Genetische manipulatie: geen spel zonder grenzen

Interviewer: „ Vindt u het tolerabel dat een kind waar spierdyst wordt aangetoond bij de vracht, geaborteerd wordt, terwijl het nog levenskansen heeft van 20 jaar? " Professor in de biochemie erfelijke stofwisselingsziekten: ..Ik heb tiet gezien dat mensen spierdystrofie best gelukkig kunnen zijn. Tenminste, zo kwam he bij mij over. " ..Toch wordt er flink wat geaborteerd als er spierdystrofie gekonstateerd wordt, zoals u weet." ..Ja. ja " „ voor u een grens of zegt u dat de ouders dat toch zelf maar mo bekijken? " .. Wie ben ik om grenzen vast te stellen? " „ Wie moet wel doen? " „Dat moet ieder voor zichzelf uitmaken. Tot op zek hoogte. Men mag niet te ver gaan. Men mag dus niet zover gaan men zegt. ik wil een meisje hebben en het is een jongen, dus weg ermee, lijkt mij. Ik spreek maar vrijuit, want waarom zou ik dat doen? Ik dacht dat je alleen abortus kunt doen. wanneer het perspektief van het kind zodanig slecht is dat je zegt. dat het kin geen menswaardig bestaan kan hebben wanneer het geboren wor En anders moet je dat niet doen. geloof ik. " „Een mongool, vin dat een menswaardig bestaan? " „Ja.... u vraagt mij wat. Wie be om dat te beslissen of een mongool een menswaardig bestaan he „Ik zie ze wel eens voorbij trekken, groepen lachende mongolen Mijn zoontje had ze laatst nog in de avondvierdaagse. Hij zei: liepen harder dan wij en zij hadden een ontzettende pret"." „Ma als je nu mongolisme kunt voorkomen door prenataal onderzoek.. dat zou ik geloof ik toch wel doen. Dat zou ik persoonlijk wel d Waarom niet? "

Erfelijkheid

Wie bekruipt niet een gevoel van ontzetting als hij het bovenstaande interview leest. Allerlei vragen bestormen je.

Zou iedereen er zo over denken? Laat God dit toe? Hoe kon het zover komen? Om bij die laatste vraag aan te sluiten: deze ontwikkeling is mogelijk geworden door de ontdekking van het DNA als drager van de erfelijke eigenschappen in de 5()'er jaren. Wetenschappers vonden dat de erfelijke eigenschappen van alle levende wezens (bacteriën, dieren, planten, mensen) vastgelegd zijn in dat DNA dat in elke cel aanwezig is. Als we het over de mens hebben, spreken we dan over eigenschappen als geslacht, haar-en oogkleur, lichaamsen gezichtsvorm, maar ook over minder prettige eigenschappen als kans op kanker, dementie, en over allerlei erfelijk bepaalde ziekten als (kleuren-)blindheid. hemofilie, spierdystrotic. mongo 1 isme.

Manipulatie

Vlak na de ontdekking van de funktie van het DNA was deze kennis alleen te gebruiken om eenvoudige, lagere organismen zoals bacteriën, tc manipuleren. De genetica (= leer van dc erfelijkheid) van de mens stond zogezegd nog maar in de kinderschoenen. Dat is te begrijpen als je bedenkt dat bacteriën céncelligcn zijn met een generatietijd van circa een halfuur, terwijl (volwassen) mensen miljardcel ligen zijn met een rofie toch generatietijd van ruwweg 25 jaar. van Echter, de technieken met die werden ontworpen om t bacteriën genetisch tc manipuleren. bleken steeds meer Is ook dat toegepast te kunnen eten worden bij het erfelijk dat onderzoek van de mens. Deze ere ontwikkeling werd nog gestimuleerd dat doordat wij mensen bijzonder geïnte-niet resseerd zijn in onszelf, en dan niet in dc slechte zin des d woords, maar om het leed dt. van dc medemens te kunnen dt verlichten u en verminderen. n Dat ik is toch immers het doel eft? " van psychiaters en genees-. kundigen? Met name bij „Zij geneeskundigen groeide de ar belangstelling om meer te . weten te komen over dc oen. erfelijke eigenschappen van de mens. en dan vooral over de stoffelijke basis van erfelijke ziekten en aandoeningen. Tegelijk echter werd er een aantal medische technieken ontwikkeld die in kombinatie met de genoemde genetische kennis tot een bijzonder zorgwekkende uitbreiding van het menselijk ingrijpen in het leven zouden leiden. Tot deze technieken behoren onder andere de abortus provocatus, de reageerbuisbevruchting, embryotransplantatie en prenatale onderzoekstechnieken.

Met behulp van de verworven kennis en de uitgevonden technieken werd het in principe mogelijk handen en voeten tc geven aan de genetische manipulatie van dc mens, om tc komen tot een doelgerichte sclcktie van nakomelingen die een leven zullen gaan leven dat

beantwoorden moet aan onze maatstaven van geluk, gezondheid en menswaardigheid.

Normvervaging

Het is nu gebleken dat deze ontwikkeling zich inderdaad heeft doorgezet en zich nog doorzet. Steeds meer aandacht wordt er besteed aan het bestuderen van erfelijke ziekten en aan het vroegtijdig opsporen van nog ongeboren kinderen die aan deze ziekten lijden. En doorgaans gebeurt dit vroegtijdig opsporen niet om dc ziekte al in de baarmoeder te kunnen bestrijden — dat is in de meeste gevallen ook onmogelijk —. maar om in een vroeg stadium te kunnen beslissen of geboorte gewenst is. of dit kind gewenst is. Hieruit blijkt dat voor de stimulering van deze ontwikkeling niet alleen wetenschappelijke kennis en technische kunde voldoende zijn, maar dat daarbij normvervaging en grensverlegging twee voorwaarden zijn die minstens even belangrijk zijn. Veel wetenschappers en medici (en niet alleen zij) hebben het geloof in God en het besef dat ze ten aanzien van Hem vcrantwoorde 1 i j kheid d ragen. verloren. In plaats van God zetten zc zichzelf, zetten ze hun eigen kennen en kunnen op dc troon, en verklaren zich autonoom. Zc menen het beter dan God te kunnen. God zou een onvolmaakte wereld hebben geschapen (als zc nog zoiets belijden) en zij willen wel eens proberen dat te verbeteren. Het merkwaardige is nu echter dat ze vanuit dit startpunt: ..het beter dan God te willen doen", opeens alle houvast voor hun handelen verloren hebben. Zc weten absoluut niet meer wat wel en wat niet mag. Viel je dat niet op in het interview? „Dat moet ieder voor zichzelf uitmaken".

„Waarom niet? ", en: „Wie ben ik? ", vroeg dc professor zich herhaaldelijk af. Men is het gebod „Gij zult niet doodslaan" principieel gepasseerd, en vraagt zich nu af welke erfelijke „aandoeningen" voldoende reden geven om tot abortus te besluiten: mongolisme. hemofilie, spierdystrofie. een korte levensverwachting (bijvoorbeeId maar 30 of 50 jaar), kleurenblindheid, jongen of juist meisje te zijn.... Duidelijk blijkt hieruit dat ten gevolge van een proces van normvervaging de grenzen van wat wel en niet toegestaan zou zijn, verschuii ven. In plaats van een christelijke normatieve ethiek te hanteren, wordt de toevlucht genomen tot een utilistische of een hedonistische ethiek (goed is wat praktisch nut heeft, of: goed is wat de lust. het plezier vergroot). Alle handelen vervalt tot opportunisme, waarbij men zijn beslissingen af laat hangen van de omstandigheden.

Motieven

Van welke omstandigheden laat men dan zijn beslissingen afhangen? Wat zijn de motieven voor genetische manipulatie van de mens? In de eerste plaats is daar de loutere aanwezigheid van kennis en kunde die leidt tot het toepassen ervan: (bijna) alles mag wat kan. Het aanbod van de wetenschap leidt automatisch tot de vraag om gebruik van deze ontdekkingen en technieken, en dit gebruik door medici roept op haar beurt weer de vraag op van de mondige patiënten die menen recht te hebben op deze (behandelingen. |

In de tweede plaats drijven ckonomische en financiële motieven tot aktieve genetische manipulatie. De afwezigheid van erfelijk 1 zieken, gehandicapten en mensen met een korte levensverwachting, dat wil zeggen van zogenaamde „onproduktieve" mensen, zouden de staat en de ziektekostenverzekeraars miljoenen schelen. In vergelijking daarmee zijn de kosten van preventie, opsporing (prenataal onderzoek, genetic counseling) cn eliminatie (abortus provocatus) maar een schijntje. We zien dan ook dat door de overheid en de verzekeraars veel geld in erfelijkheidsonderzoek en - voorlichting gestoken wordt, dat ze in de toekomst ruimschoots denken terug te verdienen.

In de derde plaats is er een streven naar leed ver mindering dat motiveert om genetisch te manipuleren. Allereerst zou dat dan de vermindering van leed betekenen voor de nog ongeboren gehandicapte, die een mensonwaardig bestaan wordt toegedacht. Maar daarnaast wordt ook gedacht aan dc vermindering van het leed van de omstanders, van de ouders, van de naasten in dc breedste zin des woords. Ja, over het leed wordt soms niet slechts gesproken als over een kombinatie van het leed voor dc nog ongeboren vrucht èn zijn/haar naaste, maar soms wel als over alléén het leed van dc naaste, van dc ouders. Immers, wordt dan gezegd, we kunnen toch niet spreken over het leed van de vrucht dat er nog niet is. en dat er ook niet zijn zal. omdat deze vrucht toch geaborteerd wordt. Vind je dat niet schokkend?

Hemel op aarde?

Met behulp van genetische manipulatie wordt het mogelijk geacht op de langere duur een samenleving van mensen te scheppen naar ons beeld. Gepoogd zal worden een hemel op aarde te bereiken.

zonder moeite, zonder verdriet. waar geen inwoner zal zeggen: ..Ik ben ziek", ja zonder de dood. De verse h ri kke 1 ij ke mogel ij kheden die er liggen in deze techniek maken je bang als je eraan denkt dat ze in handen van een totalitaire macht vallen zou. Trouwens, elke vorm van dwang op dit gebied, hetzij wettelijk, hetzij financieel, hetzij sociaal, vormt al een bijzonder sterke inbreuk op iemands persoonlijk leven. Sociale druk tot erfelijk onderzoek zal steeds meer toenemen, met name op die mensen die zogenaamd erfelijk belast zijn. die een verhoogd risiko hebben op kinderen met erfelijke ziekten. Immers, de financiële gevolgen van de verzorging van deze kinderen zullen op dc hele samenleving rusten, en dus dc individuele verworvenheden van anderen inperken. Intolerantie zal er mogelijk toe leiden dat mensen zich geprest zien van kinderen af te zien. omdat dit door de maatschappij niet meer geaccepteerd wordt.

Ingrijpender wordt het wanneer deze maatschappe-I ij ke onverdraagzaam heid ook gepaard zou gaan met financiële druk. Het is beslist niet uitgesloten dat mensen die grote erfelijke risiko's lopen, uitgesloten zullen worden van vergoeding van bepaalde medische voorzieningen door ziekenfondsen en ziektekostenverzekeraars.

Tenslotte sluiten insiders het niet uit dat ouders die hun kind niet prenataal willen laten onderzoeken, terwijl er kans is op erfelijke „defekten". in de toekomst uit de ouderlijke macht zullen worden gezet, om de geboorte van een gehandicapt kind te kunnen voorkomen. Stapje voor stapje sluipt deze ontwikkeling voort, en er worden al vergelijkingen gemaakt met de toestanden in ! nazi-Duitsland. Moeten wij en ons hele volk daar niet alert op zijn?

Beoordeling

Hoe moeten we tegenover en te midden van deze ontwikkelingen staan? Laat ik vooropstellen dat ik de algemene tendens rond de genetische manipulatie van de mens tot mijn verdriet negatief moet beoordelen.

Hoeveel verdriet, hoeveel lijden zou er niet gelenigd kunnen worden door in plaats van onze aandacht te richten op dc eliminatie van erfelijke ziekten door de eliminatie van erfelijk zieken, onderzoek te doen naar de genezing, behandeling en begeleiding van deze ziekten en zieken? Helaas is dit laatste onderzoek echter o n d e rve rtege n woo rd igd. Tegenover de huidige gang van zaken zou ik een aantal aandachtspunten willen noemen die ons kunnen helpen een eigen plaats in te nemen in de huidige situatie, die ons kunnen helpen vanuit Gods Woord grenzen te trekken.

a. We moeten er vanuit gaan dat de mens geschapen is naar Gods beeld. Als representant van de Heere is elk mens uniek en heeft zijn eigen waarde. Waar nu gesproken wordt over de geschondenheid van het menselijke bestaan, ja, zelfs over een mensonwaardig bestaan, wordt gemeten met menselijke maten. Overduidelijk blijkt dat als we beseffen dat de kwaliteit van het leven alleen bepaald wordt door te kijken naar dc (toekomstige) lichamelijke gezondheidstoestand. een materiële norm. Daar tegenover moeten wij belijden dat alle menselijk bestaan lichamelijk èn gééstelijk geschonden is.

b. In het streven naar een gezonde(re) samenleving door genetische manipulatie van de mens wordt

het kennen en kunnen van de mens op een verschrikkelijke wijze overschat. Sinds de zondeval heeft de mens dc macht die God hem over dc schepping gaf. verloren. Altijd in verleden en heden is het zo geweest dat dc zonde met haar gevolgen de mens aan zijn grenzen ten aanzien van de beheersing van de schepping en zijn eigen bestaan heeft herinnerd (denk bijvoorbeeld aan bewapening en milieuverontreiniging). Zo zal hel ook bij dit klein-menselijk streven gaan.

c. Door de voorstanders van ge n eti sc h e manipulatie wordt de rol van verdriet en (mcde-)lijden in het mensenleven principieel onderschat. Verdriet en lijden moeten juist de mens louteren en hem zijn afhankelijkheid van de Heere doen beseffen. Waar het leed verdwijnen moet, moet ook de liefde plaatsmaken voor zogen aamde zeI f-ontp 1 ooi i ng. verkilling, gierigheid en egoïsme.

Samenvattend zou ik willen zeggen dat we op basis van Gods Woord de huidige ontwikkelingen rondom de erfelijke manipulatie van de mens moeten afkeuren. Met name wordt de zin. de waarde van het leven van elke unieke, individuele mens voor Gods aangezicht geloochend. de onmacht en de zondigheid van dc mens in het als God willen zijn niet erkend, en de leiding en voorzienigheid van dc Heere in elk mensenleven verworpen.

Verantwoordelijkheid

Met dit afkeuren zijn we er echter niet. Dat zou al te makkelijk kunnen leiden tot een ons onttrekken aan alle situaties waarin wc met genetische manipulatie, met erfclijkheidsonderzoek te maken hebben of krijgen. Het kan immers op jouw of mijn weg geplaatst worden om daar dieper over na te denken, of om daarover beslissingen te moeten nemen. Ik denk er bijvoorbeeld aan dat het jc raken zou in gesprek met klasgenoten, tijdens je opleiding, in je werk. Het kan bijvoorbeeld ook zijn dat je zelf lijdt aan een erfelijke ziekte en dat je, nu of in de toekomst, wilt trouwen, maar je bezorgd bent voor de kinderen waarmee je hoopt dat de Heere je huwelijk wil I zegenen. Ten aanzien van dergelijke en andere situaties zou ik jullie twee raadgevingen willen geven:

a. We moeten ons niet al tc snel terugtrekken, en nalaten onze verantwoordelijkheid ten opzichte van God en onze naaste in te vullen. Een van de oorzaken van de huidige toestand is dat zi j die aktief meewerken aan het er fe 1 ij k h eid son d erzoek geen weet meer (willen) hebben van God en Zijn geboden. ïn hoeveel gevallen zal dat niet zijn omdat ze er niet meer van horen? Ons lot. dat wil zeggen de situatie die we betreuren maar waar we ons in bevinden, is ook onze schuld. Hoe vaak is het niet dat ons zwijgen b ep a a 1 de o n twikkelingen versnelt, waar ons spreken en handelen die zouden vertragen? W ? c zijn verantwoordelijk. ook ten aanzien van onze naasten.

b. Anderzijds kan het heel moeilijk zijn om in zulke situaties juist te handelen. Dan moeten en mogen wc de Heere bidden om dc gave des onderscheids, om wijsheid van Hem te ontvangen. Ten aanzien van God zijn we in de éérste plaats vcrantwoorlijk. Praat cr dan ook met anderen over die verstand en wijsheid hebben, en probeer Gods wil te vinden en daarnaar tc handelen.

Genetische manipulatie is geen vrijblijvende bezigheid. Het is geen spel zonder grenzen, het is geen God-spel (dat wil zeggen een voor-God-spelen. zoals iemand het eens noemde). Dc Heere Zelf geeft dc grenzen aan waarbinnen wij handelen mogen en moeten. Zijn geboden dienen wij te gehoorzamen, en Zijn normen moeten we elkaar en anderen voorhouden. Die zijn heilzaam voor alle mensen.

Toekomstverwachting

Over deze problematiek valt nog veel meer te schrijven. Maar laten we nu eerst maar eens nadenken. Hoe waarderen wij ziekte? Hoe gaan wij om met onze zieke of gehandicapte naaste? Zijn wij bereid tot het brengen van offers, tot lijden, tot medelijden? Zijn wij tot een andere liefde dan tot eigen-liefde geneigd? Belijden wij de macht van de zonde? Erkennen wij de geschondenheid ook van ons bestaan? Wat verwachten wij van deze aarde? Toen Mozes oud was geworden, bekende, beleed hij: .Het uitnemendste van onze jaren is moeite en verdriet" (Ps. 90:10). Nee. hier beneden is het niet. Het ware leven, lieven, loven, is daar waar men Jezus ziet: aar waar ..geen inwoner zal zeggen: k ben ziek. want het volk dat daar(in) woont, zal vergeving van ongerechtigheid hebben" (Jes. 33:24). Is dat ook jouw toekomstverwachting?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen