lukt het de politieman echter niet om de verdachte binnen die tijd te horen, of moeten cr nog andere zaken „in het belang van het onderzoek" bekeken worden, dan kunnen maximaal vier dagen aan die zes uur geplakt worden.

Het verhoor

Hoe gaat zo 'n politieverhoor zijn werk?

Tegen iedere verdachte moet de politie voor het verhoor zeggen dat hij niet verplicht is te antwoorden. Wanneer dat gezegd is, kan het verhoor bijvoorbeeld zo gaan:

„IJ bent aangehouden voor inbraak in dat en dat pand onder die cn die omstandigheden. Dan gaan we nu de zaak even op papier zetten. Wat vindt u ervan? " „Bekijk het maar." „U wilt niet praten? " „Waarom zou ik.”

In zulke gevallen schiet je dus weinig op, maar meestal willen de verdachten wel praten. Dat lucht op een of andere manier op. Dan ga je vragen stellen in de zin van: Problemen thuis? Verslaafd? Geldgebrek? Enzovoort.

Wat is het nut van zo'n verhoor?

Onder andere bewijs verzamelen. Het is voor de politie en de officier van Justitie zaak zoveel mogelijk bewijs te verzamelen. Een bekentenis van een verdachte kan een belangrijk bewijs zijn.

Wordt zo 'n verhoor op opgenomen? hand

Meestal niet. In ieder geval niet zonder toestemming van de verdachte.

Dus als de verdachte later in de rechtszaal alles ontkent, is dat bewijs weg?

Dat hoeft niet. Kijk. als je voldoende bewijzen hebt verzameld door middel van sporenonderzoek en getuigen, dan heeft een ontkenning van de verdachte voor de rechter weinig zin. Dan kan hij toch wel veroordeeld worden. Als je alleen de verklaring van de verdachte hebt. wordt het moeilijker.

De officier van Justitie

Laten we even teruggaan naar die zes uur insluiting op het politiebureau....

Ja. Die insluiting mag dus

maar zes uur duren en kan in het belang van het onderzoek met vier dagen verlengd worden. Na die vier dagen wordt er overleg gepleegd met de officier van Justitie. Die zegt dan: geleid hem maar voor, of: je kunt hem wel heenzenden. Dat laatste zegt hij alleen als het om eenvoudige misdrijven gaat en er genoeg aanwijzingen zijn voor het bewijs dat straks de rechter moet overtuigen. In zo'n geval gaat de verdachte weer gewoon naar huis. Hij hoort dan later wel wat de officier van Justitie heeft besloten.

Even een vraag tussendoor: wat is eigenlijk de rol of de taak van de officier van Justitie?

De officier van Justitie wordt ook wel genoemd dc openbare aanklager. Hij is de vertegenwoordiger van de staat, degene die namens de staat de verdachte aanklaagt bij de rechter. Hij vertelt de rechter welk strafbaar feit de verdachte heeft gepleegd, welk bewijs hij daartoe heeft cn welke straf hij eist.

Maar om weer terug te keren waar we gebleven waren, als dc verdachte naar huis is gestuurd, gaat de officier van Justitie aan het werk met het proces-verbaal dat de politie heeft opgesteld. Dat is een soort rapport waar alles omtrent het strafbaar feit, de verdachte, het onderzoek en het bewijs staat vermeld. Na bestudering van dit procesverbaal kan de openbare aanklager ccn aantal dingen doen. Hij kan beslissen geen straf op tc leggen (de zaak seponeren heet dat), de verdachte een schikking aangaan (geldboete opleggen) of hij kan hem dagvaarden.

Dagvaarden wil zeggen dat de verdachte een brief krijgt, uit handen van een deurwaarder. waarin staat: op dat en dat tijdstip moet u voor de rechter verschijnen.

Zo’n dagvaarding wil overigens niet zeggen dat de verdachte moet komen. Als hi j geen zin heeft of niet durft, gaat de rechtszitting gewoon door.

Heeft de aanwezigheid van de verdachte invloed op de uitspraak van de rechter?

Zoals ik net al zei, is een verklaring van de verdachte ook een wettig bewijsmiddel. Maar als er genoeg bewijs is verzameld, draagt zo'n verklaring tijdens dc zitting weinig bij. Dit wil echter niet zeggen dat de aanwezigheid van de verdachte zinloos is. Hij kan dingen zeggen die invloed hebben op de straf die de rechter eist. Het maakt immers nogal uit of jc over iemand spreekt of met iemand. Dat geldt ook voor de rechter.

Nu, als dc rechter overtuigd is van de schuld van de verdachte en hem veroordeeld heeft tot een gevangenisstraf, dan gaat de verdachte weer gewoon naar huis. Te zijner tijd zal hij een oproep krijgen zich bij een bepaald instituut te melden. Dat instituut is dan een gevangenis.

Denkt de verdachte: Dat doe ik niet, ze bekijken het maar, dan wordt hij opgehaald. Is hij niet tc vinden, dan wordt hij in het opsporingsregister vermeld. Bij de eerste beste kontrole van de politie of marechaussee kan hij dan worden opgepakt.

De rechtszitting

Hoe gaat zo'n rechtszitting precies in zijn werk'?

Dal gaat allemaal volgens een vaste procedure. De verdachte wordt gedagvaard en verschijnt op de rechtbank. Als de rechtszitting begint, roept de deurwaarder hem binnen en plaatst hem voor de rechter. In de rechtszaal zijn op dat moment drie rechters, dc openbare aanklager, dc griffier die alles notuleert, al of niet een advokaat en getuigen en meestal wat publiek.

Als de verdachte is binnengeleid, opent de president van de rechtbank de zitting. Hij vraagt dan aan de verdachte: U bent mijnheer X? Uw leeftijd is dat en dat en u woont daar? U wordt vermaand oplettend tc zijn en u bent niet tot antwoorden verplicht.

Daarna krijgt de aanklager, de officier van Justitie de gelegenheid de tenlastelegging voor te lezen. Hij vertelt van welk misdrijf de verdachte wordt verdacht, bijvoorbeeld: diefstal in dc voor nachtrust bestemde tijd. door middel van inbreking. Hij spreekt dan nog steeds van de verdachte, want de rechter heeft de man nog niet schuldig verklaard.

Als de officier van Justitie klaar is, gaat de rechter de verdachte horen. Hij zegt dan bijvoorbeeld: U heeft de tenlastelegging gehoord.

Klopt het? Heeft u inderdaad die nacht in dat huis ingebroken? Waarom heel"! u dat gedaan? Enzovoort. Dc verdachte mag zichzelf dan verdedigen door bijvoorbeeld verzachtende omstandigheden aan te dragen. Maar hij mag ook zwijgen of zelfs glashard liegen.

Als dat verhoor voorbij is. krijgt de advokaat van dc verdachte de gelegenheid zijn verdediging te voeren. Daarna krijgt de officier van Justitie nogmaals het woord om zijn requisitoir te houden. Daarin vertelt hij waarom hij het misdrijf ernstig vindt en dat hij daarom eist dat de verdachte een bepaalde straf krijgt.

Vervolgens mag de verdachte als laatste nog iets zeggen. Daarna sluit dc rechter dc zitting met de mededeling dat het vonnis over veertien dagen uitgesproken zal worden en begeeft hij zich

met de andere rechters naar dc raadkamer om te beslissen over het vonnis. Die beslissing gebeurt altijd in het geheim.

Overigens zal de rechter de verdachte alleen veroordelen wanneer er wettige bewijzen zijn. Heeft een politieman bijvoorbeeld tijdens het verhoor niet gezegd dat dc verdachte niet hoeft te antwoorden, dan is zijn verklaring geen bewijs. Zijn er geen wettige bewijzen, dan wordt de verdachte vrijgesproken. ook al is de rechter er van overtuigd dat hij schuldig is.

Hoe zwaar is zwaar?

Hoe bepaalt de officier van Justitie de straf die hij in de rechtszitting eist?

De wet geelt voor ieder misdrijf een maximum straf aan. Die straf eist de officier van Justitie in de meeste gevallen niet. De straf die hij voor veel voorkomende strafbare feiten eist. wordt bepaald in het parketoverleg. Dat is het overleg tussen de officieren en hoofdofficieren van Justitie van een bepaald arrondissement (distrikt). Zij kijken voor het bepalen van straffen onder andere naar de samenleving. Wat vindt de samenleving erg, en wat voor straffen verwacht zij. Zo ontstaan er bepaalde richtlijnen die ze bij het bepalen van de straffen aanhouden.

Je hoort nogal eens zeggen: ze eisen tegenwoordig steeds lagere straffen. De daders zijn veel te snel weer vrij.

Dat kun je moeilijk beoordelen. Wat wij te weten komen van de dader en het misdrijf is alleen maar dat kleine stukje dat in de krant stond. Daarin stond heel weinig over de achtergrond van de dader, het milieu waarin hij opgroeide, zijn toestand tijdens het plegen van het misdrijf, zijn motief, noem maar op.

Bovendien, wat is het doel van de straf. Een straf heeft altijd iets van vergelding in zich. De dader is fout geweest en moet daarvoor boeten. Maar daarnaast heeft dc straf ook een opvoedend karakter, dat wil zeggen dat de dader er iets van moet leren. Nu. die kans moet hij dan natuurlijk wel krijgen.

Wat is overigens een zware straf? Je zult maar een maand moeten zitten of veroordeeld worden tot 10.000 gulden boete. Laten we dit maar aan de rechters overlaten. Persoonlijk heb ik daar veel vertrouwen in.

Wij kunnen niet objektief oordelen over dc zwaarte van een straf. Tijdens mijn studie kreeg ik onder andere kollege van prof. Hoefnagels en die leerde dat we ten aanzien van een verdachte een veraf-en een dichtbijreaktie hebben. Wanneer mijn zoon wordt aangereden door een dronken automobilist, dan zeg ik: die kerel moet een jaar de gevangenis in. Wanneer mijn zoon van zeventien echter iemand met een auto voor de rest van zijn leven het ziekenhuis inrijdt, dan zeg ik tegen hem: hoe kon je zo dom zijn. Heimelijk hoop ik dan, dat hij vrijgesproken wordt. Dit voorbeeld is misschien wat extreem, maar het geeft wel aan dat wij vrijwel nooit objektief kunnen reageren. Daarom: we mogen dankbaar zijn dat er in Nederland een onafhankelijke instantie is die zulke

zaken bekijkt, de voors en tegens tegen elkaar afweegt en zo tot een weloverwogen oordeel komt.

Maar kun je niel zeggen dat de geëiste straffen steeds lichter worden?

Nee, ik denk juist dat er op dit moment zwaarder gestraft wordt.

Ook bescherming!

Je hoort ook vaak zeggen: tegenwoordig wordt iedere misdadiger maar niet-toerekeningsvathaar verklaard. Wordt dal inderdaad te vaak gedaan? Kijk. je kunt alleen veroordeeld worden wanneer het misdrijf je kan worden toegerekend. En dat kan niet wanneer je een ..gebrekkige ontwikkeling of geestelijke stoornis" hebt. zoals in de wet staat. Om dat te kunnen beoordelen worden verdachten vaak onderzocht door deskundigen, meestal psychiaters. Dc rechter zal bij de veroordeling onder andere afgaan op de rapporten van die deskundigen.

Overigens moet je niet denken dat mensen die niet toerekeningsvatbaar zijn zomaar weer vrij worden gelaten. Zulke mensen worden ter beschikking gesteld (ze krijgen TBS) en dat betekent dat zc ook opgesloten worden, zij het dat ze een behandeling krijgen. TBS is niet minder erg dan een gevangenisstraf.

Weet je wat het is: veel mensen denken dat de overheid alleen maar als taak heeft misdadigers te straffen. Maar de overheid moet meer doen. Ze moet ook haar onderdanen beschermen. Daaronder vallen ook die misdadigers. Zij moeten zo mogelijk ook weer terug kunnen keren in de maatschappij. Op dat laatste moeten ze voorbereid worden en dat is ook een taak van de overheid. En dat voorbe-reiden wordt moeilijker naar gelang de straf zwaarder is en de veroordeelde langer heeft vastgezeten.

En tenslotte: wij leven door onze zonden in een zondige wereld, waarin alles gebrekkig is. Ook de rechtspraak. Maar er wordt nog rechtgesproken.

En dan kunnen wij wel makkelijk oordelen over de ander, de veroordeelde, daar hebben we helemaal geen moeite mee. Maar heb je ook wel eens gebeden voor iemand die je onrecht aandeed. Valt niet mee hè?

Toch moeten we dat: Hem als voorbeeld nemen die niet wederschold toen Hij uitgescholden werd. In Zijn voetstappen wandelen. Christen-zijn! Ja. kijk.... als het daarover gaat. Precies ja, daar gaat het over! God lielhebben boven allen cn onze naaste als onszelf. Onmogelijk en toch mogelijk in de Ander.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen