Waar leg je de grens?

Normen

Moeten we dan geen kennis nemen van wat er in de wereld rondom ons gaande is? Moeten we onze ogen maar sluiten en doen alsof er niets aan de hand is? Voordat ik op deze vragen inga. wil ik eerst de norm noemen waaraan ieder boek zou moeten voldoen. Die norm vinden wc overduidelijk in de Bijbel. Paulus houdt de Filippenzen voor: .Al wat waarachtig is. al wat eerlijk is. al wat rechtvaardig is, al wat rein is. al wat lieflijk is. al wat wel luidt, zo er enige deugd is, en zo er enige lof is. bedenkt datzelve (Fil. 4:8). Dit is de enige norm waaraan we 1 i te ra tuu rbeoe fe n i ng moeten toetsen.

In ons land is er nog maar een handvol mensen die zo literatuur willen beoordelen. De grote meerderheid hanteert als enig criterium de echtheid. Als een door de auteur opgeroepen wereld levensecht is. kun je spreken van een ethisch aanvaardbaar boek. Ook in protestantse kring zijn velen de mening toegedaan dat de moderne auteurs ons heel wat te zeggen hebben. Een ethicus als prof. Roscam Abbing vindt dat een mondig christen zelfs met een immorele roman. Al lezend op een vruchtbare manier kan omgaan: ..Al lezend kunnen vooroordelen wijken, kunnen meningen veranderen". Anderen vinden dat we auteurs die kritiek op de kerken hebben niet te gauw mogen veroordelen. Volgens Okke Jager zijn theologen veel te snel geneigd een visie die de hunne niet is te bestrijden als een aantasting van de waarheid. Hij vindt dat deze theologen zich moeten bekeren tot Gods ruimhartigheid. En een uitspraak van Judicus Verstegen: ..God is een hoer", verdedigt hij alsvolgt:

„Daarachter verschuilt zich de pijnlijke vraag waarom God zich overal voor laat gebruiken". Veel literatuurmethoden zijn doordrenkt van het moderne levensgevoel. Dr. Marila Mathijsen zei vorig jaar bi j de presentatie van „Script", een nieuwe literatuur geschiedenis: „God en de vaderlandsliefde, daarover gaan de mooiste stukken uit de wereldliteratuur, maar wat zegt ons dat nog.

Vaderlandsliefde bijvoorbeeld in de zin van kiezen tussen je geliefde en je plichten aan het vaderland, wie kan daar nog enige affiniteit mee hebben? Vaderlandsliefde bestaat immers alleen nog maar als er een i n te rn at i o na 1 e voe tb a 1 wed s t rij d is. En God is natuurlijk helemaal een lachertje geworden voor de nieuwe generatie. Het oprecht bidden van Badeloch in de Gijsbrecht van Aemstel kan toch bijna niet anders dan slappe lach veroorzaken. Of de positie van de vrouw: dat gegoochel met maagdelijkheid en ontering...."

Leert de moderne literatuur de mens kennen?

Op tal van christelijke scholen : stelt men dat we van moderne literatuur onze menselijke ellende leren kennen. We leren de mens kennen in zijn naakte bestaan, in zijn eenzaamheid, in zijn leegheid, in zijn hulpeloosheid. in zijn behoefte aan oprechte liefde die hij nergens meer kan vinden, in zijn zoektocht naar eerlijkheid, naar waarheid en geluk. Het is de schreeuw van de drenkeling om hulp. Het is. een in onze ogen misschien uitdagend en tartend, vragen naar Gods ware aard. Moderne auteurs houden ons een spiegel voor. Ze snijden levensproblemen aan: de uitverkiezing. de zin van het lijden enzovoort.

De huiveringwekkende leegte en ellende waar je op deze manier e mee weg in aanraking komt, zou je k dan boeken tot de heilzame kennis van Cremer je eigen ellende brengen. Geloof het maar niet. Hoewel het niet e speelt helemaal onmogelijk is dat je et uit door het lezen van vunzige el boeken met de verloren zoon tot hem zo je zelf zou komen, wijst de praktijk meestal heel anders uit. nen Zou het voor jongeren op w eg art naar zo de volwassenheid vruchtbaar kunnen zijn midden in de gore modderpoel van wellust en godslastering te springen, terwijl ze zelf nog zo vol onzekerheden zijn?

Om je er nog meer van te overtuigen dat het antwoord ontkennend moet zijn. noem ik nog enkele voorbeelden van moderne auteurs:

- G. Reve stelt in zijn boek „Nader tot U" de allerhoogste Majesteit voor als een eenjarige muisgrijze ezel met wie hij sexueel kontakt heeft. In de rechtzaal verdedigt hij zich in zijn slotrede onder andere door te zeggen: „Mijn Ezel is dan ook. mogen we wel zeggen een degelijke, vooroorlogse Ezel". Hij werd vrijgesproken.

- G. van Maanen: „Laat meester Chris zeggen dat God een produkt van ons eigen geweten is".

- Jan Cremer beschrijft in ..Ik Jan Cremer" sexuele omgang met 38 vrouwen. Zijn devies luidt: „Het vlees is niet om bedekt, maar gebruikt te worden". Dit boek (300.000 verkochte exemplaren in twee jaar tijd) maakte hem in een klap schatrijk.

- Maarten > Hart: „God is iemand die de mensen zo intens haat dat Hij keelkanker voor ze heeft uitgevonden".

„God is iemand die eerst verkiest en daarna weer in willekeur ve r w e rp t".

- Rudy Kousbroek: ..Pornografie is een grote troost in deze barre wereld".

Nu nogmaals de vraag: zouden de rijpingsjaren. waarin je persoonlijkheid gevormd wordt, geschikt zijn om in aanraking te komen met een voorstelling van God Die als een machteloze huilt om zijn eigen onmacht? Is deze periode, waarin je je sterk

oriënteert op de anderen, wel zo geschikt om gedetailleerde beschrijvingen te lezen over homosexuele en lesbische verhoudingen?

„Een boos en overspelig geslacht"

G. Slings waarschuwt in zijn boek 'Een boos en overspelig geslacht" (ter lezing van harte aanbevolen) nadrukkelijk tegen de moderne literatuur waarin hij een doorbraak konstateert van de zonde en ongerechtigheid zoals die in de geschiedenis van de literatuur nog niet eerder is voorgekomen (p. 228). Ik ben het van harte met hem eens. Je vindt in de moderne literatuur niets wat je leven werkelijk zin kan geven. Je ontmoet mensen die zich uitleven in wellusten, godlozen, die het niet laten kunnen God te lasteren en Zijn Woord te verkrachten. Vergis je niet. Denk niet dat jij sterk genoeg bent om weerstand te bieden aan de verleidende kracht van het moderne kunstwerk met zijn geladen taal en zijn knappe kompositie. Vooral als je jezelf nog niet gevonden hebt, kan het verloederende klimaat van de moderne roman je meeslepen naar diepe, zedeloze ravijnen. Als de Heere het niet verhoedt, wordt je ziel hierdoor blijvend verwond. De negatieve sfeer die er van een boek uitgaat, kan lang blijven hangen.

Slings signaleert „dat het enige positieve dat eventueel het gevolg zou kunnen zijn van de konfrontatie met de zinloosheid en de absurditeit is. dat de ogen worden geopend voor de leegte, de eenzaamheid, de angst en de wanhoop in het leven van de moderne mens". Het op eigen houtje bezig zijn met de boeken van Wolkers. Mulisch. Jef Geraerts enzovoort zou ik sterk willen afraden.

Kennis van onze ellende is noodzakelijk, maar deze boeken geven slechts aan hoe vuil de mens der zonde is. meer niet. Om te weten hoe verdorven wij zijn. heb je aan Gods Woord (en Geest) genoeg. Lees bijvoorbeeld Rom. ÏT8-32~en Rom. 4:9-21. In de Bijbel wordt ook aangegeven waar onze verdorvenheid vandaan komt. En dat niet alleen. Er wordt ook een weg ter ontkoming aangewezen.

Geleide konfrontatie

Moeten we de moderne literatuur nu helemaal buiten ons gezichtsveld houden? Je komt toch vroeg of laat in aanraking met een samenleving die alle normen van Gods Woord overboord gezet heeft? Word je met name op de reformatorische scholen niet te beschermd opgevoed? Om te voorkomen dat het volle leven bij vervolgstudie of werkkring al te schokkend op je afkomt is geleide konfrontatie nodig. En daarvoor zijn de letterkundelessen uitermate geschikt. „Letterkunde is de meest gevoelige barometer van het levensgevoel van een bepaalde tijd", zegt Okke Jager. En we moeten op de tekenen der tijden letten. Op school zouden veelgelezen auteurs als Hermans en "t Hart uitvoerig aan de orde kunnen komen. Hermans is me te wrang en 't Hart overdrijft schromelijk, terwijl zijn stijl soms smakeloos en slordig is. De ouderlingen en predikanten die hij in zijn boeken laat opdraven, hebben nooit bestaan. Op onwaarachtige wijze bevuilt hij zijn eigen kerkelijk en ouderlijk nest. Vooral voor jongeren die kritisch staan tegenover hun eigen kerk. zitten deze boeken vol gevaren. Laten deze opmerkingen niet de nieuwsgierigheid prikkelen. Zie het eerder als een welgemeende waarschuwing. Bedenkt dat Maarten "t Hart een vijandige atheïst geworden is.

Gevaren dreigen niet alleen bij schrijvers die met God en Zijn dienst afgerekend hebben. Ook hedendaagse christelijke poëzie kan ons losweken van het geestelijk milieu waarin we verkeren. Ik denk hierbij aan gedichtenbundels van E. Hofman, die je trouwens alleen maar begrijpt als je de trieste achtergronden kent. Regelmatig overschrijdt hij de grenzen van het aanvaardbare. Hij laat bijvoorbeeld de Heilige Geest met hem stoeien. Ook de poëziebundels van Nel Benschop en E. IJskes-Kooger zijn tamelijk amateuristisch en oppervlakkig. Verdiep je liever in de werken van de aanbevolen auteurs.

N.B. Beroepsmatig moet ik me bezig houden met moderne literatuur hetgeen inhoudt dat ik er niet aan ontkom de bekendste werken van moderne auteurs te lezen. Overigens heb ik me aan boeken als 'lk Jan Cremcr'. 'Turks fruit' (Wolkers). 'Het sadistisch universum' (Hermans) en dergelijke nooit gewaagd. De informatie over deze boeken deed me besluiten ze ongelezen te laten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen