Telematica: vooruitgang of bedreiging?

Verslag thema-avond C.G.O. door Gerda Dekker-van de Haar foto's: Bram Dey

In de ruime aula van de Driestar was donderdagavond 28 april een grote groep mensen bijeengekomen om een forumdiskussie mee te maken over het thema ..Telematica: vooruitgang of bedrieging? ". Tele-matica is de term voor de koppeling van telecommunicatie (PTT) en informatica (computers). Wat gebeurt er als de computer, de telefoon én de televisie allemaal met elkaar verbonden worden? De avond werd georganiseerd door de Cursus Godsdienstonderwijs (C.G.O.). uitgaande van de Gereformeerde Gemeenten. Op deze cursus kun je veel kennis opdoen van allerhande godsdienstige vakken, maar daarnaast helpt deze studie om een mening te vormen en je standpunten helder te formuleren. De thema-avond was ook meningsvormend bedoeld. Nu lopen de standpunten nogal uiteen in de Gereformeerde Gezindte als het gaat over ..computers" en al wat daarmee te maken heeft. Dat zorgde voor een spannend debat.

De avond werd geopend dooide heer H.A. Hofman, de rector van de cursus. Hij las een gedeelte uit de eerste Korinthc-brief (1 : 17-31). waaruit blijkt dat God gebruik maakt van dwaze mensen, ja zelfs dwaze mensen verkiest. Wie is gelijk aan onze Heer? Dat hadden we ook gezongen (Ps. 113:3).

Prof. dr. J. Blaauwendraad

Hierna mochten alle drie de sprekers een kwartier lang het woord voeren. Het eerste kwam prof dr. J. Blaauwendraad aan de beurt. In zijn inleiding beantwoordde hij de vraag: .Is de techniek verdacht? " Prof. Blaauwendraad konstateerde een grote bezorgdheid in onze kringen, maar hij vroeg zich af of die bezorgdheid niet wat overdreven is. We worden teveel beïnvloed door allerlei Hall-Lindsey-achtige verhalen, zo zei hij. (Hall Lindsey ziet in dit informatie-tijdperk dc eindtijd naderen.) Dc techniek is niet zondig, maar de mens is zondig. Dc techniek is een gave van God. die met de schepping gegeven is. De Bijbel staat vol met voorbeelden van techniek. Als voorbeeld noemde hij „ingenieur" Huram Abi die hielp met dc tempelbouw (2 Kron. 2 : 13). Maar als het in de Bijbel gaat over „wijsheid naar de wereld" of „Waar is de onderzoeker dezer eeuw? ", gaat het over de slechte méns. Die heelt zich sinds het Paradijs steeds driester uitgeleefd. Men denke aan de brallende La mee h. En dat „brallen" vind je niet alleen in de computerwereld, maar ook in bijvoorbeeld de literatuur.... Is techniek verdacht? Nee, de techniek is neutraal. Je kunt je gerust bezighouden met informatica en dergelijke, het gaat er alleen om. hóe je ermee bezig bent. Een christenmens met machtig gereedschap kan tóch ootmoedis zijn voor God.

K. Karels

De tweede spreker was de heer K. Kareis. In het dagelijks leven is hij zeifstandig informatica-adviseur. Voordat de heer Kareis aan zijn inleiding begon, las hij een paar verzen uit de Efezebrief voor (6 : 10-12). „We moeten ons wapenen tegen de geestelijke boosheden in de lucht", zo zei hij. Boven zijn inleiding stond als titel: Is de techniek dan onverdacht? ". Het antwoord op die vraag is ook ..nee". De heer Kareis schilderde ons een rechtszaal: Je ziet de techniek in de verdachtenbank zitten. Die is echter onschuldig. Daarnaast zit de mens; die is wel degelijk verdacht. En daarnaast — moeilijk tc onderscheiden — zit de vorst der duisternis " De heer Kareis wees erop, dat wc de verlichting van Gods Geest nodig hebben om de listige omleidingen van dc satan te kunnen onderken nen.

Verder tekende hij de grote invloed die de steeds verder gaande verbreiding van de computer heeft op de diverse levensgebieden. In de maatschappij zie je dat de overheid allerlei in de computer opgeslagen gegevens gebruikt om dc toekomst vooruit te berekenen. Maar dan wordt er vaak niet bij nagedacht dat slechts de cijfermatige aspekten in deze toekomstmodellen zijn ondergebracht: zon model is nooit meer dan een sch ijn-werkeIijkheid. Het

gevaar is. dat dat schijnmodel dan de toekomstverwachting gaat bepalen. Onze tijd stelt een ijdel vertrouwen op dc techniek. Dat is ook tc zien aan de religieuze manier waarop over de techniek gesproken wordt: ..De herschapen mens" (boektitel) als benaming voor ccn robot! In gezin en school kan de computer ook een veel tc belangrijke plaats krijgen. Met dc Viditel kun jc binnenkort thuis winkelen en dc bankzaken doen én alle informatie binnenkrijgen, die jc maar hebben wilt. Daar moeten we erg voorzichtig mee zijn. aldus Kareis.

Wereldwijsheid maakt wereldgelijkvormig. Bovendien kan door de fascinerende werking die ervan uitgaat, het beeldscherm in korte tijd dc afgod van het leven worden. Het eenvoudig bezig zijn met elkaar dreigt weggedrukt te worden. Tot slot wees de heer Kareis op de invloed op de menselijke persoonlijkheid. De computer doet als logisch apparaat een forse aanslag op de verstandelijke vermogens: dat kan ten koste gaan van de ontwikkeling van sociale vermogens.

Mr. dr. J.T. van den Berg

In het hem toegewezen kwartiertje wist de heer Kareis een grote informatiedichtheid te bereiken.... Dc volgende vijftien minuten waren voor het SGP-Tweede Kamerlid J.T. van den Berg. Deze uitte zijn grote bezorgdheid over het feit. dat de overheid nog bijna geen visie heeft ontwikkeld op deze problematiek, terwijl dc ontwikkeling alsmaar doorgaat. Er moet een wezenlijke doordenking komen van deze vraagstukken door de overheid. Hierbij noemde Van den Berg artikel 36 van de N e d e r 1 a n d se G el oo fs b e 1 i j d e nis: de overheid moet de ongebondenheid van de mensen bedwingen.

De overheid loopt achter de ontwikkelingen aan, niet alleen wat betreft de ethische bezinning, maar ook in dc automatisering zelf. Behalve op heel specialistische gebieden. zoals waterbeheersing (Deltaplan!) en defensie, is de automatisering nog niet erg ver gevorderd. Dc politic bijvoorbeeld heeft dringend behoefte aan modernisering, want dc georganiseerde misdaad gebruikt ook allerlei moderne technieken. Het is ook opvallend, dat in de nieuwe nota voor ruimtelijke ordening niets gezegd wordt over de ontwikkeling van het thuis-werken. Steeds meer werk zal thuis, voor het beeldscherm, gedaan kunnen worden. Daardoor zal het woon-werkverkeer drastisch verminderen en hoeven er veel minder kantoren gebouwd te worden. De overheid houdt hier nog geen rekening mee.

Als de overheid echter vooroploopt in de ontwikkeling. kan dat ook heel gevaarlijk zijn. Dc overheid is namelijk nooit neutraal. Als de overheid dc nieuwste telematische techniek gaat misbruiken, kan zo'n overheid de trekken krijgen van het beest uit Openbaring 13. Christelijke politiek zal erop toe moeten zien. dat de overheid een remmende funktie heeft in het vertechniseringsproces; daarnaast moet de overheid zelf binnen zijn eigen grenzen blijven en behoed worden voor misbruik van dc techniek. Laat het besef hierbij niet ontbreken, dat ook deze ontwikkelingen in de hand van God zijn.

Stellingen

A. „Techniek bevordert de secularisatie niet, maar omgekeerd: door de secularisatie perverteert de techniek!" (Blaauwendraad) B. „Ik ben bang dat de nieuwe beeldscherm toepassingen, als huiscomputer, viditel, video, een grotere bedreiging voor de gezinnen zullen vormen dan destijds de televisie." (Kareis) C. „Het feit dat de overheid op het gebied van de informatica achter de feiten aanloopt, is - gevaarlijk. Een overheid die op dit terrein teveel voorop wenst te lopen is wellicht nog gevaarlijker!" (van den Berg)

Na deze stuk voor stuk boeiende lezingen was cr een pauze. Er was volop gelegenheid om gezellig met elkaar te praten. Hier en daar hoorde je dat er nog over dc toespraken gesproken werd. Het nuchtere verhaal van Blaauwendraad had nogal indruk gemaakt, terwijl dc bezorgdheid van Kareis en Van den Berg anderen toch weer somber had gestemd. Toen de gespreksleider, de heer R. Seldenrijk. de zaal weer tot stilte had gemaand, bleek dat er veel vragen binnengekomen waren. Hij

vroeg dc forumleden om dc vragen te verwerken in de diskussie. Aan de hand van stellingen ontwikkelde zich toen een boeiend debat.

Forumbespreking

In een reaktie op de stelling van Van den Berg zei Blaauwendraad: ..U zegt. dat een overheid die op dit terrein voorop wenst te lopen, gevaarlijk is. Dal zegt u waarschijnlijk uit angst voor een nicl genormeerde overheid." Van den Berg: ..Nee. ook als wc een overheid volgens artikel 36 hebben, zouden nog de grenzen van dc overheidstaken in het oog gehouden moeten worden. Een overheid mag nooit absolulislisch worden." De gespreksleider brengt een vraasj naar aanlcidinu van Stelling B naar voren. Uit dc lezing van Kareis viel de konklusie te trekken, dat een computer op de zaak zo erg nog niel is; maar thuis moet jc voorzichtig zijn. Maar hoe tnoet dat nu ntt er steeds meer thuis gewerkt wordt? Hoe kun je dan het zakelijk gebruik scheiden van het gezinsgebruik? Deze vraag ontlokt aan de heer Blaauwendraad een hele beschouwing: ..De nieuwe bceldschermtoepassingen zullen zeker een bedreiging zijn. Maar de ontwikkeling op zich zelf moeten wc positief duiden. De computer en dc telecommunicatie vormen het huidige eindpunt in de ontwikkeling van de uitvinding van het schrift en de uitvinding van de boekdrukkunst. Die uitvindingen zijn tninstens even ingrijpend geweest als nu de computer is. Daarom moeten we niet zo gemakkelijk zeggen, dal de verbreiding van de computer door dc vorst der duisternis gestuurd wordt. Hel is niel goed om alleen maar over bedreiging te spreken als hel over de computer gaal. De computer is een heel gewoon ding. net zoals de brievenbus en de telefoon. Nu wordl er op huisbezoek gevraagd: hebt u een tv? Over een poosje zal er gevraagd worden: hoe gaat u voor Gods aangezicht om met de computer? "

Dc heer Kareis wilde zich hierbij van harte aansluiten: ..De ontwikkelingen vragen een nauw leven voor dc Hccre. Wat we nu meemaken is moeilijker en gevaarlijker dan de tv." En hij voegde eraan toe: ..Het gevaarlijke van de tv wordl nicl in de eerste plaats gevortnd door de verkeerde programma's, maar vooral doordat de tv jc een beperkte schijn-werkclijkhcid voorspiegelt. Dat zorgt voor uitholling en verruwing. En dal is ook. zij het op een andere manier, hel gevaar van de cotnputer in huis. En de vorsl der duisternis zal wel degelijk proberen daar gebruik van te maken. Daarom is een biddend leven zo nodig. Daniël bleef slaande in Babel doordal hij open vensiers had naar Jeruzalem."

Daarop nam de heer Van den Berg hel woord en reageerde op de stelling van prof. Blaauwendraad. „Ziel prof. Blaauwendraad de techniek loch als té neutraal? ", zo vroeg hij zich af. En ..kun je tnel een beroep op dc scheppingsgaven alles goedkeuren? We moeten uitkijken voor horizontal isme. Bovendien tnoelen we bedenken, dat de lechnick omgekeerd ook de verwereldlijking slitnulccrt. Positief riep Van den Berg op om tc zoeken naar een goed gebruik van dc nieuwe middelen. Ds. Ver-

gunst heeft in '72 al de suggestie gedaan van een eigen net. Als straks de computer en de telefoon en de televisie allemaal aan elkaar vastzitten, zal dat hard nodig zijn. Blaauwendraad reageerde op dit alles, met te zeggen dat hij heel bewust zo positief-optimistisch was ge-•; .• weest; dit terwille van dc gebod e n nu e h l c r h eid.

Na deze uiteenzetting van hun standpunten (die trouwens regelmatig onderbroken werd door onderlinge opmerkingen), konstateerde gespreksleider Seldenrijk. dat er nog steeds geen antwoord van Kareis was op dc vraag of zakelijk en gezins-computergebruik van elkaar tc scheiden zijn. De aangesprokene reageerde hierop met ccn kort en bondig: ..Moeilijk!"

Hierop ontspon zich een korte heftige diskussie tussen prof. Blaauwendraad en Seldenrijk over de wetenschappelijke methode van onderzoek. Seldenrijk had grote vragen bij deze methode, terwijl Blaauwendraad geen vuiltje aan dc lucht zag. Prof. Blaauwendraad gaf hierbij nog aan. dat hij in dezen ook niet zo blij was met de pessimistische visie van prof. Schuurman. „We moeten niet tc „vroom" worden voor de computer", zo zei hij. Seldenrijk pareerde met een citaat uit het Wilhelmus: „Dat ik doch vroom mag blijven".

Omwille van de tijd moest er nu nodig afgesloten worden. Seldenrijk sloot de diskussie met het in de herinnering roepen van de opmerking van Van den Berg. dat christelijke ethiek altijd voor Gods aangezicht gestalte krijgt. Binnen deze ruimte kunnen er verschillen van mening zijn. Ter afsluiting zongen wc het bekende vers van Psalm 86: ..Leer mij naar Uw wil tc handelen".

Utrecht

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen