"Ach, zo belangrijk zijn die humanisten niet voor het RD..."

Klepperend rolt de krant door de gleuf in de voordeur. Heel gewoon. Gisteren gebeurde dat immers ook. En vorige week. Ook morgen verwacht je dat de brievenbus opnieuw een aantal pagina's toegang verleent tot de deurmat. Maar daarvoor staat wel iedere morgen een redacteur om vijf uur naast z'n bed. Voordat je vanmiddag de krant van de deurmat kunt oprapen, hebben zich enkele honderden mensen in het zweet gewerkt om ook de krant van vandaag op tijd bij elke abonnee te bezorgen. Een impressie vanuit het grootste christelijke dagblad van Nederland.

05.00 uur. Ratelend gaat in hartje Veluwe een wekker over tot actie. Na enige tijd komt een partij dekens voorzichtig tot leven. Een arm maakt zich los uit de dekenmassa en grijpt richting de ratelaar, die met een klap het zwijgen wordt opgelegd. Een dagelijks weerkerend proces. Iedere ochtend hetzelfde ritueel. Na hier en daar een lichaamsdeel van een laag zeep te hebben voorzien, wordt het lijf "gewassen" verklaard.
Enkele boterhammen worden op maat gesneden en verdwijnen spoedig naar de daarvoor bestemde plaats. Een auto wordt startklaar gemaakt en even later wordt de reis, nog net niet helemaal uitgeslapen, aanvaard. Het einddoel van de reis is de hoofdstad van de Veluwe: de redactie van het Reformatorisch Dagblad in Apeldoorn.

06.00 uur. Als eerste betreedt drs. J.A. Coster deze morgen de redactie van het RD. Volkskrant, Telegraaf, Algemeen Dagblad en Trouw liggen al te wachten op de vroege vogel bij het RD. Als eerste onderwerpt Coster de pagina's van deze kranten aan een kritisch onderzoek. Even kijken wat er vandaag in het nieuws is. Na het "koppensnellen" neemt Coster plaats achter het bureau van chef-redacteur J. Leune. Adjunct-hoofdredacteur Coster treedt vandaag op als chefredacteur, omdat Leune net gisteren ziek naar huis is gegaan. "Ik hoef eigenlijk alleen maar op de winkel te passen", aldus Coster. Van achter een indrukwekkend toetsenbord met bijbehorend beeldscherm meldt hij zich aan bij de computer. "Ik ben Coster". De computer, die inmiddels ook is ontwaakt, antwoordt met: "Wachtwoord?", waarop Coster de computer zijn (geheime) wachtwoord toevertrouwt. Pas daarna heeft hij toegang tot het computersysteem.

06.15 uur. Vluchtig leest onze plaatsvervangend chef-redacteur al het nieuws door dat vannacht is binnengekomen. Tegenwoordig komen die nieuwsberichten via het computersysteem binnen. De telex heeft inmiddels een plaatsje gekregen op zolder naast andere museumstukken. Het RD heeft haar redactie een aantal jaren geleden volledig geautomatiseerd. Op elke redactie staan een stuk of vijf, zes beeldschermen die verbonden zijn met twee centrale computersystemen ergens anders in het gebouw. De RD-journalisten maken alle artikelen rechtstreeks op een beeldscherm. De computer stuurt de kopij naar de eindredactie die het weer doorstuurt naar de drukker. Er komt geen velletje papier meer aan te pas. Rijen nieuwsberichten flitsen onze ogen voorbij. Binnenland, buitenland, economie, regio, kunst, geestelijk leven, weer, sport, alles netjes onderverdeeld naar onderwerp. Dag en nacht zorgen een aantal persbureaus voor een constante stroom nieuws naar de dagbladen. "Hier moeten we onze selectie uit maken", aldus de RD-medewerker. Nagenoeg alle Nederlandse kranten maken gebruik van de service van dergelijke persbureaus. Het RD heeft "abonnementen" van drie verschillende persbureaus: het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP). Associated Press (AP), een internationaal persbureau en Inter Press Service (IPS), een persbureau dat zich met name richt op nieuws uit de Derde Wereld en Latijns-Amerika. Een persbureau heeft veel meer journalisten in dienst dan elke afzonderlijke krant zich zou kunnen veroorloven. Coster: "Uiteraard nemen we niet alles over wat een persbureau ons aanbiedt. Al het nieuws wordt twee keer geselecteerd. In de eerste plaats vragen we ons af: "Wat plaatsen we in de krant?", en in de tweede plaats: "Hoe groot zetten we het in de krant?" Als er veel nieuws is, richten we ons op trends. Niet het sensationele of het incidentele, maar de maatschappelijke ontwikkeling in het nieuws. Verder besteedt het RD uiteraard vrij veel aandacht aan het milieu en aan de prolife berichtgeving." Al het nieuws wordt op deze manier aan een selectie onderworpen. Bericht voor bericht wordt bekeken en beoordeeld op nieuwswaarde. Hier en daar plaatst de chefredacteur een paar krabbels aantekeningen op papier. Naast het beoordelen van nieuws is hij ook altijd bezig ideeën te zoeken voor artikelen in de bijlagen van vrijdag en zaterdag.

De foto's bij dit artikel zijn beschikbaar gesteld door het R.D.

06.45 uur. Buiten is het nog volstrekt donker. Binnen zorgt een rij tl-buizen voor licht in de duisternis. Langzaam maar zeker komt de RD-redactie tot leven. Druppelgewijs lopen de "hoofden" van de verschillende afdelingen binnen en verdwijnen naar hun werkplek. Het RD heeft de redactie verdeeld over een zevental deelredacties. Iedere redactie heeft zo zijn eigen nieuwsgebied. 
Rechts voorin de gang zit de regioredactie. Vijf regio-journalisten verzorgen hier de berichtgeving van het nieuws uit de regio. Schuin tegenover deze redactieruimte bevindt zich de chef-redacteur met pal daarachter het domein van de hoofdredacteur. Met een net iets andere stoel en een zitje met gemakkelijke lage stoelen is er toch enig onderscheid met het gewone RD-volk. Verschil moet er immers wezen.
Lopen we de gang verder in dan komt de binnenlandredactie en de economische redactie ter linkerzijde als eerste in het oog. Een zestal beeldschermen verraadt de mogelijke komst van zeker evenzoveel journalisten. Achterin de gang staan we voor de keus. Links: buitenland: rechts: kerkelijk leven. Omdat rechts ons nu eenmaal beter ligt, kiezen we eerst voor een kijkje in de keuken van de kerken. Dan naar "buitenland". Stilte over alle landen.... echter op dit tijdstip. Zes, zeven landkaarten aan de muur wijzen de redactie de weg in het mondiale. De vier politieke redactieleden zijn uit huis geplaatst en zetelen dicht bij het politieke vuur in Den Haag.

07.00 uur. De "redactiehoofden" zijn inmiddels gearriveerd. Net als de chefredacteur begint hun taak met het selecteren van het nieuwsaanbod. Razendsnel vliegen een paar ogen over de tekst. Af en toe valt er een gemompel waar te nemen: "Mmphf, eenkolommer, ja, ja, driekolommer, opening...." De "hoofden" van de redactie beperken zich tot hun eigen nieuwsgebied. Als de coördinator van binnenland zijn nieuws heeft geselecteerd, loopt hij naar de chef-redacteur om over de selectie, die ze allebei hebben gemaakt, te overleggen. Wat, hoe en waar zetten we dat bericht in de krant?
"Heb je veel nieuws?" Met het hoofd om de hoek informeert Coster naar het nieuwsaanbod op "regio". "Hou je Middelburg even in de gaten? In die kwestie over dat straatverbod kan nog wel eens wat van het ANP komen. Wat neem je verder mee? Die schietpartij is wel aardig, denk ik. Van die overval zou ik maar een klein eenkolommertje maken". Gert Janssen knikt instemmend. "Ik heb nogal wat eenkolommers. Dat artikel over de stadsvernieuwing in Amersfoort wordt een pracht van een opening." 
Gert Janssen coördineert vandaag de werkzaamheden op de regioredactie. "Het regionieuws krijgt in het RD als landelijk dagblad erg veel aandacht", zegt hij in een toelichting. "Over het hele land verspreid zijn er zo'n tachtig correspondenten voor het RD werkzaam. Naast het nieuws dat wij van het ANP krijgen, maken we veel gebruik van het nieuwsaanbod van onze correspondenten. Dag en nacht kunnen ze op een band hun verhalen inspreken. Of ze sturen het met een pc."

07.15 uur. Tussendoor nemen we even een kijkje op de economische redactie. Geertje Otten zit vol ijver naar haar beeldscherm te turen, verdiept in dollarkoersen, beursberichten en de prijzen van slachtkuikens. "Niet echt schokkend, dat nieuws van vandaag", is haar commentaar. Dat ze er vanmorgen om kwart voor zes uit moest, vindt de econ-redacteur op dit moment veel meer vermeldenswaard....
De redactie kerkelijk leven is inmiddels ook gearriveerd. Daar zwaait A.F. van Toor als coördinator de scepter over de redactie. De coördinator is verantwoordelijk voor de gang van zaken. Over z'n schouder kijken we mee. Bereidwillig legt hij uit wat hij aan het doen is. Allereerst roept Van Toor het gebied "geestelijke leven" van het ANP op. "Het aanbod van het ANP is voor onze redactie meestal maar magertjes. Vaak heeft het RD daar ook maar heel weinig aan. Als we vandaag eens kijken: het ANP heeft vier verhalen over humanistiek. Totaal tachtig regels. Eens even denken. Ach, zo belangrijk zijn de humanisten niet voor het RD....". relativeert hij. "Ze suggereren met een 20.000 tot 30.000 leden heel Nederland te vertegenwoordigen. Daar maken we een eenkolommertje van, een regel of twintig." 
"Voor de redactie kerkelijk leven maakt het RD het meeste gebruik van eigen nieuwsgaring. Het ANP is voor ons van ondergeschikt belang. Dat is ook wel logisch, als je bedenkt dat het ANP maar drie mensen op haar redactie voor kerknieuws heeft. Berichtgeving voor onze eigen gezindte kom je daar al helemaal niet tegen. Het gebeurt dan ook vaak dat het RD op dit gebied met primeurs komt. Je moet ook niet vergeten dat het RD de grootste kerknieuwsredactie heeft van alle dagbladen in Nederland!", vertelt hij niet zonder trots.

07.39 uur. Nadat het ANP is doorgekeken, worden de geselecteerde artikelen uit het ANP-gebied via het computersysteem overgebracht naar het gebied RD-KL. Van daaruit kan de ruwe tekst van de artikelen bewerkt worden.
Allereerst moeten mogelijke type-en taalfouten opgespoord en gecorrigeerd worden. Bovendien kijken de journalisten alle artikelen na op stijlfouten en kromme formuleringen. Een groot deel van de redactie is daar bijna de hele morgen mee zoet. Volgens Van Toor van "KL" moet de tekst van persbureaus zorgvuldig worden gecontroleerd. "He! ANP heeft soms van die addertjes onder het gras. De Oekraïens-Katholieke Kerk heeft bij het ANP bijvoorbeeld 4 miljoen "gelovigen". Wij veranderen zoiets liever in kerkleden of kerkgangers. Het gaat vaak om woorden die buiten de reformatorische kring een andere betekenis hebben. Zogenaamde "bekeerlingen" veranderen bij het RD eveneens in "leden van een kerkgemeenschap"."

07.55 uur. Op elke redactie zit nu een aantal redactieleden te zwoegen boven het nieuws. Iedere redactie maakt hiervoor een weekrooster waarop alle redactieleden kunnen zien wie er wanneer dienst heeft. Iedere coördinator van een redactie verdeelt de artikelen die in de krant komen over de diensthebbende redactieleden. De verschillende persbureaus leveren alleen maar de ruwe tekst. In welke vorm het in de krant komt, hoe lang en waar mag de krant bepalen. Allereerst moeten bij de persbureauberichten allerlei codes en tekens die niet voor de krant bestemd zijn, verwijderd worden. Verder verandert in elk bericht de tijdsaanduiding. "De politie arresteerde donderdagmiddag...", wordt steevast verandert in "De politie arresteerde gistermiddag....". Daarna voorziet een redacteur alle artikelen van een aantal zetcodes. Een artikel bestaat uit een aanhef, een kop, een chapeau (een bovenkop), tussenkopjes en soms de naam van de schrijver. Elk onderdeel heeft zo z'n eigen code. Een aanhef wordt vetgedrukt, de naam van de schrijver cursief, een tussenkopje vet en cursief, de gewone tekst moet evenals het chapeau in "romein". Een probleem apart is de kop boven het artikel. Deze moet zoveel mogelijk "vollopen", zodat de hele breedte van de kolom benut is. Maar die kop mag uiteraard niet net iets over de rand lopen. Dit is ongetwijfeld de moeilijkste klus. De ideale kop voldoet aan een aantal eisen: er staat een werkwoord in, dat werkwoord heeft een actieve vorm, de kop nodigt uit tot lezen, de kop dekt de lading van het hele artikel en de kop loopt precies vol. In de praktijk blijkt vaak dat niet aan alle eisen voldaan kan worden. Bovendien, de tijd dringt, want er wachten nog meer berichten op bewerking.

08.15 uur. Zorgvuldig kijken de verschillende redacties hun berichten na op kleine en grote fouten. Een redacteur licht dit nader toe. "Het RD controleert alle artikelen drie keer. In de eerste plaats bewerkt een journalist de ruwe persbureautekst. Hij kijkt hoofdzakelijk naar de stijl en woordkeus van een tekst. Heeft hij dat gedaan dan stuurt hij zijn bewerkte artikel naar de coördinator van de redactie, die het geheel aan een laatste controle onderwerpt. Daarna stuurt de coördinator het naar de eindredactie, die grondig alle taalfouten corrigeert. Op die manier halen we toch tachtig van de honderd fouten uit een tekst. En dat terwijl iedereen onder tijdsdruk werkt, omdat de krant voor twaalf uur helemaal klaar moet zijn." Nog een kleine drie kwartier dan "sluiten" de eerste pagina's. Als eerste zijn dit Regio en KL. Al het nieuws van deze pagina's moet voor negen uur met de computer naar de eindredactie gestuurd zijn. Soms is dit een race tegen de klok.

09.00 uur. Om negen uur exact bespeuren we opeens hier en daar een merkwaardige opleving. Rammelend is aan het begin van de gang het geluid van Dinie met haar koffïekar waar te nemen. Iedere ochtend voorziet ze om precies negen en tien uur zo'n veertig redactiemedewerkers van koffie. Buitenland buigt zich inmiddels over de problematiek van het Oostblok, de ontwikkelingen in Zuid-Afrika en de spanningen in het Midden Oosten "Wij moeten de hele wereld op een pagina persen verzucht Ab Jansen, coördinator van buitenland. Het buitenlandredactieteam wordt daarin bijgestaan door een aantal medewerkers verspreid over de hele aardbol. Jansen: "Tegenwoordig hebben we correspondenten in Zuid-Afrika, Hongarije, Brazilië en Egypte. Verder zijn er twee medewerkers in Duitsland en Polen. Onze redactie maakt natuurlijk ook gebruik van het nieuws van de persbureaus. Bij ons is dat een combinatie van het ANP en AP, en sinds kort van het IPS."

10.25 uur. Terwijl de wijzers van de klok naar half elf toegaan, stroomt het kamertje van de chef-redacteur vol voor een kort overleg: voorpaginaoverleg. De voorpagina is niet alleen de belangrijkste pagina van de hele krant, bovendien sluit deze pagina als laatste. Het laatste nieuws staat dus altijd op de voorpagina. Behalve chef-redacteur Coster zijn bij dit overleg aanwezig: een redacteur van de redacties binnen- en buitenland, een eindredacteur en een opmaakredacteur. Terwijl iedereen plaatsneemt, pakt Coster de krant van gisteren en geeft daarop met een paar strepen aan hoeveel berichten hij kwijt kan. Hij heeft zojuist aan de hoofdredacteur gevraagd hoe lang het commentaar is en heeft de advertenties ingetekend. De eerste vraag is nu: waarmee opent de krant vandaag? De keus is uit twee artikelen: één over de onrust in Azerbeidzjan en een over de algemene beschouwingen in de Eerste Kamer. Het wordt Azerbeidzjan. De rest van de pagina wordt nu snel ingedeeld. Het artikel over de Eerste Kamer, waar op dat moment nog iemand van de politieke redactie op zit te zwoegen, komt onder het openingsartikel. Om de pagina wat op te fleuren heeft buitenlandredacteur Ab Jansen twee foto's meegenomen die enkele uren geleden door de foto-afdeling van het ANP zijn overgeseind met een laserfax. Ook de foto's krijgen een plaatsje op de pagina. De nog overgebleven ruimte wordt opgevuld met wat korte berichtjes van de binnenlandredactie. Daarmee is het overleg afgerond. De klok wijst vijf over elf.

11.40 uur. Na het voorpaginaoverleg nemen we een kijkje bij de eindredactie: drie bureaus, drie beeldschermen en drie dikke Van Dales. Nadat een drietal eindredacteuren alle artikelen nog eens grondig hebben nagekeken op spelling-, type- en andere taalfouten, sturen ze de artikelen door naar de opmaakredactie. "Maar dat is niet het enige", vertelt eindredacteur Wim Lemstra. "We moeten ook zorgen dat alles op tijd bij de drukkerij binnenkomt. Daarvoor is een vaste tijdsplanning. Elke pagina heeft z'n eigen sluitingstijd. Is een redactie niet op tijd, dan trekken we aan de bel." De telefoon onderbreekt Wims relaas. Via een hot-line met Wegener, de drukker, deelt collega-eindredacteur mee dat er een artikel tijdens het uitdraaien op de zetkomputer de mist is ingegaan. Of Wim het nog een keer wil sturen.

11.50 uur. De compositie van de bureaus op de opmaakredactie verraadt de creatieve geest van de bevolking. Vrolijk en speels staan vijf enorme bureaus verspreid over de ruimte. Terwijl we de opmaakredactie binnenlopen, geeft Jaco Veldhuizen net door aan "buitenland" hoeveel ruimte ze hebben voor de opening op de voorpagina. Voor hem ligt een schema van de voorpagina op A4-formaat. "Wij maken voor iedere pagina zo'n schema", legt hij uit. "Daarvoor zetten we eerst de artikelen die we krijgen van de eindredactie op de breedte van een krantekolom, zodat we precies kunnen zien hoe lang ze worden. Dan kunnen we alle artikelen verdelen over de pagina. De complete schema's, dus hoe een pagina er uit moet gaan zien, faxt de eindredactie naar Wegener."

12.00 uur. De officiële "deadline" voor de hele krant. Ook vandaag is het weer gelukt om de krant op tijd klaar te krijgen. Tijd om eens een praatje te maken met de hoofdredacteur. dr. C.S.L. Janse. Een vast onderdeel, en waarschijnlijk ook het meest gelezen, is het commentaar. Op dit tijdstip ligt het commentaar inmiddels al bij Wegener op de plaktafel. Zijn die RD-commentaren eigenlijk altijd van de hand van de hoofdredacteur? "Nee, zeker niet. Als ik geen gelegenheid heb om te schrijven, doet iemand anders van de redactie het. Dat geldt ook als het om een onderwerp gaat waar ik weinig vanaf weet. Zo schrijven Belder en adjunct-hoofdredacteur Roos ook regelmatig commentaren. Daarnaast Van de Breevaart en soms Van Klinken en De Rooij."
Het nieuws van de dag bepaalt in de meeste gevallen de inhoud van het commentaar. Volgens hoofdredacteur Janse heeft een commentaar drie functies. "In de eerste plaats kun je commentaar geven bij gebeurtenissen waarover de lezer ongetwijfeld al een oordeel heeft. Dat geeft de lezer bevestiging. Zoiets schrijf je meestal bij grote rampen en gevallen van zware criminalileit. Daarnaast heb je het commentaar waarin je de lezer een visie probeert mee te geven op nieuwe ontwikkelingen. En tenslotte heb je ook commentaren die het geweten moeten opscherpen, bijvoorbeeld in zaken als euthanasie of zondagsheiliging." 
Hoewel het schrijven van een commentaar niet eenvoudig is - "Je moet in maximaal zestig regels een gebeurtenis of ontwikkeling plaatsen"- heeft hoofdredacteur Janse het er niet echt moeilijk mee. "In het begin zag ik er vaak tegenop. Maar het is een kwestie van wennen."
Het RD staat open voor reacties van lezers. Toch laat zij zich daar niet altijd door leiden. "Wij proberen altijd in gesprek te blijven met de lezers. Opmerkingen en suggesties worden altijd bekeken. Ten aanzien van principiële zaken heeft de redactie echter haar eigen verantwoordelijkheid."

Klepperend passeren achttien pagina's de gleuf in de voordeur. Ach, daar is de krant. Gewoon toch? Iedere dag komt er toch een krant? Die van vandaag is morgen immers weer oud!

Leiden, Arjen van Trigt
Apeldoorn, Gerard ten Voorde

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen