Wetteloosheid in de maatschappij

„Na mijn eerste bezoek aan Amsterdam, waarin ik ook een aantal dienstronden meemaakte met de Voorburgwal-eenheden van de stedelijke politie, zou ik die ervaring de op één na grootste teleurstelling van een misdaadverslaggever moeten noemen. Ik ben namelijk politieverslaggever in New York City. Ik breng het grootste deel van mijn dagen door met het verslaan van driedubbele moorden, maffia-aanslagen, kindersterfte ten gevolge van drugs en allerlei vormen van korruptie die ik ooit inherent achtte aan een grote stad. In Amsterdam verwachtte ik een tot de tanden gewapende politiemacht, een corps met de mentaliteit van een aanhoudingsteam dat voortdurend was voorbereid op vuurgevechten met de kriminele elite van de stad. Drugs in overvloed, zo was me verteld, en ik wist uit ervaring dat drugs gelijk staan aan een bloedige straatoorlog.... de grootste teleurstelling bij het uitvoeren van mijn opdracht: Amsterdams gebrek aan geboefte ".

Een opmerkelijk citaat, niet waar? Opgetekend in een overigens bepaald niet ter lezing aanbevolen nederlands weekblad onder de kop ..Wat deze stad mist is kriminaliteit!"

Voor wie zich beraadt over wetteloosheid in de maatschappij kan een blik van buitenaf, vanuit een ander perspektief, zeer verhelderend werken.

Nederland te tolerant?

In onze kring heeft men over het algemeen een tamelijk negatieve kijk op hetgeen met de term wetteloosheid wordt aangeduid. Er wordt nogal schamper gesproken over de wijze waarop de overheid allerlei wetsovertredingen tegemoet treedt en er heerst sterk de indruk dat het met de wetteloosheid eerder de verkeerde dan de goede kant opgaat. Al spoedig klinkt het verwijt dat het klimaat op dit punt te mild is. dat allerlei vormen van misdadigheid tc tolerant worden benaderd, zodat ze welig tieren.

Een dergelijk beeld laat zich wel verklaren door onze religieuze achtergrond. Immers naar de normen van Gods Woord is er inderdaad sprake van een zeer ernstige mate van wetteloosheid op allerlei terrein van het leven.

We kunnen daarbij bijvoorbeeld denken aan de sexuele moraal, de grove ontheiliging van Gods naam in de media en het dagelijks taalgebruik waarbij de naam Jezus tegenwoordig op ieders lippen bestorven lijkt te liggen, en het schrikbarend aantal abortussen en echtscheidingen. Vanuit de norm van Gods Woord bezien, vanuit Gods Wet dus. zijn dit evenzovelc voorbeelden van wetteloos-

heid. een rij die gemakkelijk met vele andere voorbeelden kan worden aangevuld en die jou en mij duidelijk maken dat het christendom niet meer dc grondslag vormt voor de ordening van onze totale uederUmdse gemeenschap, al /i|n we nog wel zo bevoorrecht dat wc on/e eigen levens naar deze normen mogen en kunnen inrichten.

Opzienbarende en afschrikwekkende voorbeelden

Toch geeft het meten met de maatstaf van Gods wet. aan dc hand waarvan wc kunnen zien dat een deel van onze nederiandse wetten inbreuken maken op Gods geboden, nog geen antwoord op de vraag of er nu ook sprake is van een toename in het aantal inbreuken op de wetten zoals 7.e in Nederland gelden. Bij het vormen van een oordeel laten we ons te snel leiden door opzienbarende en afschrikwekkende voorbeelden van zware misdadigheid, zoals de zaak Heijn, de buskaping door duitse bankovervallers waarbij twee van jullie leeftijdgenoten op volstrekt zinloze wijze het leven verloren en de afschuwelijke moordzaak op een verpleegster in het

Kralingse Bos te Rotterdam, een vrouw die louter voor het genoegen van jongens van nog geen achttien jaar werd gedood.

Hoe vreselijk deze zaken ook zijn. ze kunnen niet zonder meer worden gebruikt voor de stelling dat Nederland verloedert en hier in verhouding tot de situatie elders of vergeleken met vroeger sprake is van een ernstige mate van wetteloosheid of zelfs maar een toename daarvan. Het citaat van de New Yorkse misdaadverslaggever is in dit verband nogal onthutsend, zeker als je je realiseert dat hij niet schrijft over het landelijke Doetinchem. om maar een plaats te noemen, maar over onze hoofdstad. Een onderzoek naar de kranten van de laatste honderd jaar zal je spoedig de illusie van de goede oude tijd ontnemen.

Ook uit dc statistiek volgt niet eenduidig dat het aantal misdrijven gedurende de laatste honderd jaar (sterk) is toegenomen, te meer niet nu verreweg het grootste gedeelte van de huidige kriminaliteit direkt of indirekt samenhangt met en beperkt is tot het circuit van hard drugs.

Een mild strafklimaat

Wel is een duidelijke verandering waarneembaar in de wijze waarop de samenleving reageert op wetsovertredingen. een proces dat overigens al eeuwen aan de gang is cn waarin Nederland bepaald een voorloper is. De draconische straffen die ons bekend zijn uit een nog niet eens zo heel ver verleden - het afhakken van de hand bij een dief of tot verbanning naar Australië voor het minste vergrijp - hebben plaats gemaakt voor een. ook in internationaal verband bezien, zeer mild strafrechtelijk klimaat. In dc statistiek blijkt dat ook. Bij gebreke aan recentere gegevens hier een paar cijfers uit 1970/71: in dat jaar zaten er in de Verenigde Staten gemiddeld 20, 00 mensen per" 10.000 inwoners in de gevangenis, in West-Duitsland 8.36. in

Denemarken 6.98. in België 6.02. in Noorwegen 3.71 cn in Nederland 2, 24.

Naar mijn idee zijn het juist dit soort gegevens die bij velen, met name ook onder

buitenlanders, vragen oproepen en ook wel tot irritatie leiden. In eigen land merk je die ergernis vooral als er schokkende vormen van kriminaliteit plaats vinden en men legt dan verband met de aanwezigheid van deze kriminaliteit en de lage straffen die op deze misdaden volgen. Het is echter de vraag of dat verband er wel zo duidelijk ligt. Ik geloof niet dat je kunt volhouden dat Nederland zo veel misdadiger is dan onze buurlanden, integendeel. Natuurlijk is de brute moord op Gerrit Jan

Heijn niet weg te praten, maar het feit dat het slachtoffer die tot de allerrijksten in onze samenleving behoorde, hetgeen ieder wist, zonder enige vorm van bescherming aan het maatschappelijk verkeer deelnam en zo maar door één man van straat kon worden opgepikt, geeft ook aan dit soort dingen in ons land eerder uitzondering dan regel zijn.

Daarmee wil ik geen lans breken voor lage straffen, ik probeer alleen duidelijk te maken dat de mate waarin wetten worden overtreden niet louter het gevolg is van dc hoogte van de straffen. Je mag daarom ook niet zeggen dat er in Nederland zo veel wetsovertreding plaats vindt omdat dc straffen die daarop volgen zo laag zijn.

Wetteloosheid

Er is nog een ander aspekt aan het begrip wetteloosheid dat enige aandacht verdient.

Op school geldt ongetwijfeld de regel dat als de leraar of lerares spreekt jullie je mond moeten houden. Toch zeggen jullie ook tijdens de les wel eens iets tegen elkaar zonder dat de leraar dat als een inbreuk ervaart op de door hem gestelde regel. Aan de andere kant voelt iedere leerling intuïtief dat er ergens een grens ligt. die niet overtreden mag worden zonder dat er een reaktie op volgt of hoort te volgen. Die grens wordt getrokken door degene die voor de klas staat.

Dat betekent dat de regel „niet spreken als dc leraar spreekt" eigenlijk iets anders inhoudt dan je op het eerste gezicht denkt en jij je ook niet elke keer als jij je mond opendoet aan een regelovertreding schuldig maakt.

Iets soortgelijks geldt ook in de samenleving. Kortgeleden is de Wegenverkeerswet veranderd en is de maximumsnelheid verhoogd van 100 naar 120 kilometerop de snelweg met uitzondering van bepaalde stukken bij de grote steden. De regel is duidelijk, lijkt me.

Wat blijkt echter in de praktijk, bijvoorbeeld op de randweg rond Rotterdam, waar je maar 100 mag rijden? Praktisch iedereen rijdt harder dan het maximum! Dus massale wetsovertreding? Naar de woorden wel, naar de bedoeling blijkbaar niet. Kennelijk interesseert het de overheid niet echt dat we harder dan 100 kilometer rijden, welke gedachte wordt versterkt als je minister Korthals Altes publiekelijk hoort verklaren dat de politic pas mag gaan verbaliseren bij hogere overschrijdingen dan 10 kilometer, als ik mij goed herinner.

Zich verschuilen achter het niet kunnen kontroleren kan de minister onmogelijk, nu in het uitgestrekte Amerika de bevolking zich sinds jaar en dag over het algemeen keurig houdt aan de maximumsnelheid van 85 (!) kilometer per uur dankzij intensieve kontrole door de politie.

Dit voorbeeld kan met vele andere, ook buiten het gebied van de verkeerswetgeving, worden uitgebreid. Je ziet het ook bij het gebruik van soft drugs, iets dat naar de letterlijke regel van de wet verboden is. doch in de praktijk van alle dag wordt toegelaten, tot grote verbazing van buitenlanders, die je keer op keer voor dc voeten werpen hoe het toch mogelijk is dat je, in een land waar het gebruik en de verkoop van soft drugs verboden is, de stuff overal kunt verkrijgen.

In wezen is het echter al lang niet meer verboden en je kunt dit soort voorbeelden dan ook niet aanhalen om aan te tonen dat de wetteloosheid zo geweldig is toegenomen.

Veel klagen over wetteloosheid is in de grond van de zaak dan ook een klagen over het feit dat de wetten niet goed zijn, hetgeen samenhangt met dc enorme wijzigingen in het denken over goed en kwaad, over de ethiek dus.

Het verklaart ook dat in een aantal opzichten onze gemeenten in politiek opzicht zeer konservatief zijn en ons en de gemeenschap willen houden aan wctsrcgels. die al lang de werkelijkheid niet meer weergeven, doch langs de weg van de rechtspraak zijn aangepast aan de normen van deze godloze tijd.

Het is het geestelijk klimaat waarin wij leven dat redenen tot zorg biedt, veel meer dan dc vraag of de burgers van dit land nog wel bereid zijn de regels in acht te nemen die in onze gemeenschap werkelijk gelden en dan dc kriminaliteit, die een onvermijdelijk randverschijnsel is in onze wereld van zondige disharmonie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen