„Man en vrouw schiep Hij ze”

Scheveningen, 23 juli 1910.

Vanuit de duinrij begeeft zich. getrokken door een paard, een kleine gesloten koets over het strand naar de waterrand. Het paard sjokt langzaam het water in. de koets achter zich aan zeulend. Als wagen en paard tot aan de „enkels" worden omspoeld door het zilte nat draait het paard met de wagen een halve slag zodat het in de richting van de duinen staan. Het paard blijft daar staan en zijn koetsier draait zich om en tikt met zijn hand op het geblindeerde venster van de koets achter hem. Kon daarop gaat achter in de koets een deurtje open en daalt een dame met lot de knie ontblote onderbenen, preuts haar rokken ophoudend, het trapje af „teneinde zich een weinig te verpozen". Enige tijd later verdwijnt de dame weer in de koets. Opnieuw wordt er op het raampje getikt, nu vanuit de binnenzijde. De koets zet zich in beweging en rijdt terug naar het vertrekpunt aan de duinrij. Daar stapt de dame uit, thans geheel gekleed, en wandelt weg in de richting van het dorp.

Je moet je best doen om iets van zo 'n badende dame te zien!

Scheveningen. 23 juli 1988. Vanuit de duinrij begeeft.... Verder hoef ik eigenlijk niet te gaan. Het tafereel van vorig jaar kun je zelf wel beschrijven, nietwaar? De laatste zin van die beschrijving lijkt wel iets op dc laatste regel van dc vorige beschrijving maar is dat toch niet.

Je moet immers nu je best doen om zo'n badende dame niet te zien!

1910 is heel lang geleden, zeker waar. maar toch ook weer niet zo heel erg lang. Misschien heeft die oude vrouw die zondags altijd voor je in de kerk zit wel in zo'n koets gezeten of één van je grootouders.

Stel je eens voor dat je met die dame van 1910 teruggewandeld was naar Scheveningen en dat je met haar over deze tijd gesproken zou hebben, de tijd waarin die toen nog zeer jonge vrouw hoog bejaard zou zijn. Zou zij geloofd hebben wat jij vertelde over het strand van nu?

Veranderd denken

Wat wil ik hiermee nu vertellen? Dal na 1910 direkt 1988 kwam? Natuurlijk niet, er liggen immers achtenzeventig jaren tussen. Achtenzeventig jaren waarin ons denken over zedelijkheid langzaam maar zeker is veranderd en wij een heleboel dingen die de mensen van 1910. ook volstrekt ongelovige mensen, ongepast en schokkend vonden als normaal zijn gaan beschouwen.

Een ontwikkeling als deze geeft te denken. Het illustreert hoe moeilijk het is om ergens een pas op de plaats te maken en niet verder te gaan

op een eenmaal ingeslagen weg.

Ik zal proberen duidelijk te maken wat ik bedoel. Stel dat we het er over eens zijn dat wc wit goed vinden cn zwart niet goed. Op een goede dag zegt iemand, alles goed en wel maar heel licht grijs vind ik eigenlijk ook niet verkeerd cn die kleur gebruik ik voortaan ook. Al gauw zal er dan iemand zijn die iets minder licht grijs acceptabel vindt en stapje voor stapje schuiven we vervolgens via steeds donkerder variaties van grijs richting zwart, tot we zo ver zijn gekomen dat we allemaal beseffen dat we te ver zijn gegaan en toch niet goed meer weten waar wc hadden moeten stoppen omdat we inmiddels al zo gewend zijn aan allerlei tinten grijs.

Emancipatie van de vrouw

Iets dergelijks is ook gebeurd met de emancipatie van de vrouw. In de vorige eeuw is het begonnen met de strijd van de vrouwenbeweging om toegang te krijgen tot het onderwijs. In die tijd waren de orthodoxe kerken, maar niet alleen zij. fel gekant tegen deze ontwikkeling.

Onderwijs was immers primair gericht op het vervullen van allerlei funkties in de samenleving en voor dc vrouw in die dagen kon van het bekleden van maatschappelijke posities geen sprake zijn. zodat onderwijs geen zin had en een bedreiging kon zijn voor de struktuur van de samenleving, die men gegrond achtte op Gods Woord.

Zoals jullie allen weten heeft het verzet tegen deze modernisering geen sukses gehad en in de tijd waarin wij opgroeien zijn alle onderwijsinstellingen toegankelijk voor beide sexen en wij. noch anderen, achten dat verkeerd.

Integendeel, ieder mens. man en vrouw, moet de gelegenheid krijgen zijn of haar talenten te ontwikkelen. Toch dienen wc te beseffen dat deze stap in de ogen van onze voorouders een stap in het grijze tussengebied was. men sloeg een andere richting in dan men gewend was.

De grens wordt verlegd

Deze stap was echter niet zonder consequenties en kon dat ook niet zijn. Immers het ligt voor de hand dat als meisjes worden opgeleid tot het bekleden van bepaalde funkties zij hun kennis en vaardigheden ook daadwerkelijk in de praktijk willen brengen. Die ruimte vroegen ze en kregen ze. De grens was daarmee verlegd tot dc vraag of elke funktie voor vrouwen zou moeten openstaan.

Zoals jullie allen weten, is die vraag in onze westerse kuituur inmiddels beantwoord met een volmondig ja en wc zien in de praktijk om ons heen dat steeds meer vrouwen doordringen tot in de allerhoogste funkties. Denk bijvoorbeeld aan

Margaret Thatcher. maar ook aan de premiers van

Noorwegen cn IJsland. Ook in het bedrijfsleven cn onderwijs is er sprake van een gestage opmars van de vrouw.

De grijze tinten zijn geleidelijk donkerder geworden. Thans staan we voor de laatste stap. Want wat blijkt?

Ondanks het feit dat er formeel geen belemmeringen meer bestaan en men het er in het algemeen over eens is dat alle funkties voor vrouwen toegankelijk zijn, is er niettemin sprake van een duidelijke achterstand van vrouwen in allerlei beroepen.

Onze overheid heeft het besluit genomen deze achterstand te bestrijden en heeft maatregelen in voorbereiding om de oorzaken van deze achterstand weg te nemen. ! Elders in dit blad kun jc | lezen wat deze oorzaken zijn, i volgens de regering dan, en welke maatregelen men wil treffen en levens waarom. Op deze plaats hoef ik daarom geen aandacht aan deze kanten van ons onderwerp te besteden.

Onze kringen

Deze ontwikkeling vindt in onze kringen geen bijval. Waarom eigenlijk niet? Misschien vinden jullie die bezwaren diep in je hart wel onzin en heb je helemaal geen moeite met volstrekte gelijkheid, in maatschappelijk opzicht dan, tussen man en vrouw. Duidelijk is in ieder geval dat de ontwikkelingen in onze eigen kringen ook niet stil staan cn langzaam maar zeker zie je. hoewel wc niet voorop lopen, in wezen hetzelfde gebeuren als hetgeen er in de ons omringende wereld is gebeurd.

Een paar voorbeelden. Arbeid buitenshuis door gehuwde vrouwen, zelfs indien zij kinderen hebben, is ook onder ons zeker niet uitzonderlijk meer. Binnen de

SGP wordt hardop gedacht om de statuten te wijzigen teneinde het daarin opgenomen principe dat vrouwen niet behoren te kiezen vaarwel te zeggen. Ook in reformatorische organen bekleden vrouwen thans leidinggevende funkties en door sommigen wordt er openlijk voor gepleit direktiefunkties in het onderwijs voor vrouwen open te stellen en toegankelijk te maken. In bepaalde ledenvergaderingen worden vrouwen toegelaten als toehoorders.

Je begrijpt best dat ook wij zodoende afstand aan het nemen zijn van het denken van vroeger eeuwen en langzaam maar zeker op weg

zijn naar het innerlijk aanvaarden van een samenleving waarin aan het onderscheid tussen man cn vrouw geen relevantie meer toekomt voor het maatschappelijk funktioneren.

Nu is hel op zichzelf helemaal niet bezwaarlijk dat onze opvattingen anders zijn dan die van onze voorouders, ook al betreft het dergelijke fundamentele zaken als de rol van man en vrouw. Ik denk dat niemand van ons nog terug zou willen naar de tijd dat het blanke ras als superieur werd beschouwd boven andere rassen met alle gevolgen van dien. Hier is sprake van een positieve verandering in het denken, ook in die zin dat wij onderkennen dat onze voorouders in dit opzicht op onchristelijke wijze omgingen met andere volkeren.

Toch ligt dat bij de emancipatie van dc vrouw heel anders dan bij de emancipatie van dc gekleurde volken. Racisme vindt in de Bijbel nergens steun, integendeel. waar in de Bijbel bijvoorbeeld sprake is van Moren wordt niet dan met respekt over hen gesproken.

Het racisme van onze voorouders was dan ook beslist in strijd met Gods Woord.

1 Korinthe 11 : 1-16

Datzelfde geldt niet voor een samenleving waarin vrouwen ten opzichte van mannen een ondergeschikte rol spelen. Lees voor jezelf eens l

Korinthe 11 vers 1 tot en met 16. Kun je als je uitgaat van de gedachte dat Gods Woord normatief is voor alle tijden een maatschappijstruktuur waarin mannen en vrouwen volstrekt gelijke rollen spelen bijbels noemen naast een tekst als 1 Korinthe 11 vers 3:

..Doch ik wil. dat gij weet. dat Christus het Hoofd is eens iegelijkcn mans, en de man het hoofd der vrouw, en God het Hoofd van Christus"? Het is het een of het ander, lijkt me.

Heeft deze tekst alleen betrekking op het huwelijk? Heeft de Bijbel waar zij spreekt over de rol van man en vrouw slechts het oog op de relatie tussen man en vrouw in het kader van getrouwd-zijn?

Ik stel deze vragen hier uitdrukkelijk omdat juist in rechtzinnige kring dit geluid tegenwoordig wel waarneembaar is. terwijl dat in modernistische kringen niet het geval is. Daar erkent men dat dc Bijbel ons een principiële ongelijkheid van man en vrouw voorhoudt, maar men doet dit af als tijdgebonden. De eigen tijd en inzichten worden dan boven de Bijbel gesteld. Je ziet dat ook bij het denken over homofilie, waar onmiskenbare bijbelse uitspraken opzij worden gezet. Zover willen wij niet gaan. Maar dan moeten we ook niet onder Gods Wet en regel uit willen kruipen door via uitleg de Bijbel naar onze hand tc zetten. Dat bedoelde ik te zeggen met ..het is het een of het ander". De Bijbel moeten we eerlijk uitleggen, zelfs als dc consequenties van die uitleg ons niet aanstaan. Als die uitleg leidt tot de konklusie dat de vrouw in maatschappelijk opzicht een aan de man ondergeschikte positie heeft toebedeeld gekregen dan moeten we daaruit de consequenties durven trekken. Doen wc dat niet dan zal uiteindelijk ons uitgangspunt, namelijk dat de Bijbel Gods boodschap voor alle tijden is, in gevaar komen.

Ik kom weer bij mijn kleuren. Wit is de situatie waarin mannen en vrouwen verschillende rollen spelen op basis van het beginsel dat de man het hoofd is van de vrouw. De eerste stap begint met het wegnemen van verschillende rollen in de jaren voor de volwassenheid, hetgeen reeds lang geleden is gebeurd door het aanbieden van volstrekt gelijk onderwijs.

De volgende stappen worden gezet bij het langzaam maar zeker aanvaarden van de gedachte dat ook in de volwassenheid het rollenverschil mag (en tegenwoordig: dient te) verdwijnen. De laatste stap volgt na de ontdekking dat dit haaks staat op de wijze waarin man en vrouw in hun onderlinge verhouding in de Bijbel worden getekend, namelijk het in twijfel trekken van het gezag van Gods Woord, juist hetgeen dus dat nu ons uitgangspunt is!

Dit is geen theorie, de ontwikkeling in de Gereformeerde Kerken is geheel langs deze lijn gegaan. Scheveningen 1910 is niet in één dag veranderd in Scheveningen 1988, maar toen het eenmaal begon te veranderen was het proces niet te keren. Juist daarom past ons grote voorzichtigheid en terughoudendheid en is bezinning nodig. Niet alleen bezinning op wat de Bijbel nu precies zegt over de verhouding man-vrouw*), maar ook hoe we die bijbelse gegevens moeten vertalen naar ons leven als jongens cn meisjes en mannen en vrouwen in een wereld waarvan we geloven dat het Gods schepping is cn waarin alleen in een leven naar Zijn geboden harmonie mogelijk is.

*) Lees voor jezelf eens het door de Jeugdbond uitgegeven boekje Emancipatie. Je vindt daarin ook verwijzingen naar andere literatuur, die ons kan helpen de relevante bijbelteksten te vinden en te verstaan. Zelf heb ik veel gehad aan een boekje onder de titel Emancipatie en Bijbel van Dr. J. van Bruggen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen