Armoede in Nederland

De laatste jaren is er in Nederland een nieuw begrip ontstaan dat ondertussen heel wat diskussie heeft opgeleverd: Nieuwe Armoede. Volgens de mensen die dil begrip bedachten, is de armoede van vroeger weer lerug in Nederland. Het beleid van de regering om de armoede op le lossen en iedereen le verzekeren van een goed beslaan is mislukt, zo stellen zij. Een grote groep Nederlanders lijdt armoede. Zij moeten per maand rondkomen van zo'n 13(30 ä 1400 gulden. We moeten dan denken aan mensen als bejaarden, alleenstaande moeders (bijstandsmoeders). uilkeringstrekkers en asielzoekers.

Er zijn er echter ook. die het woord armoede onzin vinden. Vergeleken met de ontwikkelingslanden is het minimum-inkomen zoals wij dat kennen een rijkdom. Er wordt in ons land geen honger geleden. Niemand komt om van de kou. iedereen heeft kleren aan zijn lichaam en bijna alle Nederlanders hebben een dak boven hun hoofd, zeggen deze mensen. Je kunt dus niet zeggen dat hier armoede wordl geleden. Beter is te spreken over ..beslaansonzekerheid”.

Wat is armoede?

Wie heeft er gelijk? Is er wel of niet armoede in ons welvaartslandje? Geen eenvoudige vraag. Immers wat is armoede. Niemand zal ontkennen dat iemand die geen geld heeft voor eten. kleren en een dak boven zijn hoofd, arm is. Ben je echter ook arm wanneer je geen geld hebt om de telefoon le betalen, als je je kleren altijd in tweedehands winkels moet kopen en als je geen bloemetje kunt kopen als je op visite gaat? Ik denk van wel.

Armoede is een relatief begrip, dat wil zeggen dat het van de situatie alhangl of er armoede is. Of iemand arm is kun je niet bepalen door alleen naar de persoon zelf te kijken en naar zijn inkomen. .^Is je hoort dal iemand 200 gulden per maand verdient, is je eersle gedachte ..Die zal wel arm zijn". Toch hoeft dat niet. In Bombay ben je met zo'n salaris een middenstander. En middenstanders

wonen daar in aftandse huizen die hier allang onbewoonbaar verklaard zouden zijn.

Om te bepalen of iemand arm is. moet je ook naar zijn omgeving kijken. Dan kun je stellen: iemand is arm als hij geen deel heeft aan de welvaart die voor de mensen uit zijn omgeving normaal is. dus als hij veel dingen niet kan doen. die voor de meeste mensen heel normaal zijn. Hij hoelï dan geen honger te lijden, maar heeft wel een zeer moeilijk bestaan. In Nederland betekent dat namelijk: zo iemand kan geen sociale kontakten meer onderhouden, want hij moet altijd met lege handen op visite en kan eigen bezoekers nauwelijks iets aanbieden. Zo iemand kan nergens lid van worden of zich op abonneren. Zo iemand voelt zich buitengesloten en raakt in een isolement. Eenmaal in het isolement heeft zo iemand weinig kans meer op verbetering. Daarom is zo iemand in Nederland arm. al heeft hij een inkomen van 1300 gulden in de maand.

„Nooit eens een bloemetje....”

„Ja maar", denk je nu wellicht, „zulke mensen zijn er toch bijna niet in Nederland". Vergis je niet. Neem bijvoorbeeld Ria van de Berg. een gescheiden vrouw met drie kinderen. Ze komt iedere maand rond van een uitkering van 1343 gulden. In het Reformatorisch Dagblad van 19 februari dit jaar deed ze haar relaas. „Ik kan niet naar verjaardagen, want er is geen geld voor een cadeautje. Ik kan niet uitgaan, er staat nooit eens een bloemetje op tafel. Ik kan me nergens op abonneren. M'n kinderen kunnen nergens aan meedoen en buiten de deur spelen kunnen ze midden in Amsterdam ook al niet. Ze zitten altijd maar binnen”.

Voor het geval dat je denkt: „1343 gulden is toch nog aardig wat geld": Ria geeft iedere maand bijna 600 gulden uit aan huur. gas. water en licht. Ze houdt dus 750 gulden over voor eten. drinken, kleding voor zichzelf. huishoudelijke spullen enzovoort. Ria is niet de enige die zo leeft. Uit een onderzoek van de Katholieke Hogeschool te Tilburg bleek vorig jaar dat meer dan tien procent van de Nederlandse huishoudens in de situatie leeft die Ria schetste. Dat zijn toch gauw enkele honderdduizenden gezinnen.

Een deel van die huishoudens leeft in Rotterdam. In die stad werkt drs. G. L. M. Oude Engberink als sociaal-wetenschappelijk onderzoeker van de Sociale Dienst. Een man die de Nieuwe Armoede dus van dichtbij meemaakt. Van deze armoede zegt hij in het RD van 19 februari: „Het gaat er daarbij niet om dat mensen van honger dreigen om te komen, want levensbedreigende armoede vindt je in Nederland nergens. Maar je moet het meer in sociaal opzicht bekijken. Als je buurman loonsverhoging krijgt, dan zit jij te denken: en ik krijg nooit wat. Als je buurvrouw uit winkelen gaat. blijf jij thuis, want je hebt toch geen geld. Of je gaat stiekum aan window-shopping doen. zomaar langs de etalages lopen, omdat dat zo gezellig is.

Dat is Nieuwe Armoede waar we over praten. En ik kan u zeggen dat dat wel degelijk pijn doet”.

Voor altijd

Nu hebben we allemaal wel eens een periode dat we zuinig moeten doen. dat we geen geld meer kunnen uitgeven. Maar meestal duurt dat niet lang. Bi j de Nieuwe Armen is dat echter jarenlang zo. De meeste komen er zelfs nooit meer bovenop. Zi j zullen hun hele leven in armoe moeten leven. Dit donkere vooruitzicht is wel het ergste van het leven van de Nieuwe Armen. Te weten dat je heel je verdere leven alle dubbeltjes om moet draaien, dat je nooit iets leuks kunt doen. zonder je in de schulden te steken, dat je altijd in een slecht huis zal moeten wonen en dat veel mensen je altijd als minder zullen behandelen. Dat is erg.

De Nieuwe Armen komen voor in de onderste laag van de bevolking. Mensen die werken voor een minimum-inkomen, langdurig werklozen, arbeidsongeschikten. bejaarden en bijstandsmoeders. Bij de meeste

valt dit lage inkomen samen met een lage opleiding, een zwakke gezondheid of tegenslagen in het persoonlijke leven. Je zou kunnen stellen dat de meeste Nieuwe Armen een aantal tegenheden tegelijk hebben. Dat is ook gelijk de reden waarom er zo weinig kans op verbetering is voor deze mensen. Welke werkgever wil immers iemand die al meer dan tien jaar werkloos is en die een lage opleiding heeft? Een nieuwe opleiding volgen kunnen ze niet. daar is geen geld voor. Alleenstaande moeders hebben geen tijd om zoveel bij te verdienen dat ze boven hun uitkering uitkomen en bejaarden en arbeidsongeschikten kunnen niet eens meer werken.

Daarbij komt dat de Nieuwe Armen vaak met hoge kosten en schulden kampen. Ze wonen doorgaans in slechte huizen die weinig geïsoleerd zijn. Dat betekent dat ze veel verstoken. Daarnaast hebben arme mensen nogal eens te kampen met een slechte gezondheid, waardoor ze vaak medicijnen moeten kopen. Krijgt iemand toch een baan of een hoger salaris, dan loopt hi j de kans ineens boven de subsidiegrens uit te komen, zodat hij een aantal subsidies mist. Hij zal er dan eerder op achteruit gaan. Al met al is de weg uit het dal van de armoede een hele moeilijke, zo niet onmogelijke.

Enkele oorzaken

Nu is de armoede zoals ik ze hiervoor heb beschreven niet iets van de laatste jaren. Nederland heeft altijd al armen gekend. Het aantal armen dat er nu is. dus die tien procent van de huishoudens is echter wel iets nieuws. Tenminste, sinds de Bijstandswet van 1965. Sinds de invoering van die wet konden ook de armsten in Nederland weer meedoen met de rest van Nederland. Drs. Oude Engberink in het RD: ..De armen reden ook in een auto. hadden ook een radiootje en liepen langzaam maar zeker hun achterstand in. Dat ging goed tot 1979. Toen was het afgelopen met de voorspoed en de ontnuchtering was groot. De kloof tussen arm en rijker werd steeds groter”.

Want wat was het geval. De schulden van het rijk werden steeds groter. Door de sti jgende werkloosheid werden de kollektieve lasten (uitkeringen aan werklozen e.d.) steeds groter. Het kon niet langer. Er moest bezuinigd worden. Ook de minima moesten een stapje terug. Daarnaast nam de werkloosheid nog steeds toe. groeide het aantal echtscheidingen en werd de groep bejaarden steeds groter. Dit alles leidde ertoe dat er steeds meer uitkeringstrekkers kwamen.

Maar er zijn nog meer oorzaken. Hoewel (of omdat) er voor de minima steeds meer subsidies, toelagen en andere voordelen kwamen, werd het krijgen van die voordelen steeds ingewikkelder. Voor je in aanmerking komt voor een subsidie, moet je nu stapels formulieren invullen. Vaak is dat zo moeilijk, dat laag opgeleide mensen niet eens snappen wat ze in moeten vullen. Daarbij zijn veel mensen, vooral de armen die geen krant lezen, niet eens op de hoogte van alle regelingen. Daardoor lopen ze geld mis dat ze juist hard nodig hebben.

Het is echter niet zo dat alle schuld van de armoede bij de regering en de maatschappij ligt. Veel Nieuwe Armen hebben zelf door hun leefwijze ook schuld aan hun armoede. Zo hebben heel wat mensen zich in de schulden gestoken. Om toch af en toe nog eens iets leuks te kunnen kopen, leenden zij geld of kochten ze op afbetaling. Geld om de schulden af te lossen kwam echter niet. Het gevolg was dal ze steeds verder in hel moeras zakten.

Tenslotte wil ik ook de individualisering nog even noemen. Het is een feit dat Nederlanders, ook de christelijke. zich steeds meer op zichzelf richten. Vroeger hielp men elkaar als buren. Als je financiële problemen had. kon je wel eens bij iemand aankloppen. Tegenwoordig kennen buren elkaar amper, vooral in de grote steden. Er wordt langs elkaar heen geleefd. We zetten ons op allerlei manieren in voor de armen aan de andere kant van de wereld, maar laten de noodlijdende buurman of-vrouw aan de andere kant van de muur maar al te vaak aan haar lot over.

Dankbaarheid

Tot zover het beeld van de Nieuwe Armoede in Nederland. Je hebt het waarschijnlijk gelezen en tot je door laten dringen. De vraag is nu. wal doe je hiermee. Neem je het alleen voor kennisgeving aan en denk je eens: ..Ach wat zielig". Ik hoop het niet. Daarvoor heb ik dit verhaal eerlijk gezegd ook niet geschreven. Waar dan wel voor? In de eerste plaats hoop ik dat je inziet dat het niet normaal is wanneer je het goed hebt. Hei is ronduit een zegen wanneer er bi j jou thuis nooit het schrijnend gebrek aan geld is. Daar kan je niet genoeg dankbaar voor zijn.

Daarnaast ligt hier ook duidelijk een taak. Misschien zeg je wel: ..Ik ken geen arme mensen in mijn omgeving". Dat kan zijn. Maar hou je oren en ogen eens goed open. Wanneer je er op let. kun je tot de ontdekking komen dat er meer armoe is dan je dacht, ook in onze gemeenten.

Hoe je zulke mensen dat kunt helpen, kan ik zo niet een-tweedrie zeggen. Hier ligt in de eerste plaats een taak van de diakonie. Vertel hel daarom aan de diakenen in je gemeente, als je weet dat er ergens armoede is. Zelf doe je al veel wanneer je arme mensen niet links laat liggen. Zulke mensen raken snel in een isolement en dat is iets dat met name in een kerkelijke gemeente nooit voor mag komen.

Misschien ben jij ook wel iemand die moet zeggen dat jullie thuis armoe lijden, dat jullie iedere maand moeten rekenen om rond te komen. Schroom dan niet om naar de diakonie van je gemeente te stappen. Ze is ervoor. Steun van de diakonie heeft God Zelf in zijn Woord ingesteld. En tenslotte: armoe lijden is erg. maar aan aardse armoe komt een einde. Er is echter ook een geestelijke armoe. Wanneer die niet opgeheven wordt, is het veel erger. Daar komt nooit geen einde aan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen