„Ach, zo belangrijk zijn die humanisten niet voor het RD..."

05.00 uur. Ratelend gaat in hartje Veluwe een wekker over tot aktie. Na enige tijd komt een partij dekens voorzichtig tot leven. Een arm maakt zich los uit de dekenmassa en grijpt richting de ratelaar, die met een klap het zwijgen wordt opgelegd. Een dagelijks weerkerend proces. Iedere ochtend hetzelfde ritueel. Na hier en daar een lichaamsdeel van een laag zeep te hebben voorzien, wordt het lijf „gewassen" verklaard.

Enkele boterhammen worden op maat gesneden en verdwijnen spoedig naar de daarvoor bestemde plaats. Een auto wordt startklaar gemaakt en even later wordt de reis. nog net niet helemaal uitgeslapen, aanvaard. Het einddoel van de reis is de hoofdstad van de Veluwe: de redaktie van het Reformatorisch Dagblad in Apeldoorn.

06.00 uur. Als eerste betreedt drs. J.A. Coster deze morgen de redaktie van het RD. Volkskrant. Telegraaf. Algemeen Dagblad en Trouw liggen al te wachten op de vroege vogel bij het RD. Als eerste onderwerpt Coster de pagina's van deze kranten aan een kritisch onderzoek. Even kijken wat er vandaag in het nieuws is. Na het ..koppensnellen" neemt Coster plaats achter het bureau van chef-redakteur J. I.eune. Adjunkt-hoofdredakteur Coster treedt vandaag op als chefredakteur. omdat Leune net gisteren ziek naar huis is gegaan. ..Ik hoef eigenlijk alleen maar op de winkel te passen", aldus Coster. Van achtereen indrukwekkend toetsenbord met bijbehorend beeldscherm meldt hij zich aan bij de komputer. ..Ik ben Coster". Dc komputer. die inmiddels ook is ontwaakt, antwoordt met: ..Wachtwoord..? ", waarop Coster de komputer

zijn (geheime) wachtwoord toevertrouwt. Pas daarna heeft hij toegang tot het komputersysteem.

06.15 uur. Vluchtig leest onze plaatsvervangend chef-redakteur al het nieuws door dat vannacht is binnengekomen. Tegenwoordig komen aiie nieuwsberichten via het komputersysteem binnen. Dc telex heeft inmiddels een plaatsje gekregen op zolder naast andere museumstukken. Het RD heeft haar redaktic een aantal jaren geleden volledig geautomatiseerd. Op elke redaktie staan een stuk of vijf. zes beeldschermen die verbonden zijn met twee centrale komputersystemen ergens anders in het gebouw. De RDjournalisten maken alle artikelen rechtstreeks op een beeldscherm. Dc komputer stuurt de kopij naar de eindredaktic die het weer doorstuurt naar de drukker. Er komt geen velletje papier meer aan tc pas.

Rijen nieuwsberichten flitsen onze ogen voorbij. Binnenland, buitenland, ekonomie, regio, kunst, geestelijk leven. weer. sport, alles netjes onderverdeeld naar onderwerp. Dag en nacht zorgen een aantal persbureaus voor een konstante stroom nieuws naar de dagbladen. ..Hier moeten we onze selektie uit maken", aldus de RD-medewerker.

Nanenoes alle Nederlandse kranten maken gebruik van de service van dergelijke persbureaus. Het RD heeft „abonnementen" van drie verschillende persbureaus: het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP). Associated Press (AP), een internationaal persbureau en Inter Press Service (IPS), een persbureau dat zich met name richt op nieuws uit de Derde Wereld en Latijns-Amerika. Een persbureau heeft veel meer journalisten in dienst dan elke afzonderlijke krant zich zou kunnen veroorloven. Coster: „Uiteraard nemen we niet alles over wat een persbureau ons aanbiedt. Al het nieuws wordt twee keer geselekteerd. In de eerste plaats vragen wc ons af: „Wat plaatsen we in de krant? ", en in de tweede plaats: „Hoe groot zetten we het in de krant? " Als er veel nieuws is. richten we ons op trends. Niet het sensationele of het incidentele, maar de maatschappelijke ontwikkeling in het nieuws. Verder besteedt het RD uiteraard vrij veel aandacht aan het milieu en aan de prolife berichtgeving." Al het nieuws wordt op deze manier aan een selektie onderworpen. Bericht voor bericht wordt bekeken cn beoordeeld op nieuwswaarde. Hier en daar plaatst de chefredakteur een paar krabbels aantekeningen op papier. Naast het beoordelen van nieuws is hij ook altijd bezig ideeën te zoeken voor artikelen in de bijlagen van vrijdag en zaterdag.

De foto's bij dit artikel zijn beschikbaar gesteld door het R.D.

06.45 uur. Buiten is het nog volstrekt donker. Binnen zorgt een rij U-buizen voor licht in dc duisternis. Langzaam maar zeker komt de RD-redaktie tot leven. Druppelgewijs lopen de „hoofden" van de verschillende afdelingen binnen en verdwijnen naar hun werkplek. Het RD heeft de redaktie verdeeld over een zevental dcelredakties. Iedere redaktie heeft zo zijn eigen nieuwsgebied.

Rechts voorin de gang zit de regioredaktie. Vijf regio-journalisten verzorgen hier de berichtgeving van het nieuws uit de regio. Schuin tegenover deze redaktieruimtc bevindt zich de chef-redakteur met pal daarachter het domein van de hoofdredakteur. Met een net iets andere stoel en een zitje met gemakkelijke lage stoelen is er toch enig onderscheid met het gewone RD-volk. Verschil moet er immers wezen.

Lopen we de gang verder in dan komt de binnenlandredaktie en de ekonomische redaktie ter linkerzijde als eerste in het oog. Een zestal beeldschermen verraadt de mogelijke komst van zeker evenzoveel journalisten. Achterin de gang staan we voor de keus. Links: buitenland: rechts: kerkelijk leven. Omdat rechts ons nu eenmaal beter ligt. kiezen we eerst voor een kijkje in de keuken van de kerken. Dan naar „buitenland". Stilte over alle landen.... echter op dit tijdstip. Zes, zeven landkaarten aan de muur wijzen de redaktie de weg in het mondiale. De vier politieke redaktieleden zijn uit huis geplaatst en zetelen dicht bij het politieke vuur in Den Haag.

07.00 uur. De „redaktiehoofden" zijn inmiddels gearriveerd. Net als de chcfredakteur begint hun taak met het selekteren van het nieuwsaanbod. Razendsnel vliegen een paar ogen over dc tekst. Af en toe valt er een gemompel waar te nemen: ..Mmphf. eenkolommer. ja. ja, drickolommer. opening...." De „hoofden" van de redaktie beperken zich tot hun eigen nieuwsgebied. Als de koövdinator van binnenland zijn nieuws heeft geselekteerd. loopt hij naar de chef-redakteur om over de selektie. die ze allebei hebben gemaakt, te overleggen. Wat. hoe en waar zetten we dat bericht in de krant?

„Heb je veel nieuws? " Met het hoofd om de hoek informeert Coster naar het nieuwsaanbod op „regio". „Hou je Middelburg even in dc gaten? In die kwestie over dat straatverbod kan nog wel eens wat van hel ANP komen. Wat neem je verder mee? Die schietpartij is wel aardig, denk ik. Van die overval zou ik maar een klein eenkolommertje maken". Gert Janssen knikt instemmend. „Ik heb nogal wat eenkolommers. Dat artikel over de stadsvernieuwing in Amersfoort wordt een pracht van een opening."

Gert Janssen koördineert vandaag de werkzaamheden op de regioredaktie. „Het regionieuws krijgt in het RD als landelijk dagblad erg veel aandacht", zegt hij in een toelichting. „Over het hele land verspreid zijn er zo'n tachtig korrespondenten voor het RD werkzaam. Naast het nieuws dat wij van het ANP krijgen, maken we veel gebruik van het nieuwsaanbod van onze korrespondenten. Dag en nacht kunnen ze op een band hun verhalen inspreken. Of ze sturen het met een pc."

07.15 uur. Tussendoor nemen wc even een kijkje op dc ekonomische redaktie. Geertje Ottcn zit vol ijver naar haar beeldscherm te turen, verdiept in dollarkoersen, beursberichten en de prijzen van slachtkuikens. „Niet echt schokkend, dat nieuws van vandaag", is haar kommentaar. Dat ze er vanmorgen om kwart voor zes uit moest, vindt de ekon-redaktcur op dit moment veel meer vermeldenswaard....

De redaktie kerkelijk leven is inmiddels ook gearriveerd. Daar zwaait A.F. van 'foor als koördinator de scepter over de redaktie. Dc koördinator is verantwoordelijk voor de gang van zaken. Over z'n schouder kijken wc mee. Bereidwillig legt hij uit wat hij aan het doen is. Allereerst roept Van Toor het gebied „geestelijke leven" van het ANP op. „Het aanbod van het ANP is voor onze redaktie meestal maar magertjes. Vaak heeft het RD daar ook maar heel weinig aan. Als we vandaag eens kijken: het ANP heeft vier verhalen over humanistiek. Totaal tachtig regels. Eens even denken. Ach, zo belangrijk zijn dc humanisten niet voor het RD....". relativeert hij. „Ze suggereren met een 20.000 tot 30.000 leden heel Nederland te vertegenwoordigen. Daar maken we een eenkolommertje van. een regel of twintig."

„Voor de redaktie kerkelijk leven maakt het RD het meeste gebruik van eigen nieuwsgaring. Het ANP is voor ons van ondergeschikt belang. Dat is ook wel logisch, als je bedenkt dat het ANP maar drie mensen op haar redaktie voor kerknieuws heeft. Berichtgeving voor onze eigen gezindte kom je daar al helemaal niet tegen. Het gebeurt dan ook vaak dat het RD op dit gebied met primeurs komt. Je moet ook niet vergeten dat het RD de grootste kerknieuwsredaktie heeft van alle dagbladen in Nederland!", vertelt hij niet zonder trots.

07.39 uur. Nadat het ANP is doorgekeken, worden de geselekteerde artikelen uit het ANP-gebied via het komputersysteem overgebracht naar het gebied RD-KL. Van daaruit kan de ruwe tekst van de artikelen bewerkt worden.

Allereerst moeten mogelijke type-en taalfouten opgespoord

cn gekorrigeerd worden. Bovendien kijken de journalisten alle artikelen na op stijlfouten en kromme formuleringen. Een groot deel van dc redaktie is daar bijna de hele morgen mee zoet.

Volgens Van Toor van , .KL" moet de tekst van persbureaus zorgvuldig worden gekontro-Jeerd. „He! ANP heeft soms van die addertjes onder het gras. De Oekraïens-Katholieke Kerk heeft bij het ANP bijvoorbeeld 4 miljoen „gelovigen". Wij veranderen zoiets liever in kerkleden of kerkgangers. Het gaat vaak om woorden die buiten de reformatorische kring een andere betekenis hebben. Zogenaamde „bekeerlingen" veranderen bij het RD eveneens in „leden van een kerkgemeenschap".

07.55 uur. Op elke redaktie zit nu een aantal redaktieleden te zwoegen boven het nieuws. Iedere redaktie maakt hiervoor een weekrooster waarop alle redaktieleden kunnen zien wie er wanneer dienst heeft. Iedere koördinator van een redaktie verdeelt de artikelen die in dc krant komen over de diensthebbende redaktieleden. De verschillende persbureaus leveren alleen maar de ruwe tekst. In welke vorm het in de krant komt. hoe lang en waar mag de krant bepalen. Allereerst moeten bij de persbureauberichten allerlei kodes en tekens die niet voor de krant bestemd zijn. verwijderd worden. Verder verandert in elk bericht de tijdsaanduiding. „Dc politic arresteerde donderdagmiddag...", wordt steevast verandert in „De politie arresteerde gistermiddag....".

Daarna voorziet een redakteur alle artikelen van een aantal zetkodes. Een artikel bestaat uit een aanhef, een kop. een chapeau (een bovenkop), tussenkopjes en soms de naam van de schrijver. Elk onderdeel heeft zo z'n eigen kode. Een aanhef wordt vetgedrukt, de naam van de schrijver kursief. een tussenkopje vet en kursief. de gewone tekst moet evenals het chapeau in „romein". Een probleem apart is de kop boven het artikel. Deze moet zoveel mogelijk „vollopen", zodat de hele breedte van de kolom benut is. Maar die kop mag uiteraard niet net iets over de rand lopen. Dit is ongetwijfeld de moeilijkste klus. De ideale kop voldoet aan een aantal eisen: er staat een werkwoord in. dat werkwoord heeft een aktieve vorm. de kop nodigt uit tot lezen, de kop dekt de lading van het hele artikel en de kop loopt precies vol. In de praktijk blijkt vaak dat niet aan alle eisen voldaan kan worden. Bovendien, de tijd dringt, want er wachten nog meer berichten op bewerking.

08.15 uur. Zorgvuldig kijken de verschillende redaktics hun berichten na op kleine en grote fouten. Een redakteur licht dit nader toe. „Het RD kontroleert alle artikelen drie keer. In de eerste plaats bewerkt een journalist de ruwe persbureautekst. Hij kijkt hoofdzakelijk naar de stijl en woordkeus van een tekst. Heeft hij dat gedaan dan stuurt hij zijn bewerkte artikel naar de koördinator van de redaktie. die het geheel aan een laatste kontrole onderwerpt. Daarna stuurt de koördinator het naar de eindredaktie. die grondig alle taalfouten korrigeert. Op die manier halen we toch tachtig van de honderd fouten uit een tekst. En dat terwijl iedereen onder tijdsdruk werkt, omdat de krant voor twaalf uur helemaal klaar moet zijn." Nog een kleine drie kwartier dan „sluiten" de eerste pagina's. Als eerste zijn dit Regio en KL. Al het nieuws van deze pagina's moet voor negen uur met dc komputer naar de eindredaktie gestuurd zijn. Soms is dit een race tegen de klok.

09.00 uur. Om negen uur exact bespeuren we opeens hier en daar een merkwaardige opleving. Rammelend is aan het begin van de gang het geluid van Dinie met haar koffïekar waar te nemen. Iedere ochtend voorziet ze om precies negen en tien uur zo'n veertig redakticmedewerkers van koffie. Buitenland buigt zich inmiddels over de problematiek van het Oostblok, de ontwikke-

lingen in Zuid-Afrika en de spanningen in het Midden Oosten ..Wij moeten de hele wereld op een pagina persen verzucht Ah lansen, koordinaior van buitenland.

Hel buitenlandrcdaklic team wordt daarin bijgestaan door een aantal medewerkers ver spreid over de hele aardbol. Jansen: ..Tegenwoordig hebben we korrespondenten in Zuid-Afrika. Hongarije. Brazilië en Egypte. Verder zijn er twee medewerkers in Duitsland en Polen. Onze redaktie maakt natuurlijk ook gebruik van het nieuws van dc persbureaus. Bij ons is dat een kombinatie van het ANP en AP. en sinds kort van het IPS."

10.25 uur. Terwijl de wijzers van de klok naar half elf toegaan, stroomt het kamertje van de chef-redakteur vol voor een kort overleg: voorpaginaoverleg. De voorpagina is niet alleen de belangrijkste pagina van de hele krant, bovendien sluit deze pagina als laatste. Het laatste nieuws staat dus altijd op de voorpagina.

Behalve chef-redakteur Coster zijn bij dit overleg aanwezig: een redakteur van de redakties binnen-en buitenland, een eindredaktcur en een opmaakredakteur.

Terwijl iedereen plaatsneemt, pakt Coster de krant van gisteren en geeft daarop met een paar strepen aan hoeveel berichten hij kwijt kan. Hij heeft zojuist aan de hoofdredakteur gevraagd hoe lang het kommentaar is en heeft de advertenties ingetekend. De eerste vraag is nu: waarmee opent de krant vandaag? De keus is uit twee artikelen: een over de onrust in Azerbeidzjan en een over de algemene beschouwingen in de Eerste Kamer. Het wordt Azerbeidzjan.

De rest van dc pagina wordt nu snel ingedeeld. Het artikel over de Eerste Kamer, waar op dat moment nog iemand van dc politieke redaktie op zit te zwoegen, komt onder het openingsartikel.

Om de pagina wat op te fleuren heeft buitenlandredakteur Ab Jansen twee foto's meegenomen die enkele uren geleden door de foto-afdeling van het ANP zijn overgeseind met een laserfax. Ook dc foto's krijgen een plaatsje op dc pagina. De nog overgebleven ruimte wordt opgevuld met wat korte berichtjes van de binnenlandredaktie. Daarmee is het overleg afgerond. Dc klok wijst vijf over elf.

11.40 uur. Na het voorpaginaoverleg nemen we een kijkje bij de eindredaktie: drie bureaus, drie beeldschermen en drie dikke Van Dales. Nadat een drietal eindredakteuren alle artikelen nog eens grondig hebben nagekeken op spelling-, type-en andere taalfouten, sturen ze de artikelen door naar de opmaakredaktie. ..Maar dat is niet het enige", vertelt eindredaktcur Wim Lemstra. , .We moeten ook zorgen dat alles op tijd bij de drukkerij binnenkomt. Daarvoor is een vaste tijdsplanning. Elke pagina heeft z'n eigen sluitingstijd. Is een redaktie niet op tijd. dan trekken we aan de bel."

De telefoon onderbreekt Wims relaas. Via een hot-line met Wegener. de drukker, deelt kollega-cindredakteur mee dat er een artikel tijdens het uitdraaien op de zetkomputer de mist is ingegaan. Of Wim het nog een keer wil sturen.

11.50 uur. Dc kompositie van de bureaus op dc opmaakredaktie verraadt dc kreatieve geest van de bevolking. Vrolijk en speels staan vijf enorme bureaus verspreid over de ruimte. Terwijl wc dc opmaakredaktie binnenlopen, geeft Jaco Veldhuizen net door aan „buitenland" hoeveel ruimte ze hebben voor de opening op de voorpagina. Voor hem ligt een schema van de voorpagina op A4-formaat.

„Wij maken voor iedere pagina zo'n schema", legt hij uit. ..Daarvoor zetten we eerst de artikelen die we krijgen van de eindredaktie op de breedte van

een krantekolom, zodat we precies kunnen zien hoe lang ze worden. Dan kunnen we alle artikelen verdelen over de pagina. De komplete schema's, dus hoe een pagina er uit moet gaan zien. faxt de eindredaktie naar Wegener."

12.00 uur. De officiële ..deadline" voor de hele krant. Ook vandaag is het weer gelukt om de krant op tijd klaar te krijgen. Tijd om eens een praatje te maken met de hoofdredakteur. dr. C.S.L. Janse. Een vast onderdeel, en waarschijnlijk ook het meest gelezen, is het kommentaar. Op dit tijdstip ligt het kommenlaar inmiddels al bij Wegener op dc plaktafel. Zijn die RD-kommentaren eigenlijk altijd van de hand van de hoofdredakteur? „Nee. zeker niet. Als ik geen gelegenheid heb om te schrijven, doet iemand anders van de redaktie het. Dat geldt ook als het om een onderwerp gaat waar ik weinig vanaf weet.

Zo schrijven Beider en adjunkt-hoofdredakteur Roos ook regelmatig kommentarcn. Daarnaast Van de Breevaart en soms Van Klinken en Dc Rooij."

Het nieuws van de dag bepaalt in de meeste gevallen de inhoud van het kommentaar. Volgens hoofdredakteur Janse heeft een kommentaar drie funkties. ..In de eerste plaats kun je kommentaar geven bij gebeurtenissen waarover de lezer ongetwijfeld al een oordeel heeft. Dat geeft de lezer bevestiging. Zoiets schrijf je meestal bij grote rampen en gevallen van zware kriminalileit. Daarnaast heb je hel kommentaar waarin je de lezer een visie probeert mee te geven op nieuwe ontwikkelingen. En tenslotte heb je ook kommentaren die het geweten moeten opscherpen, bijvoorbeeld in zaken als euthanasie of zondagsheiliging."

Hoewel het schrijven van een kommentaar niet eenvoudig is - ..Je moet in maximaal zestig regels een gebeurtenis of ontwikkeling plaatsen" heeft hoofdredakteur Janse het er niet echt moeilijk mee. „In het begin zag ik er vaak tegenop. Maar het is een kwestie van wennen."

Het RD staat open voor reakties van lezers. Toch laat zij zich daar niet altijd door leiden. „Wij proberen altijd in gesprek te blijven met de lezers. Opmerkingen en suggesties worden altijd bekeken. Ten aanzien van principiële zaken heeft de redaktie echter haar eigenverantwoordelijkheid."

Klepperend passeren achttien pagina's de gleuf in de voordeur. Ach. daar is de krant. Gewoon toch? Iedere dag komt er toch een krant? Die van vandaag is morgen immers weer oud!

Leiden Arjen van Trigt Apeldoorn. Gerard ten Voorde

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen