Een licht tot verlichting der heidenen

Jan Lock werd in (956 in "s-Gravenzande geboren. Na dc Mavo en de Hogere Tuinbouwschool studeerde hij verder aan de (toen nog) Landbouw Hogeschool tc Wagcningen. Hij begon met de studierichting plantenveredeling. Later richtte hij zich meer op dc tropische richtingen, mei als bijvakken niet-westerse sociologie cn ontwikkclingsekonomie. In 1983 studeerde hij af.

Riek Lock-Hasselaar werd in 1959 in Woudenberg geboren. Na dc Mavo en de Havo volgde zij de opleiding tot maatschappelijk werkster aan dc Gereformeerde Sociale Academie te Ede. Zij haalde in 1981 haar diploma.

Via de Wageningse studentenvereniging leerden Riek en Jan elkaar kennen. Zij trouwden in 1980. Niet lang na de geboorte van hun eerste kind, Joris Diederic. werden zij in 1981 aangenomen dooide zending van de Gereformeerde Gemeenten, om zendingswerk te gaan verrichten op Irian Jaya. Dc twee jaar. die er overheen gingen voor zij werkelijk konden worden uitgezonden, besteedden zij aan de voorbereiding op hun taak. Zij volgden hiervoor de interne zcndingsopleiding van de Gereformeerde Gemeenten bij dc heer Chr. Fahner.

In oktober 1983 vond de uitzending naar Irian Jaya plaats vanuit de gemeente Wagcningen. Riek cn Jan vertrokken met Joris en de enkele weken oude Janske naar Bandung, waar zij vier maanden een kursus Indonesisch volgden. In februari 1984 kwamen zij aan in Irian Jaya. waar hun eigenlijke werk kon beginnen.

Willem, het derde kind van Riek en Jan. is tijdens hun eerste verlof in 1986 geboren.

Jullie werken voor de zending. In welk gebied zijn jullie werkzaam?

Toen we in 1984 op Irian Jaya aankwamen, zijn we begonnen met een oriëntatie op het veld. We startten in Pass Valley. Daarna zijn we ccn maand lang de verschillende posten afgereisd. Hierdoor hebben we de manier van leven op Irian op ons in laten werken. Wc zouden in maart naar Sumtamon vertrekken, maar door de weersomstandigheden kon er verschillende keren geen vliegtuig beschikbaar zijn en werd het uiteindelijk eind april. Sumtamon is de meest oostelijke cn toen nog jongste post van onze zending op Irian. In 1979 werd deze post vanuit Langda geopend. De mensen, die er wonen, zijn geen Yali's, maar Kubels (spreek uit Koebeis) of Una's (Oena's).

De aankomst in Sumtamon was nogal stormachtig. Toen we uit de helikopter stapten werden we gelijk gevraagd om in dc kerk. tijdens een samenkomst, te vertellen wat we kwamen doen.

Na deze bijeenkomst kwamen de mensen naar ons toe. omdat ze met het aanleggen van de strip wilden beginnen. Hoewel wij liever nog wat gewacht hadden, konden we de mensen niet naar huis sturen. Het aanleggen van dc strip was het eerste grote werk daar. Door de enorme inzet

van de drie-tol vijfhonderd mensen, die hielpen, was dit karwei in mei klaar. Op 16 oktober 1984 landde het eerste vliegtuig.

Sumtamon was dus in het begin een hclikopteqiost. Dat betekende dat we ongeveer één keer per zes weken post kregen. Hierdoor was het er eenzaam wonen. Maar als dc post dan kwam. was het wel veel tegelijk. We namen dan echt dc tijd om er van te genieten.

Waaruit bestond jullie werk?

We kregen als taak het opbouwen van deze zendingspost. Naast het materiële, zoals het leggen van dc strip, had dit ook verschillende immateriële kanten. Deze bestonden uit het bijscholen van de evangelisten, het opzetten van een bijbclschool voor jongens en meisjes om hen tc onderwijzen in de eerste beginselen van de Bijbel en het opzetten van hel landbouwwerk voor alle posten.

(Jan: ) Ik ben begonnen mei het opzetten van een proeftuin, om te kijken welke mogelijkheden er waren op nieuwe gewassen te telen. Vanaf 1984 heb ik hiervoor drie jongens opgeleid tot assistenten: Juniër Mabel. Erehu (spreek uit Rechoe) Kepno en Nehemia Balyo. Juniër en Erehu behoorden tol dc eersten die naar de kust gingen voor een middelbare opleiding. Daar zwichtten zij voor de verleidingen van het stadsleven. Hierom werden zij teruggehaald: zij kregen geen geld meer voor hun opleiding. Als rcaktic daarop probeerden zij de kerk kapot te maken. In 1984 vond er bij beiden een ommekeer plaats. Zij zijn toen bij mij terechtgekomen cn altijd gebleven. Juniër, een jongere broer van Enos Wandik, is nu één van de vrienden die we daar hebben.

Jullie zijn hier niet gebleven?

In december 1986 vond er een visitatie plaats. Er werd toen besloten dat wij. in verband met het vei trek van dominee Vreugdcnhil, naar Pass Valley zouden verhuizen. Zo kwamen we van de jongste op de oudste post. onder heel andere mensen, tc werken. Onze taak is nu het verantwoordelijk zijn voor de post. het landbouwwerk en dc SKK (Sekolah Ketrampilam Kejuruan). een lagere beroepsopleiding. Verder helpen we bij het begeleiden en uitbouwen van de diakonale stichting van de GJPI, dc Yakpesmi; jc zou dit een soort ADZ kunnen noemen. Daarnaast hebben we de dagelijkse leiding van de centrale bijbelschool. Hier komen jongeren van alle posten naar toe. die daar op : de plaatselijke bijbelschool hebben gezeten.

(Jan: ) Ik geef hier tien uur les. Tenslotte heb ik namens het team de immigratie-taak. Dat houdt in dat ik kontakten onderhoud met de overheid over visa en dergelijke. Vergeleken met ons werk in Sumtamon gaat het in Pass Valley meer om het begeleiden. koördineren en stimuleren van andere. Wc werken nu dus meer met het kader en minder met de mensen in de kampong.

Willen jullie iets vertellen over de mensen waarvoor en waaronder jullie je werk doen?

Er is een groot verschil tussen de mensen in Sumtamon en in Pass Valley. zeker gelet op hun ontwikkelingsstadium. Voor we er iets meer over zeggen, willen we benadrukken dat je deze mensen niet moet zien als primitieven. Het zijn voor alles mensen! Bovendien, in hun omgeving kunnen ze veel meer dan wij zouden kunnen, denk bijvoorbeeld aan het berglopen cn hun formidabele kennis van de natuur. Wij kijken graag naar de punten, waarop wij hun meerdere zijn. maar er zijn ook aspekten waarin zij onze meerdere zijn. Doordat ze heel kreatief om kunnen gaan met hun omgeving, zijn zij in staat om het vol te houden in het oerwoud. Het is wel zo. dat ze weinig gedifferentieerd zijn; ze kennen bijvoorbeeld nauwelijks kunstuitingen en hebben weinig muziekinstrumenten.

Als meest opvallende kan van hen genoemd worden:

- Het zijn animisten. Dit betekent voor hen. dat zij in een bezielde omgeving leven; alles is bezield. Sommige dingen hebben hierdoor een speciale betekenis, zoals bijvoorbeeld haren en nagels. Doordat deze zo snel groeien, worden ze gezien als krachtgevend.

- Het varken vormt voor

deze mensen een belangrijk bezit. Het bepaalt je positie; het is een statussymbool. Varkens worden gebruikt om iets mee te betalen en zij vormen ook een groot deel van de bruidsschat. Met varkens laat je zien. dat je iemand bent.

- Het zijn mensen in een groep. Het belang van het individu is in hun kuituur ondergeschikt aan het groepsbelang.

- De plaats, die eten in hun kuituur heelt, is ook typerend. Een feest is pas geslaagd als je genoeg hebt kunnen eten. Dit komt doordat zij mensen zijn. die weten wal honger is. Het eten hoeft niet bijzonder tc zijn. als het maar veel is. Het wezenlijke van een feest bestaat bij hen uit het koken. De mensen kunnen uren in de ..keuken" staan. Met elkaar bereiden ze de maaltijd. Het eten zelf duurt in vergelijking daarmee maar heel kort. Maar in die korte tijd eten ze echt bergen op. Wij plagen zc cr wel eens mee door te zeggen dat zij bergen eten en wij maar heuveltjes.

In Irian is het inmiddels ruim vijfentwintig jaar geleden dat het Evangelie er voor het eerst werd verkondigd. Wat is daar nu van te zien'.'

Het doel van het zendingswerk is voor alles dat het Andere Licht gaal schijnen op de dingen die de mensen in Irian doen en gewend zijn. Het is le merken dat de mensen steeds meer dingen door dat Licht gaan zien. Er gaan dingen veranderen. Dat zie je bijvoorbeeld met betrekking tot het bezield zijn van alle dingen. Hierdoor kennen de mensen veel angst cn onzekerheid. Deze angst is voor ons moeilijk te begrijpen. omdat de geestenwereld voor ons geen realiteit is. Mensen worden altijd bekeerd in de verbanden waarin zij leven. Voor de mensen daar betekent het afsterven van de oude mens bijvoorbeeld ook het leren overwinnen van die oude angst. Bij pendeta Enos Wandik en pendeta Johannes Kombo is deze angst iels wal al veel meer op de achtergrond is komen te staan, doordat het bijbelse licht bij hen er over gevallen is. Door dit alles heen geldt dat dc kerk die er nu is. voluit een christelijke kerk is en dat ook probeert te zijn. De kerk is een belijdende kerk; zij laat een bijbels geluid horen.

Soms is het moeilijk om het bijbelse licht aan hen duidelijk te maken. Dat geldt bijvoorbeeld voor het begrip zonde.

De dood is voor hen aeen bezoldiging van de zonde, maar speelt zich af in het krachtenveld van de geestenwereld. Als er daarom met name jonge mensen sterven door een onnatuurlijke dood. dan is daar een schuldige voor aan te wijzen. Die schuldige moet gezocht worden en boeten. Als dal gebeurd is. is de schuld vereffend. Hierdoor is zondigen voor deze mensen iets, dat je tegen je naaste doet. niet tegen de Heere. Daarom mist voor hen het belijden van de zonde vaak de dimensie van het ..Ik heb gedaan, dat kwaad was in Uw oog".

Waarschijnlijk kunnen veel jongeren zich geen voorstelling maken van de kerstherdenking onder de papoea 's in het bergland. Kunnen jullie daar iets over vertellen?

Evenals bij andere feesten geldt ook voor het vieren van het kerstfeest dat het eten een belangrijke plaats inneemt. De mensen zijn vaak al maanden van te voren bezig. De Una's bijvoorbeeld vangen dan koeskoes (oppossums) en begraven die. Met het feest worden ze opgegraven en gegeten.

In november beginnen dc besprekingen over wie wat levert. Er moet van alles komen: rijst, groenten, zoete aardappelen, bladeren, brandhout en varkens. Hier is men vaak de hele maand december mee bezig. Vooral dc vraag wie hoeveel varkens levert, houdt de gemoederen bezig. Er wordt 's avonds in de hutten veel over gepraat. Dit brengt iets heel gezamenlijks met zich mee. Hierdoor is het een heel sociaal gebeuren. Door er vroeg mee te beginnen, komen de mensen al pratend steeds meer in de sfeer.

Bij het bepalen wie hoeveel varkens levert, gaat het om vragen als: Hoeveel kun je er leveren en hoeveel heb je er eerder geleverd? Het uitwisselen van varkens wordt tevens gebruikt om schulden te vereffenen en/of je positie te versterken.

Het kerstfeest wordt per dorp gevierd. Iedereen gaat daarom naar zijn eigen dorp. Pass Valley bestaat uit dertien dorpen.

Een paar dagen voor het eigenlijke feest worden de verschillende taken verdeeld. Meestal halen de jongeren de bladeren, zorgen de mannen en oudere jongens voor het hout en de varkens en de vrouwen voor de groenten en de aardappelen.

De dag ervoor wordt het hele dorp schoongemaakt. Dit gebeurt altijd bij grote feesten.

De dag zelf verschijnt men in zijn mooie of net gewassen kleren. Het feest begint al heel vroeg. Om vier uur wordt soms de kerkbel al geluid. Er wordt nu een groot vuur gemaakt, waarin de stenen voor de kookput gewarmd worden. Terwijl het vuur brandt, worden de varkens geschoten, opzij gelegd en geslacht. De varkens worden verdeeld in ongeveer negentig procent voor de kookput en tien procent voor de dienst van de Heere. Vroeger kregen de evangelisten dit. Nu wordt het meestal verkocht en wordt het geld voor de kerk gegeven. Naast deze kerstkollekte wordt er ook nog geld opgehaald. Vaak lopen deze kollcktes hoog op.

Na elke viering wordt er gekeken in welk dorp er de meeste varkens gegeten zijn.

De mensen komen ons dat de volgende morgen vertellen. Het gaat dan om het aantal, niet of het grote of kleine zijn. Dit aantal ligt in hel Pass Valleygebied meestal tussen de vier en de twintig varkens. In het Unagebicd zijn het er vaak maar één of twee.

Nemen jullie zelf ook deel aan dit feest?

Wij proberen elk jaar in één van dc dorpen, die we lopend kunnen bereiken, aanwezig te zijn. De mensen waarderen het als we komen.

Wij brengen ook altijd iets mee voor het feest, net zoals iedereen zijn bijdrage er aan levert. Meestal geven we een varkentje.

Hebben jullie als zendingswerkers ook nog een aparte kerstviering onder elkaar?

Op Irian doen wc dat. met een uitzondering daargelaten, niet. We gaan soms wel naar een ander toe, maar dat is dan niet speciaal zo geregeld. We vieren het wel verder als gezin. We draaien een bandje met een kerstpreek, wc bakken een taart (de maaltijd komt uit de kookput) en met de kinderen gaan we meer in op het wezenlijke van het kerstfeest.

Welke verschillen zijn opvallend tussen de vormgeving van de herdenking van Christus' komst hier en in Irian?

Er is eigenlijk heel veel hetzelfde. Net als hier staat ook daar de kerkdienst centraal.

Het verschil is. datje het daar als gemeente viert, niet als gezinnetje. Het sociale aspekt neemt een veel grotere plaats in. De hele gemeenschap viert het gezamenlijk.

Vele jaren vierden jullie het kerstfeest in je eigen land en kuituur. Daarna maakten jullie het enkele keren in Irian mee. Welke manier van vieren spreekt jullie het meest aan en waarom'?

Wat verwachten jullie voor antwoord op deze vraag? Het is echt niet zo dat wij hel liefst daar kerstfeest vieren. Tijdens ons verlof hebben we gemerkt dat er hier, ondanks alle gebrek, met name ook rond hoogtijdagen, diepgang in de prediking is-Daar mis je dat toch, omdat het nog een jonge kerk is. Wij zouden daarom graag weer eens hier kerstfeest meemaken.

Aan de andere kant spreekt daar de eenvoud erg aan. ook in de prediking. Er is soberheid, in de zin van ongekompliceerdheid. Dat maakt dat de hele viering eenvoudig is. Daardoor word je meer bepaald bij de kern van dc zaak. omdat die ontdaan is van alles er omheen.

Is in Irian het kerstfeest in plaats van een eerder bestaand feest gekomen?

Er zijn cr die beweren dat het samen valt met een leest, dat vroeger gevierd werd. Wij hebben daar nooit precies achter kunnen komen l.r waren wel de \arkensleesten. maar die zijn niet zo seizoengebonden.

De feesten, zoals ze nu gevierd worden, zijn voor deze mensen een manier om hun vreugde te uiten. Ook bij andere gelegenheden vinden ze plaats, zoals bijvoorbeeld bij de opening van een kerk. Het geldt voor de mensen in Irian dat kerstfeest het feest is. veel meer dan bijvoorbeeld Pasen en Pinksteren. Dat geldt voor heel Indonesië. In de stad, zoals in Bandung en aan de kust. wordt cr nog meer tijd aan de kerstvieringen besteed.

Zijn er nog heidense invloeden, die een rol spelen bij de kerstviering op Irian?

Het eten van de varkens staat in verband met de vroegere varkensfeesten, waarbij tovenarij soms een grote rol speelde. Nu is dat gekerstend. Het dansen speelde vroeger ook een belangrijke rol bij dc feesten. Dc dans. die in verband stond met de vruchtbaarheidskultus, is heel erotisch. Er is ook hel soort dans. dat een stuk vreugde uit. Waar jc voor op moet passen, is dat je deze mensen hun uitingsvormen ontneemt. De kerk probeert er. in samenspraak met de zending, voor te waken dat vroegere gebruiken en een christelijke manier van feestvieren op een oneigenlijke manier samengaan.

Het gebeurde een keer. dat er gevraagd werd. of er gedanst mocht worden met kerst. Er werd bij gezegd, dat er toezicht gehouden zou worden. Dat wekte natuurlijk al wat verbazing. Waarom was er toezicht nodig als er alleen maar gewoon gedanst zou worden? Toen we gingen kijken, bleek het inderdaad om een veel minder onschuldige. erotisch getinte dans te gaan. Wc hebben dit later goed kunnen bespreken met de mensen.

In Nederland komt Hel Kind door alle kerstvieringen nogal eens op de achtergrond te slaan. Hoe is dat in Irian?

Ook in Irian komt het voor. dat de menselijke elementen meer op de voorgrond staan dan Het Kind. Denk bijvoorbeeld aan het belang van hoeveel varkens er per dorp gegeten zijn. Daarnaast gebeuren er ook allerlei menselijke dingen: mensen presenteren zich tijdens het voorbereiden van het feest als leider of organisator. Het sociale aspekt speelt ook een rol mee. Dit is niet specifiek voor kerst (het gebeurt altijd als er feesten zijn), maar kerst ontkomt er niet aan.

Daar zijn het net zulke mensen als wij en ook daar j heb jc dingen met kerst die niet wezenlijk met het heilsfeit zelf te maken hebben.

Kerstfeest is Christusfeest. Hoe komt dat tot taling onder de mensen op Irian?

In Irian praten de mensen heel moeilijk over hun diepste gevoelens. Zi j durven zich niet bloot te geven; ze zijn daarin niet erg spontaan. Daardoor is het soms moeilijk om te weten te komen hoe zij het beleven.

Toch is er ook vrucht op de evangelieprediking, ook tijdens kerst. Zo was er eens een jongen, die huilend de kerk uitliep. Voor zover wij het konden merken, toen we hem later spraken, was het zaad gestrooid en had het wortel geschoten. Je moet oppassen dat je daar geen grotere dingen verwacht dan hier.

Ze vertellen hun bekering wel konkreter. Er wordt daar ook meer gelet op hoe iemand is dan op wat hij zegt.

Kerkleiders kijken hoe de mensen leven; zij zien uit

naar vruchten. Dit geldt niet speciaal voor kerst. Dal is meer iets voor het leven van alle dag. Daarin zie je dat het Woord vruchten draagt.

Hoe kun je, zonder hun eigen kuituur buiten beschouwing te laten, toch de boodschap van het Evangelie laten doorklinken?

De komst van de Heere Jezus als de Zaligmaker, moet jc daar plaatsen tegen de achtergrond van hoe het begrip zonde in hun kuituur gestalte krijgt. Zonde doe je tegen mensen en als je dat vereffend hebt. ben je klaar. Als ze niet wezenlijk zien. dat ze in de zonde leven en liggen, zegt Zijn komst hen weinig. Het zondebegrip moet doordringen. Wij weten vanuit onze opvoeding dat. als wij gezondigd hebben en we hebben de mensen, die wc iets misdeden om vergeving gevraagd, wc er niet zijn. Als mensen zonden werkelijk gaan begrijpen, is dat in Irian niet in algemene zin. maar heel kon kreet.

Ook het begrip genade moet zijn diepte krijgen. Genade moest soms vertaald worden met goedhartig. Dit begrip moet dan vanuit dc Bijbel verder ingevuld gaan worden, door bijvoorbeeld vanuit een geschiedenis te laten zien wat dat nu betekent. Dat vraagt tijd en de toepassing van de Heilige Geest. Je merkt dat op oudere posten al meer een verdieping van begrippen heelt plaatsgevonden dan op jongere. Het Woord doet Zijn kracht door cr mee om te gaan.

Hoe kerstfeest gevierd wordt is niet het belangrijkste. Het gaat om het Licht, dat verschenen is in de duisternis. Merken jullie daar ook iets van onder de mensen op Irian?

Op hun visitatiereis vroeg één van de deputaten aan Amos. een hoofdman uit Sumtamon. of hij dat Licht kende. Hij gaf toen als antwoord: „Ik weet dat ik vroeger in de duisternis leefde en ik weet nu dat het Licht gekomen is." Hij kon dat niet verder uitleggen, maar het bleek uit zijn leven dat het Woord vrucht droeg. Zo n kinderlijk eenvoudig en oprecht getuigenis vergeet je niet meer.

Ook bij bijbelschooljongens zie je dat het Licht gaat schijnen. Je merkt het in hun manier van leven. Zc zijn trouw aan het bijbellezen: ze brengen er offers voor. bijvoorbeeld door naar verre dorpen te gaan om het Evangelie te brengen en zc leven het voor.

Zouden jullie tenslotte nog iets tegen onze jongeren willen zeggen?

Wat ons tijdens ons verlof is opgevallen, is dat de hele individualisering van deze lijd ook onze gemeente niet voorbij gaat. Zo is dat althans op ons overgekomen. Ook onze gemeenten zijn niet los van deze tijd. Er wordt veel geofferd voor het eigen ik. Dat staat op de voorgrond. Wij hopen en bidden dat jullie het Andere Licht over jullie doen en zullen laten schijnen. Dat jullie niet alleen dit artikel lezen, maar er ook voor jezelf over na zult denken. Want als iedereen teveel op zichzelf gericht is. kan een gemeente en een gezin ondergraven worden en uiteindelijk uit elkaar vallen. Kijk niet alleen naar Irian. maar kijk ook naar jezelf. Wij hopen dat jullie de Heere Jezus leren kennen als Degene. Die Zich gaf voor de zonden van anderen. Wij hopen dat de kerstboodschap daar ook dit jaar door de Heere voor gebruikt zal worden.

Riek en Jan. hartelijk dank dat jullie op één van jullie laatste vrije avonden aan het einde van jullie verlof ons het een en ander wilden vertellen over onder andere kerstfeest op het zendingsveld. Wc wensen jullie, weer terug in Irian. heel gezegende kerstdagen toe. samen met jullie kinderen en de mensen waar jullie voor werkzaam zijn. De Heere geve dat Het Licht, zowel daar als hier. rijkelijk zal schijnen in de duisternis.

M. Hasselaar

A. Karels

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen