„Volstrekt negeren van informatiemedia kan niet meer”

Vraaggesprek met ir. C. Kok en dr. R. Seldenrijk over brochure „Informatie-en communicatietechnieken in bijbels licht"

Binnen de Gereformeerde Gemeenten heeft men steeds de televisie afgewezen. Maar tegenwoordig kom je er niet meer met een simpel ..nee" tegen het televisietoestel. Allerlei andere technieken zijn ontwikkeld waarbij een beeldscherm noodzakelijk is. Via de achterdeur van videoen viditelgebruik kan de televisie binnengehaald worden. Er is als het ware een grijs gebied ontstaan. Dc verwarring neemt toe. Is video wei geoorloofd? Heb je daarvoor een televisietoestel nodig? Volgens de PTT gaal het bij viditel alleen om zakelijke en neutrale informatie. Maar niets is minder waar. Op viditel zijn ook allerlei goddeloze zaken te zien: alfabetisch gerangschikte sekslijnen, adressen van kasino's enzovoorts.

De kommissie heeft de opdracht van de synode verbreed. De voorlichtingsbrochure beperkt zich niet tot video-en viditelgebruik, maar houdt zich bezig met het totaal van informatie-en

kommunikatietcchnieken. Dus ook dc informatie dit tot ons komt via de gedrukte pers.

Om ons heen horen en lezen we dat we in een informatiemaatschappij leven. Kunt u heel kon aangeven wat daarmee wordt bedoeld?

Kok: , .Ik konstateer vaak een misverstand. We doen alsof informatie iets nieuws is. Dat is natuurlijk niet zo. De mens is in wezen ccn schepsel dat altijd informatie gebruikt. Zonder informatie kan een mens niet leven. Alles wat we bezitten aan kennis is gebaseerd op informatie. Gods Woord is ook informatie! Het specifieke van de laatste twintig jaar is het bewerken van informatie via de komputer waardoor het razendsnel en betrouwbaar gebeurt."

Seldenrijk: ..Onze samenleving draait als het ware op verzamelen, bewerken en beheersen van informatie. He! nieuwe van dc informatiemaatschappij is dat alles geïntegreerd plaatsvindt. Zo worden verschillen technieken geïntegreerd ir ccn zogenoemd ISDN-net (Integrated Services Digital Nctwork) samengebracht. Via dc PTT-aansluiting kunnen we straks geluid (telefoon, radio), beeld (televisie, video), tekst (teletekst) en komputergegeven.s (data) in huis krijgen. Die nieuwe apparatuur kan worden verwerkt in een stoelleuning. Zo zijn al die dingen straks binnen handbereik! En als lid van de samenleving worden we steeds meer gedwongen om van die apparaten gebruik te gaan maken."

Kok: „Daarbij is wel belangrijk dat onderscheid gemaakt wordt tussen telekommunikatie en informatie. Telekommunikatie (het samenvoegen van beeld, geluid en tekst op een bandje) als verstrooiend medium moet anders worden gezien dan bedrijfsmatig noodzakelijke informatieverwerking."

Welke gevaren kleven aan deze ontwikkelingen?

Seldenrijk: „Er komt enorm veel informatie lot ons. Daardoor neemt onze verantwoordelijkheid toe. Wij zullen immers verantwoord moeten kiezen en handelen ten opzichte van God. medemens en onszelf. Want al die informatie dringt zich aan ons op en dwingt ons om er iets mee te doen. Maar hoe meer informatie op ons afkomt hoe moeilijker het wordt om een bepaalde beslissing te nemen. Des te

moeilijker wordt het ook om het geheel nog te overzien. Dus heel die informatiestroom oefent een bepaalde druk op ons uit."

Kok: ..Een van de meest wezenlijke gevaren vind ik dat dc tijd voor meditatie gaat ontbreken. Er komt zo ontzettend veel op ons af dat we de belangrijkste vraag vergeten: „Mijn ziel. doorziet gij uw lot. hoe zult gij rechtvaardig verschijnen voor God...? "

In de brochure schrijft u dat woordarmoede en gebrek aan uitdrukkingsvaardigheid bij de hedendaagse jeugd een van de kwalijke gevolgen is van al deze ontwikkelingen. Wat bedoelt u daarmee en waar blijkt dat gevolg uit?

Kok: „Ik denk konkrcct aan dc jongelui die ik hier op school voor m'n bureau krijg. Ze gebruiken half afgemaakte zinnen en woorden die ze zelf niet kennen. Ook de angst voor ccn spreekbeurt is daar mijns inziens een symptoom van. Vroeger kenden jongeren 2000 woorden. Uit onderzoek is gebleken dat de gemiddelde scholier tegenwoordig een woordenschat heeft van minder dan 1000 woorden! Jongeren zijn steeds meer visueel ingesteld. De tijd dal ze hun aandacht ergens bij kunnen houden, wordt steeds korter. Stukken waarin lange zinnen voorkomen, bijvoorbeeld de Nederlandse Geloofsbelijdenis en dc Dordtse Leerregels, kunnen ze niet meer lezen en begrijpen." Seldenrijk: „Dat wordt enerzijds veroorzaakt door de automatiseringswoordenboeken. Dat zijn zeer dikke boeken met een hutspot van buitenlandse woorden cn kreten. Anderzijds brengt het wezen van de kommunikatietechniek alles terug naar getallen (1 en 0). Die informatie wordt logisch verwerkt door dc komputer. Om die informatie te begrijpen, moet je zelf op die logische manier gaan denken. Gevolg: je uit jc op een logische manier en je spreekt in trefwoorden. Je gaat als het ware min of meer reageren op een gestandaardiseerde manier."

U schrijft ook dat de predikant zich van bovengenoemde ontwikkeling bewust zal moeten zijn wil hij aansluiting vinden bij de jongeren. Hoe moet een predikant daar dan rekening mee houden?

Kok: „Dat houdt bijvoorbeeld in dat predikanten geen nodeloze lange zinnen moeten gebruiken."

Seldenrijk: „Predikanten en andere ambtsdragers kunnen niet meer volstaan met de opmerking dat jongeren de oude schrijvers maar moeten gaan lezen. Kennis van de reformatie en de nadere reformatie is van groot belang voor onze jongeren. Toch mag je dit niet zeggen om hiermee alleen die taalkloof

te overbruggen. Want als ambtsdrager ben ie verant-; woordeli jk dat de boodschap . die je brengt landt op de plaats waar hel moet landen: in het hart van de jongere Dus de erfenis van liet verleden moet je brengen in dc taalmantel van onze lijd. Aan tic andere kant zullen de jongeren hun woordenschat moeten vergroten "

Op wat voor manier?

Seldenrijk: „Hier ligt een taak voor het christelijk onderwijs. Jongeren moeten leren hun gedachtengang onder woorden te brengen. Het beste middel hiervoor is weer Ieren echt te lezen." Kok: „Neem bij wijze van spreken een artikel van de Nederlandse Geloofsbelijdenis. bijvoorbeeld artikel 26. Ga dat analyserend lezen met je kinderen. Laat ze het daarna nog een keer helemaal lezen zodal je kinderen zeggen: „Nu weet ik wat er staat". Daarin kun je je kinderen oefenen."

We hebben een aantal gevaren gezien. Er zijn mensen die daarom zeggen: „Laten we ons maar niet bemoeien met al die komputers, video's, enzovoort. Dan hoeven we ook niet bang te zijn voor de gevaren." Wat vindt u van deze redenering?

Kok: „Tot ons koml dc eis om in deze wereld te staan zonder van deze wereld tc worden. Je mag daarom niet zeggen: „Daar wil ik niks mee te maken hebben." Want dan kun jc niet funktioneren in onze samenleving. Wel hebben wc genade en licht nodig om te kunnen onderscheiden tussen wat goed en niet goed is." i

Seldenrijk: „Zo'n uitspraak: „Ik wil er niks mee te maken hebben", kan ik me wel voorstellen bij een 95-jarige bejaarde die in een bejaardenwoning woont in Tictjcrk -steradeel of zo. Maar voor jongeren ligt het anders. Die hebben een taak en een funktie in onze samenleving.

De mate waarin je te maken krijgt met komputers en dergelijke hangt natuurlijk af van je funktie. Het gaat dan om de vraag welke instrumenten je nodig hebt om jouw verantwoord handelen handen en voeten te geven. Bekend is de uitspraak van Groen van Prinsterer: „In ons isolement ligt onze kracht....". F.r staat dan geen punt maar een komma! niet in onze afzondering maar in onze innerlijke zelfstandigheid." Dal moeien we wel goed beseffen! Want waarom is het gevaar van de informatiemaatschappij zo groot? Omdat we leven in een tijd die gekenmerkt wordt door geesteloosheid."

In de inleiding van de brochure staat: ..Bezinning op cd deze dingen is hoog nodig." Zijn we daarmee niet te laat? De opmars van het beeldscherm gaat zo enorm snel dat de vraag of we al dat technische vernuft wel willen, achterhaald is.

Kok: „In bepaalde opzichten vind ik dat we te laat zijn. Met name met betrekking tot video-en viditelgebruik. Daarbij is het erg moeilijk om in de gaten te hebben dat je met een glijdende schaal bezig bent. F.en video-scherm is te duur, dus koopt men een televisie. En viditel kun je ook via het tv-scherm afdraaien, dus je hebt tegelijk televisie in huis. Wat dat betreft zijn wc tc laat met een waarschuwend woord. Als we deze problematiek eerder onderkend hadden, was dit vraaggesprek al vijftien jaar eerder aan de orde geweest." Seldenrijk: „Je kunt ook een niveau dieper gaan. De gereformeerde gezindte is sterk in de dogmatiek, maar niel in de ethiek. Men is

vergeten de dogmatiek in praktisch handelen le vertalen. Daar zijn we in gebreke gebleven. Want de dogmatiek zegt bijvoorbeeld niks over de informatiemaatschappij. En de ontwikkelingen in dc informatiemaatschappij gaan ontzettend snel. Veel komt binnen handbereik. Wanneer je de snelheid waarmee nieuwe ontwikkelingen binnen de i n fo rm a tiem aa tsc ha pp ij tot stand komen overzet op de auto-industrie zou nu als het ware een Rolls-Royce tweeënhalf dollar kosten cn op 1 liter benzine 7 miljoen kilometer kunnen rijden.

Aanvankelijk dachten we dat we die informatietechnologie wel buiten de deur konden houden. Nu blijkt dat een volstrekt negeren van de informatiemedia niet meer kan. Daarom is die bezinning zo belangrijk!"

In de bijlage ..De computer de baas" van het Reformatorisch Dagblad schreef prof. dr. ir../. Blaauwendraad: ..De dingen daar zijnde, is het alleen de vraag hoe u er mee omgaat voor Gods aangezicht". Kunt u zich vinden in deze uitspraak? Seldenrijk: ..Deze stelling is nu een op zichzelf staande zin los van het oorspronkelijke verband. Deze uitspraak getuigt van realiteitszin. Toch vind ik dit zo te simpel gesteld. Een voorbeeld. In een ziekenhuis in Leiden werd een vrouw behandeld met vrouwelijke hormonen. Gevolg hiervan was dat ze in verwachting raakte van een vijtling. Er moesten drie vruchten worden gedood om het leven van de andere twee vruchten te redden. Je kunt jc dan afvragen of dat wel mag.

Maar eigenlijk moet je een andere vraag beantwoorden: hadden we deze vrouw wel mogen helpen door middel van hormoonstimulering? We hebben immers zelf dit dilemma opgeroepen. Nu terug naar de opmerking van prof. Blaauwendraad. Ik zou het liever zo formuleren: ..Dc dingen daar zijnde is het dc vraag of en zo ja hoe " Dat mis ik!"

Kok: Ik begrijp de redenering van prof. Blaauwendraad en de uwe. Maar wc maken met z'n allen wel dankbaar gebruik van informatieverwerkende dingen. Ik denk dat het normatieve vooral zit in het gebruik van de middelen."

Seldenrijk: „Maar je kunt dc dingen niet waardevrij ontwikkelen. Dat is eigenlijk het hedendaagse kernprobleem. We doen en ontwikkelen van alles. En als de dingen er eenmaal zijn. roepen we met z'n allen: ..Hé. mag dat eigenlijk wel. kan dat wel? "

Dat klinkt heet mooi. Maar bepaalde dingen zijn er gewoon op dit ogenblik. Die zaak kunnen we dan toch niet meer terugdraaien?

Seldenrijk: „Dat is zo. Bepaalde zaken zijn zeker niet meer terug te draaien zoals bijvoorbeeld de telefoon. Maar de stand van zaken zoals die op dit moment is. is beslist geen eindpunt. Daarom moeten we proberen om invloed te krijgen op die ontwikkelingen."

Hoe? Moeten we als het ware in de informatietrein stappen en proberen de vaan uit de trein te halen?

Seldenrijk: „Ik denk niet zozeer aan het verminderen van de vaart. Dc trein gaat over een aantal wissels, zodat je koers kunt kiezen. Dat is van groot belang. Je kunt wel aan de kant gaan staan, maar dan oefen je er helemaal geen invloed op uit."

Nu zijn er ook mensen die vinden dat bijvoorbeeld het komputerscherm in het gezin een grotere verwoesting zal aanbrengen dan de televisie. Is dat ook uw mening?

Kok: „In sommige gevallen kan het best zo zijn dat een komputerbeeldscherm een enorme verwoesting aanricht in een gezin. Maar je mag dat niet in z'n algemeenheid zeggen. Ik denk dat de tijd van de komputerweduwe wat achterhaald is. Er zijn nu veel meer mensen beroepsmatig bezig met dc komputer."

Seldenrijk: „En aan al die komputerspelletjes komt ook een keer een eind. Het gevaar daarvan is niet groter dan van andere vormen van verstrooiing. Mensen die in het komputerbeeldscherm een groter gevaar zien dan in het televisiescherm staan niet eens zover af van de zo juist genoemde stelling van prof. Blaauwendraad. Als je alles accepteert leg jc je bij de ontwikkelingen neer. Maar dat doe je ook als je van mening bent dat je je niet met de informatietechnologie mag bezig houden."

In de ai eerder genoemde RDbijlage schreef iemand: „ Wie zo blijmoedig dit beeldscherm binnenhaalt, kan volgens mij de tv met teletekst en straks teleshopping domweg niet meer buiten de deur houden." Is dat zo?

Kok: „Ik vind dat een ongenuanceerde opmerking. Hiermee wordt gesuggereerd dat elk gebruik van het beeldscherm ongeoorloofd is. Maar ik zie persoonlijk geen bezwaren bij het opvragen van informatie over studiefinanciering via viditel." Seldenrijk: „Al die verworvenheden moeten we blijven zien als instrumenten. Die instrumenten zijn niet veilig in ieders handen. Ook heeft niet iedereen dezelfde instrumenten nodig. Dus het ligt meer bij de persoon in kwestie dan bij het instrument."

In het boekje schrijft u dat de brochure een instrument wil zijn om ambtsdragers steun te verlenen in de uitoefening van hun taak. zodat ze „zielen op weg en reis naar de eeuwigheid eerlijk kunnen behandelen met betrekking tot deze problematiek. " Wat bedoelt u met eerlijk? Kok: „Ik denk dan aan de toenemende verwereldlijking binnen de gezinnen. Een van dc oorzaken daarvan is temg te voeren op de invloed van de kommunikatiemedia. En als je gemeenteleden eerlijk wilt behandelen, kun je niet volstaan met „televisie mag niet cn verder niets". Nee. dc ambtsdragers moeten wijzen op de eis van Gods Woord: geloof en bekering. Ze zullen de leden moeten wijzen op de persoonlijke verantwoordelijkheid: hoe gaat u/ga jij om met de genadetijd? Ze zullen moeten wijzen op dc gevaren cn de beïnvloeding van cn vanuit de massamedia."

Seldenrijk: „Maar daarbij moeten ambtsdragers zich niet alleen beperken tot radio en televisie. Ook de gedrukte pers moet er bij betrokken worden. In onze brochure hebben we die zaken nadrukkelijk bij elkaar willen houden. Want je kunt ook verslingerd zijn aan dag-en weekbladen. En dat is net zo goed verbeuzeling van de genadetijd."

Kok: „En dat geldt ook als je dag in dag uit bezig bent met het opvoeren van jc brommer of met je groentetuin."

Een televisie zal eerder in het oog springen (als die tenminste niet op zolder slaat) dan al die tijdschriften en dagbladen. Dus dat laatste is minder kontroleerbaar.

Seldenrijk: „Dat is zo. Maar in de ethiek gaat het nooit om het wegnemen van de persoonlijke verantwoordelijkheid. Er zal geappeleerd moeten worden aan de

verantwoordelijkheid van de ander. Daarom is het ook te mager als alleen een televisie als symptoom van wereldgelijkvormigheid wordt gezien."

Aan het eind van de brochure schrijft u: „De voorlichting aan onze kinderen zal daarom fundamenteel en indringend, open. eerlijk en deskundig moeten zijn". Wat houdt dat konkreet in? Wie moet die voorlichting geven?

Seldenrijk: „Die voorlichting houdt konkreet in een bijblijven met betrekking tot dc stand van ontwikkeling op de terreinen van informatie cn kommunikatietcchnologie. Daarnaast zal een ethisch grondpatroon aangedragen moeten worden om de ontwikkelingen tc kunnen beoordelen."

Kok: „Met het oog op die voorlichting ligt een belangrijke taak bij het middelbaar onderwijs. Op de reformatorische scholen zullen uren besteed moeten worden aan het analyseren van de massamedia. Met de leerlingen zullen televisieprogramma's bekeken en besproken moeten worden om zo tic leerlingen bewust te maken van de gevaren die achter de massamedia schuilen."

Seldenrijk: „Hel is een bekend feit dal de VARA. de NCRV cn de PO nogal verschillend zijn Vergelijk het nieuws dat deze omroepen brengen eens met verschillende kranteverslagen cn analyseer het. Dan ontdek je vanzelf hoe groot de verschillen zijn en hoe subjektief massamedia zijn." Kok: „Hier ligt een belangrijke taak voor een schoolbegeleidingsdienst. Om samen met het onderwijs een pakket samen te stellen over audio-visuele massamedia."

Een laatste - misschien wat ondeugende - vraag. Op de generale synode in 1986 zei een afgevaardigde: „Je kunt vantevoren al zeggen wat er uit het verslag van de kommissie komt: Op zich zijn al die ontwikkelingen niet verkeerd; het gaat erom hoe je er mee omgaat." Heeft hij gelijk gekregen?

Kok: „Inderdaad, wc komen eigenlijk tot dezelfde konklusie, maar dan gemotiveerd en onderbouwd. In alle bescheidenheid gezegd, er is toch wel een aantal zaken op een rijtje gezet waar ambtsdragers hun winst mee kunnen doen. Want bij ambtsdragers is vaak een groot stuk vooringenomenheid ten aanzien van al deze ontwikkelingen door ondeskundigheid. Bovendien is het erg belangrijk dat de jeugd van vandaag rijp gemaakt wordt om over 40 jaar nog te kunnen funktioneren. Daarvoor moet je nu dc basis leggen. Jc kunt al die informatie wel achter de hand houden, maar dat zal straks voor deze generatie problemen geven."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen