Vergrijzing: zorg of zegen?

Meer bejaarden, dat brengt veranderingen met zich mee. De samenleving gaat er enigszins anders uitzien. Je zult vaker een oudere tegenkomen. Als men daarnaast bedenkt, dat door de kleinere gezinnen het aantal jongeren daalt, is het voorstelbaar dat deze veranderingen ver gaan. Het maakt heel wat uit. of je met een kleine of een wat grotere familie de zorg voor opa en oma gestalte geeft.

De geldelijke kant van de zaak is de lastigste. Meer ouderen betekent meer bejaardentehuizen. meer wijkverplegingswerk, meer zorg en dat is: meer geld. Nu krijgen ouderen hun AOW. maar waar moet straks dat geld vandaan komen? Het aantal geld verdienende mensen wordt immers verhoudingsgewijs steeds kleiner. De lasten zullen zwaar drukken.

Zorg

Dit nogal somber getoonzette overzicht is het verhaal dat je tegenkomt in leerboeken en beleidsnota's. De cijfers zijn neutraal, maar tussen de regels door merk je de zorg voor de toekomst. Het is bijna een gevoel van onbehagen: de bejaardenzorg als last voor de samenleving.

Nemen we inplaats van het aardrijkskundeboek de Bijbel ter hand. dan is het eerste wat opvalt, dat ouderdom een zegen is. „Gezegende ouderdom" is een bijbelse uitdrukking.

Sterker nog, dc ouderen worden gezien als een zegen voor de hele maatschappij. Géén ouderen, dat is pas erg. Als in 1 Samuël 2 de val van het huis van Eli voorspeld wordt, houdt dat onder meer in dat er geen oud man meer in zijn huis (dat is familie) zijn zal (vers 31).

Wanneer de profeten toekomstige zegeningen van God beschrijven, spreken zij niet alleen over vrucht op de arbeid en vrede in het land. maar ook over de zegen van de ouderdom: r zal geen oude man zijn die zijn dagen niet zal vervullen (Jesaja 65:20). dat wil zeggen: e ouderen zullen niet voortijdig aan een ziekte sterven, maar hun dagen vol kunnen maken. Zacharia (8:4) verkondigt dat Jeruzalem met véél ouderen gezegend zal worden: r zullen oude mannen en oude vrouwen zitten op de straten van Jeruzalem: en ieder zal zijn stok in zijn hand hebben vanwege de veelheid der dagen!

Oudsten

Ouderen zijn gezegenden, niet alleen vanwege dc genade van een lang leven, maar ook omdat zij door hun leeftijd geacht worden veel wijsheid en inzicht te bezitten. Daarom verdient de oudere het. met respekt en eerbied behandeld te worden.

„Voor het grauwe (grijze) haar zult gij opstaan en gij zult het aangezicht van de oude vereren: n gij zult vrezen voor uw God; Ik ben dc HEERE!" (Leviticus 19:32).

Niet voor niets waren de oudsten de leiders van Israël. In Numeri 11 worden door Mozes zeventig ouderen tot oudsten verkozen. En in het Nieuwe Testament vinden we dat terug in het ambt van ouder-ling. Dat wil niet zeggen, dat er geen jonge ouderlingen kunnen zijn. maar wel, dat degene die het regeerambt vervult, toch in de eerste plaats een oudere is, iemand die levenservaring heeft opgedaan. Zo kunnen ouderen tot zegen zijn voor de gemeenschap.

Medelijden

Dit bijbelse beeld staat veraf van het plaatje van alledag. In plaats van met respekt. worden de ouderen vaak met medelijden bekeken, vooral doordat ze allerlei dingen niet meer kunnen die eerder wel in hun vermogen lagen. „Laat maar. dat doe ik wel". „Ja. maar hij is al zo oud". Je bent al gauw geneigd tot een goed bedoeld, maar toch betuttelend toontje. Ouderen worden dan bijna als kleine kinderen behandeld.

Nu is het inderdaad zo. dat de ouderdom komt met gebreken. Daar laat de Bijbel ook geen twijfel over bestaan. Als je het bekende twaalfde hoofdstuk uit Prediker leest, dan zie je dat het ouder worden met allerlei beelden wordt weergegeven. Het lichaam wordt vergeleken met een huis of kasteel, waarvan de bedrijvigheid sterk terugloopt. De wachters van het

huis beven (hier worden de armen bedoeld), de sterke mannen krommen zich (de benen), de maalsters gaan stilstaan omdat zij minder geworden zijn (de tanden), degenen die door de vensters zien. worden verduisterd (de ogen) en dc twee deuren naar dc straat worden gesloten (de lippen: het spreken gaat minder goed).

Biologie

Deze typisch bijbelse beeldspraak geelt precies aan. wat er biologisch gezien gebeurt bij de veroudering. Ieder orgaan heelt zijn funktie. Het oor is om te horen, het oog om te zien. Bij het ouder worden gaat die funktie achteruit. Allerlei organen gaan hun taak steeds iets minder goed vervullen. Bij het ene orgaan begint dat wat eerder dan bij het andere (brildragen komt in onze samenleving al heel jong voor).

Ouder worden kun je dan ook moeilijk een ziekte noemen. Het is een biologisch proces. Wel neemt de kans op ziekte toe: het lichaam wordt immers zwakker. Echter, lang niet alle ouderen hebben veel last van gebreken of ziekten!

De Bijbel laat dus twee kanten zien. De oudere is enerzijds iemand met levenservaring en wijsheid en anderzijds iemand wiens leven op een eind loopt en die daardoor minder goed funktioneren kan. Deze twee sluiten elkaar niet uit. Wél zie je vaak, dat het tweede het eerste langzaam gaat overschaduwen. Het gebod tot respekt bli jft dan nog steeds gelden. Dat kan soms moeilijk zijn. want meer zorg heeft automatisch iets in zich van betutteling.

Wijzer?

Dat de Bijbel spreekt over de gebreken van de oudere dag. is niet verbazingwekkend. Het andere aspekt is veel verrassender: de oudere als de wijzere. Dat is geen geliefd uitgangspunt in deze tijd.

Gezag op grond van leeftijd doet het niet zo goed meer. Dat geldt voor de verhouding tussen jongere en volwassene, maar dat is net zo goed te merken aan de relatie tussen de ouders aan de ene kant en de volwassene of jongere aan de andere kant. Tegen deze krisis van het gezag wordt in de kerk terecht gewaarschuwd. Zeker, misbruik van het gezag

komt altijd voor en dat moet worden tegengegaan. Dat neemt niet weg. dat het een goede regel is om een oudere persoon een bepaald gezag toe te kennen en het bijbehorende respekt te bewijzen, alleen al op grond van zijn levenservaring.

Het is alleen de vraag of het nü nog wel opgaat dat de oudere wijzer is. Onze maatschappij verandert zo snel en jongeren kunnen dat veel beter bijhouden dan ouderen.

Ouderen zijn nog van een vorige tijd. wordt wel gezegd. En lijkt dat ook vaak niet zo? Werken met een komputer heeft een jongere zo onder de knie, terwijl een oudere hel soms nooit leert. Op dat moment weet de jongere meer dan de oudere.

En dat is niet alleen met komputers en andere moderne apparatuur het geval. Ook allerlei nieuwe methodes worden door jongeren veel sneller opgepikt dan door ouderen. Denk bovendien eens aan alle dingen die je leert op school. Velen kunnen hun ouders en zeker hun grootouders er al gauw mee overtroeven.

Het is ook vaak pijnlijk voor jongeren om erachter te komen, dat een oudere iets absoluut niet kan volgen, of dat hij een in zijn ogen kompleet verkeerd advies geeft.

Weten of kennen

Dus het motto ..Hoe ouder hoe wijzer" geldt in deze tijd niet meer? Ouder zijn staat nu voor achterlopen in plaats van er bovenuit kijken? Nee! Juist in deze steeds veranderende samenleving hebben we dringend behoefte aan levenswijze ouderen, die de zaak rustig kunnen bezien en zo hun oordeel kunnen geven.

Wie nog wal meer over dit onderwerp wil lezen, zou zich kunnen verdiepen in een van de volgende boeken.

C. Rijnsdorp. Laatste gedachten (1978-1982). Kampen 1982. In dit bock geeft de bekende christelijke schrijver in de vorm van een dagboek zijn beleving van het ouder worden weer. Hel boek staat in veel biliotheken en is misschien ook nog in sommige boekhandels verkrijgbaar.

C. A. Korevaar. Alsmaar ouder worden. Kampen 1988. Reformatiereeks. Over het omgaan met de oudere mens. door een al wat ouder predikant geschreven. Verkrijgbaar in de boekhandel.

Toegegeven, efficiënt komputergebruik kun je van de meeste ouderen niet verwachten. Daarin en in heel veel technische kennis zijn wij jongeren hun meerdere. Maar daarmee is nog niet alles gezegd. Wij weten misschien meer, maar zij kénnen meer. Zij hebben veel meer meegemaakt. Zodoende is hun mening veel waard, ook al sluit die niet direkt aan op alle technische en zakelijke kanten van onze huidige maatschappij. Ik zal proberen duidelijk te maken waarom.

Stress

De snelle veranderingen in onze samenleving zorgen niet alleen voor de zogenaamde vooruitgang, maar vooral ook voor een stuk onrust, spanning en haast. Tegenover de betrekkelijke rust van vroeger staat nu het schrijnende tijdsgebrek van menigeen die in de maatschappij (en in de kerk) aktief is. Iets als stress kwam eerder niet voor. Dat komt niet alleen doordat men het woord niet kende en daardoor het verschijnsel moeilijk die naam kon geven, maar vooral doordat ..stress" vroeger uitzondering was en nu regel. Van deze onrust zijn de ouderen de dupe. Er is geen tijd meer voor hen. Je kunt echter moeilijk volhouden dat die spanning en haast voor de jongeren zo'n vooruitgang is... De sfeer van de samenleving is anders geworden en daarmee zijn ook de waarden verschoven. Goede scholing, hogerop komen en geld verdienen is heel belangrijk geworden.

Vakmanschap en ambachte-lijkheid komen nogal eens op de tweede plaats, om maar niet te spreken van aandacht voor de mens. Zonder het verleden te idealiseren, kun je stellen dat er duidelijk sprake is van een stuk verkilling. Eerder lag de waardenschaal voor veel mensen toch wel wat anders.

Zegen

Dit is een van de redenen waarom ouderen vaak hoofdschuddend de maatschappij bekijken. Dit is tevens het punt waarop wij veel van hen kunnen leren. Ouderen kennen de oude waarden nog. Zij kunnen de tijd overzien cn daardoor vergelijkingen maken. Zij hebben én door hun levenservaring én doordat ze van een ..andere tijd" zijn, vaak een groot inzicht in menselijke verhoudingen. Bij onenigheid in een gemeenschap kunnen zij de zaak soms helder doorzien en de juiste adviezen geven.

Meer terloops kun je van hen vaak veel leren over vriendschappen. verkering en huwelijk. Het is boeiend om jouw toekomstverwachting naast hun terugblik te leggen: dat werkt relativerend.

En wat te denken van de zaken van kerk en geloof? ! Voor veel ouderen is en was de kerk belangrijker in het dagelijkse leven dan nu voor jongeren. Hun vaak afhankelijke gebedsleven is een goed en beschamend voorbeeld voor ons. Er zijn ouderen van wie je kunt leren de Bijbel te lezen. De manier waarop de Bijbel soms een licht op hun pad is, is verrijkend voor een jongere die met het bijbellezen vaak maar moeilijk weg weet. Eerder dan een zorg, zijn de ouderen een zegen, temeer als zij in hun gebed de jongeren niet vergelen.

Mentaliteit

Als we geen oog hebben voor de schat aan wijsheid en inzicht die ouderen ons te bieden hebben, verkijken wc ons op hetgeen een oudere in deze maatschappij allemaal niet kan. Dan zijn we onbeleefd om een ..jongere oudere" in een bedrijf te overtroeven met onze technische handigheid, ook als het nergens toe dient. Dan krijgen beleidsnota's en aardrijkskundeboeken een sombere ondertoon en worden ouderen tot een last. Dan is er alleen nog maar plaats voor medelijden: we kunnen hen toch niet aan hun lot overlaten?

Het bijbelse besef is heilzaam en leert ons de oudere in zijn verband te zien. Als we hem respektvol tegemoet treden kunnen we veel van hem leren. Bovendien kunnen we dan zijn fouten beter hebben. ..Geduld hebben met zwakheden" noemt de Catechismus dat.

Zonder ouderen zou de samenleving nog verder verkillen. We hebben hen keihard nodig.

Meer ouderen, wat moeten we doen? Niet doen in de eerste plaats, maar denken. Er is een mentaliteitsverandering nodig: van hooghartigheid en van medelijden naar respekt.

Maar dan valt er ook veel te doen... in het groot voor de politiek en in het klein voor elke jongere afzonderlijk. Alleen al door je oor te luisteren te leggen bij de ouderen, kun je iets voor hen betekenen. Dat is dan wederzijds.

Utrecht Gerda Dekker-van de Haar

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen