Als vrouw ook vrouw blijven

Wordt het er in de toekomst niet gemakkelijker op voor meisjes of is de opschudding rond de beruchte 1990-maatregel wat overtrokken? Welke redenen heeft de overheid voor haar beleid en welke opvattingen hebben kerkelijke jongeren - bewust of onbewust - over man, vrouw en arbeid in de toekomst? Zaterdag 20 januari waren zo 'n duizend jongeren naar het Haagse Congresgebouw gekomen voor een principiële bezinning op dit punt.

Dat jongeren in deze tijd voor moeilijke keuzen staan, werd in de openingswoorden door j.w.a. J.H. Mauritz meteen al duidelijk gemaakt. "Jullie staan op kruispunten in je leven: op een kruispunt moet je dubbel uitkijken en bovendien weten welke richting je uit moet." Hij wees op Numeri 9, waarin verhaald wordt van de Israëlieten die op hun reis door de woestijn steeds moesten letten op Gods wolk- en vuurkolom. "Neem met gevouwen handen de wacht des Heeren waar en vraag of Hij je Zijn wegen bekend wil maken", aldus Mauritz. Vervolgens stonden er drie lezingen op het programma, afgewisseld door gezamenlijk zingen van coupletten uit de Morgenzang ("Dat wij ons ambt en plicht o Heer / Getrouw verrichten tot Uw eer"). Iedere spreker had een eigen terrein toegewezen gekregen, met als resultaat een levendig geheel van toespraken die verschilden in invalshoek en accent.

Spreektijd

Econoom P.C. den Uil had de taak om de 1990-maatregel te beschrijven en te analyseren. Hij wist te beredeneren dat politicus ds. G.H. Kersten er in bepaald opzicht blij mee had kunnen zijn, maar zette tevens grote vraagtekens bij de geest waaruit dit soort wetten voortkomt. Bovendien gaf hij de problemen aan, waarop je stuit als je op dit gebied stelling wilt nemen. Zijn de argumenten gegrond op Gods Woord of louter op traditie? En zijn bepaalde bijbelgedeelten slechts beschrijvingen van een situatie van toen óf geven zij de norm voor nu? 
Dominee C.J. Meeuse presenteerde op heldere wijze zeven stellingen, waarbij hij inging op het Bijbelse spreken over man en vrouw. Hij benadrukte sterk de eigen aard van de vrouw. "Een vrouw heeft andere gaven gekregen dan een man. Miskenning van deze door God gegeven orde maakt ongelukkig!"
Ook mevrouw M. Neele, directeur van de VBOK, legde in haar betoog het accent op het eigene van de vrouw ten opzichte van de man. "In deze kille en egoïstische samenleving wordt de (christen-)vrouw teveel gemist. Juist omdat vrouwen minder carrièregericht of statusgevoelig zijn, kunnen zij een tegenwicht bieden aan de algemene verkilling. Voorwaarde is wel, dat je als vrouw ook vrouw blijft en niet zelf ook hard wordt."
Dominee Meeuse verbond aan zijn stelling over de volgzame, dienende en helpende aard van de vrouw de conclusie dat vrouwen in bepaalde beroepen het meest tot hun recht komen; allereerst in dat van huisvrouw en moeder en verder in verpleging, onderwijs en secretariaat. Mevrouw Neele stelde met eenzelfde verwijzing naar aard en aanleg, dat de vrouw in allerlei beroepen kan functioneren, mits en juist als zij zich als vrouw gedraagt. Leidinggevende beroepen sloot zij daarbij niet uit, "omdat leiding geven ook dienen is."
Dit interessante verschil in visie én de vragen die Den Uil in zijn lezing aan de zaal had voorgelegd, konden garant staan voor een boeiend middagprogramma, waarin het immers om de discussie ging. Deze discussie zou getrapt verlopen, zo legde congresvoorzitter Ed van Heil uit. Hij kon het overigens niet nalaten te constateren dat er op het punt van overschrijding van spreektijd blijkbaar geen verschil is tussen een mannelijke en vrouwelijke benaderingswijze....
De morgenbijeenkomst werd door dominee B. van der Heiden besloten met gebed, waarin hij vroeg om licht van de Heere over de opgeworpen vragen.

Context

's Middags om half drie begon het aangekondigde debat. In het forum, geleid door de heer Mauritz, hadden zitting de drie sprekers én een selectie van vijf afgevaardigden uit de negen discussieworkshops die eerder die middag gehouden waren. Tijdens deze workshops hadden de deelnemers zich - eerst in kleine groepjes en daarna per district plenair - over drie verschillende problemen gebogen.
De eerste probleemstelling betrof de 1990-maatregel. Er ontstond een discussie over de voor- en nadelen van deze maatregel en over het beoefenen van technische beroepen door meisjes. Piet Murre, vertegenwoordiger van één van de districten die zich hiermee had beziggehouden, noemde als voordelen de verminderde afhankelijkheid van het sociale zekerheidsstelsel en de stimulans die ervan uitgaat om ook als meisje een goede opleiding te kiezen. Nadelig vond hij de in de hand gewerkte individualisering en het feit dat juist de mensen met een minimuminkomen door deze maatregel getroffen worden.
Gevraagd om zijn reactie zei Den Uil ("de andere Piet" in de woorden van de forumleider), dat in geval van financiële nood de kerk moet bijspringen. Hij vond het gevaarlijk om van voor- en nadelen te spreken zonder de achtergrond erbij te betrekken waartegen deze maatregel is ontstaan. "Men koppelt scholing direct aan arbeid, terwijl een opleiding ook nut heeft als die gebruikt wordt om thuis de kinderen te begeleiden."
Iemand uit de zaal maakte daarop gebruik van de interruptie-microfoon om te wijzen op het bijbelverhaal van Naomi en Ruth: „Het was toch een positieve zaak dat Ruth tijdelijk voor het inkomen zorgde? "Dominee Meeuse beaamde dat verantwoordelijkheidsbesef een goede zaak is, maar wilde daarom die kant van de 1990-maatregel nog geen positief facet van het emancipatiestreven noemen. "We moeten de context in de gaten houden, ook al zijn de gevolgen positief."
Den Uil sprak in dit verband zelfs van WVC-ambtenaren die glimlachend toezien hoe wij gewennen aan dit soort situaties. Dat was mevrouw Neele niet helemaal met hem eens. "WVC-ers zijn meestal niet zo gelukkig met mensen die christelijke normen en waarden uitdragen." Zij ging verder: "Als ik in de Tweede Kamer zou zitten" (gegrinnik), "voor de SGP" (gelach), "zou ik me verzetten tegen het emancipatiestreven waarvan de 1990-maatregel een uiting is en wijzen op de waarde van sociale verbanden van gezin en gemeente."
Lia Mulder, een ander jongerenlid van het forum, nam de gelegenheid waar om te zeggen dat emancipatie ook juist de familieband kan bevorderen: er wordt niet langs elkaar heen geleefd, maar je ziet elkaar als familie vaker doordat je onderling de oppas regelt. Piet den Uil zei daarop, dat dit niets afdoet van het foute principe dat de overheid hanteert, namelijk dat de vrouw verplicht wordt om te werken. De 1990-maatregel is nog maar het begin, aldus Den Uil.

Techniek

De tweede helft van de vraagstelling rond de 1990-maatregel ging over het al dan niet direct op Gods Woord gebaseerd zijn van de uitspraken "Binnen het huwelijk heeft de man een taak" en "Het is niet gepast een meisje technisch heersende onderwijs volgt". Wat betreft de heersende taak van de man zei de districtsafgevaardigde dat de uitspraak Bijbels was, mits men het heersen niet als tirannie maar Bijbels invulde. Ook mevrouw Neele had de keuze "gebaseerd op de Bijbel" aangestreept: dit op grond van Genesis 3. De dominee lichtte een en ander toe: "Hoewel het in Genesis 3 om een straf gaat, verwijzen de kanttekenaren terug naar de scheppingsorde. Toen al kreeg de man de macht, maar pas na de zondeval wordt het door de vrouw als een last ervaren; door de zonde is de man misbruik gaan maken van zijn macht en vindt de vrouw het moeilijk om zich te schikken."
Komt twijfel over een meisje in de techniek voort uit traditie of is die Bijbels gefundeerd? De deelnemersgroep had massaal het hokje "traditie" aangekruist. Piet den Uil problematiseerde dat enigszins: "Het gaat niet in de eerste plaats om wat je doet, maar om de houding waarmee je iets doet. Als een meisje nu een technisch beroep kiest, kan dat zijn om met de geest van de tijd mee te gaan, terwijl dat over tien jaar heel anders kan liggen."
Mevrouw Neele wees op de historie: in de vorige eeuw beoefenden veel vrouwen een technisch beroep, maar onder zulke omstandigheden dat het op een gegeven moment als misstand is afgeschaft. De vraag voor iedereen is: "Waarom wil ik dit werk doen en kan ik het naar mijn aard en aanleg doen?", aldus de VBOK-directeur. Dominee Meeuse sloot hierbij aan door te wijzen op de schepping van man en vrouw. Als we ons afvragen wat Gods wil met de mens is, moeten we beseffen dat Hij man en vrouw naar hun eigen aard geschapen heeft. Een meisje blijkt vaak minder technisch te zijn, aldus de predikant.
Op een vraag uit de zaal over de rol van de opvoeding in de meestal niet-technische aanleg van meisjes, zei dominee Meeuse dat men meisjes in ieder geval niet met geweld "in plaats van de pop een speelgoedkraan in handen moet drukken".

Monica

Een volgend gespreksonderwerp was de taak van man en vrouw in het gezin. Idelette Segers verwoordde de verdeelde visie van haar groep ten aanzien van de moeder: volgens de ene helft verschilden de taken van moeder en vader in het gezin niet zoveel van elkaar, terwijl de anderen het thuis voor de kinderen zorgen als haar voornaamste taak zagen. Voorbereiding tot deze taak kan gebeuren door een voorbeeld te nemen aan de eigen moeder; belangrijk is de geestelijke voorbereiding.
Over de laatste opmerking was dominee Meeuse erg te spreken: hij wees op Monica, de geleerde moeder van Augustinus. 
Over de taak van de man in het gezin kreeg Hennie Markwat - namens "haar" distrikt - het woord. Een man moet hoofd, priester en kostwinner zijn. Dat betekent wel, dat hij zijn verantwoordelijkheid heeft te kennen om hoofd te durven zijn. Op de vraag van een meisje uit de zaal of het onbijbels is als een man twee en een vrouw drie dagen werkt, zei de dominee het een goed principe te vinden als de man buitenshuis en de vrouw binnenshuis bezig is.

Arts

De overige drie districtsgroepen waren bezig geweest met de casus Inge: Inge krijgt van haar moeder het advies te stoppen met haar medicijnenstudie in verband met haar verkering. De groep van Lia Mulder vond het belangrijk dat er over zulke dingen gepraat werd met beide ouders en wel tijdens de verkering. Het advies om te stoppen waardeerden zij niet zo positief: studiekwaliteiten zijn gaven van God, bovendien biedt een verkering niet voldoende zekerheid voor de toekomst om zomaar te stoppen. Collega-forumlid Marnix Klooster was dezelfde mening toegedaan: een studie is nooit weg, zo vond zijn groep. Piet den Uil zei dat Inge en haar vriend zich wel voor moeten bereiden op het dragen van gezinsverantwoordelijkheid. Het verhaal van Inge ging echter verder. Ze heeft in overleg met haar omgeving haar studie afgemaakt, kreeg een baan als consultatiebureau-arts en stapte in het huwelijksbootje. Na enige tijd komt de predikant van hun gemeente met het verzoek of Inge wil helpen in onder andere een gezin met een gehandicapt kind. Daarvoor zal ze echter haar beroep op moeten geven met het gevolg dat ze na verloop van lijd haar bevoegdheid als arts zal verliezen. "Ieder heeft een taak in de gemeente", zo reageerde Lia Mulder, "en het beroep dat de dominee op Inge doet is indringend genoeg. Het is goed om in de gemeente de helpende hand te bieden, maar in haar werk komt zij in contact met de maatschappij en daar kan zij, wellicht getuigend, bezig zijn. Laat zij in afhankelijkheid van God haar weg zoeken." Dominee Meeuse: "Ik zou zeggen: doe die gemeentetaak er maar bij! Maar om haar te vragen die baan op te geven, vind ik wat ver gaan."
Het laatste woord had een (belangstellende) vertegenwoordigster van de Vrouwenbond. Als moeder wees zij op de verantwoordelijkheid om kinderen, erfdeel des Heeren, op een goede wijze op te voeden. Onze gaven mogen ons niet verleiden hiervan af te wijken.

Tijdgeest

Debatleider Mauritz wees ter afronding op het grote belang van het onderkennen van de gevaren in de dingen die in de maatschappij gaande zijn. Die functie heeft het congres duidelijk gehad. Steeds kwam de "geest van deze eeuw" ter sprake. Over de bezwaren daartegen was men het allen eens. Er blijven vragen, daarom noopt deze dag tot verdere bezinning.

Utrecht, Gerda Dekker-van de Haar

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen