Gelukwens voor een jarige: vrede over Israël

Op 14 mei 1988 is het veertig jaar geleden dat de staat Israël gesticht werd. Wie de bewogen geschiedenis van deze kleine staat overziet, begrijpt dat dit jubileum niet onopgemerkt mag blijven. Nog steeds is er geen vrede in Israël. Israël wordt omringd door vijanden, terwijl ook in eigen huis de strijd doorgaat.

Enkele dagen voor de viering van het 40-jarig bestaan van Israël, op 16 april 1988 werd de wereld opgeschrikt door aanslagen in de Gazastrook en in Jeruzalem. Het volk van Israël heeft de vrede nog niet gevonden....

Aan de vooravond van de viering van het 40-jarig bestaan van Israël spraken we met rabbijn Abraham Soetendorp van de Liberaal Joodse Gemeenschap over de situatie in Israël, over de hoop op vrede en over de vraag wat reformatorische christenen voor Israël kunnen doen. Een gesprek waaruit blijkt dat er helaas (nog) een grote kloof is tussen Joden en christenen.

Rabbijn Soetendorp. een ontmoeting met een rabbijn is voor ons geen alledaagse gebeurtenis. Kunt u voor onze lezers iets over u zelf vertellen'.'

Het zal u bekend zijn dat ik rabbijn ben van de Liberaal Joodse Gemeente. Rabbijn is de naam van de dienaar van een Joodse gemeente. Aan de rabbijn is de leiding van het geestelijk leven en de zielszorg toevertrouwd. Het onderwijs aan de kinderen hoort daarbij, maar ook zieken bezoeken en stervenden bijstaan. Ik ben geboren in 1943. Een oorlogskind dus. Ik ben met die schaduw altijd verbonden. Ik had niet meer moeten leven. Ik heb katholieke pleegouders gehad en mijn pleegvader heeft zijn leven gegeven. En elke keer als ik het vertel is er het verdriet en realiseer ik me dat ik een van de zeer velen ben en.... tegelijk een van de heel. heel weinigen.

Abraham Soetendorp is rabbijn van de Liberaal Joodse gemeenten te Den Haag, Rotterdam en Amsterdam. Zijn vader was rabbijn Jacob Soetendorp. In 1948 vertrok de familie Soetendorp naar Israël om in Jeruzalem te gaan wonen. In 1953 keerde men echter terug naar Nederland, alwaar Jacob Soetendorp rabbijn van de Liberaal Joodse Gemeente van Amsterdam werd. In 1968 volgde Abraham zijn vader op als rabbijn te 's-Graven hage. Rabbijn Soetendorp heeft zich sinds 1970 op bijzondere wijze ingezet voor de situatie van de Joden in de Sowjet Unie. Op allerlei manieren heeft hij in de gehele wereld aandacht gevraagd voor de benarde positie van de Joden in de USSR.

Rabbijn Soetendorp heeft in 1983 een boekje gepubliceerd onder de titel., Volgend jaar in Jeruzalem ". een verzameling lfi, verhalen, gedichten en korte essays, die uitdrukking geven aan de betekenis van de Joodse gemeenschap in Nederland na de Tweede Wereldoorlog. Rabbijn Soetendorp is gehuwd, heeft twee dochters en het gezin woont in Den Haag.

Mogen u'c u vragen wat u deze dagen van herdenken bezighoudt? Ik ben vorige week in Oxford bij een groot kongres geweest. Daar waren vertegenwoordigers van diverse wereldreligies en politici uit verschillende delen van de wereld. Dat kongres is in Nederland onopgemerkt gebleven. Het heeft mij bijzonder geïnspireerd. Hel heeft mij weer teruggebracht bij het wonder van

de schepping, van dc mens. Ik heb in de ontmoeting met mensen uit andere werelddelen iets geproefd van de geestkracht van Afrika en Azië.

Wat tref je bij deze mensen een emotionaliteit, een betrokkenheid op vrede. Wat bij ons zo onderkoeld is. dat is daar aanwezig. Er is in de wereld van vandaag hoop op vrede. In Israël en in de wereld. Als we de positieve krachten in de wereld zouden bundelen onder de stem van de ene God. dan kunnen we de wereld aan het einde van deze eeuw goed achterlaten. U treft mij door dat kongres in een geïnspireerde gedachtengang. Ik zou het zo willen zeggen met de woorden uit Deuteronomium 30:

..Het is niet in de hemel. (vs. 12) en niet op gene zijde der zee (vs. 13), maar het is nabij u". Voor mij betekent dat het is in uw mond, in uw hart. het is te doen in deze wereld. De belofte van de verlossing kri jgt op aarde gestalte. Terwijl wij hier zitten te praten sterft er elke twee seconden een kind in deze wereld, van gebrek en ellende. Dan moet het ons toch te doen zijn om vrede en recht.

Vrede en recht hebben toch een diepere beteken is?

Er is een drieluik van Hillel. een Joodse schriftgeleerde (uit de laatste halve eeuw voor Christus), waarvan de eerste zin luidt: „Als ik niet voor mijzelf ben. wie is er dan voor mij? " Dat heeft direkt te maken met de geschiedenis van het Joodse volk. Dat heeft al zo vaak alleen gestaan. Dat is ook wat Israël motiveert op dit ogenblik, terwijl de hele wereld tegen ons is. Wij weten wat het betekent om te vertrouwen op de ander. Er is echter ook een tweede zin. die tegelijk een korrektie inhoudt: „Als ik alleen maar voor mijzelf ben. wie en wat ben ik dan? " Dat betekent dat je. terwijl je alle zorg moet hebben voor jezelf, dat je tegelijkertijd inklusief moet denken over de ander, zelfs over je tegenstander. Wij willen altijd blijven wie we zijn. God zegt dat we oog zullen hebben voor de ander.

Als aan het eind van de Grote Verzoendag de sjofar wordt geblazen, dan wil dat zeggen dat er vrijheid is in het land. Mijn droom is dat we ernst maken met de vrede. Dan kan de sjofar in deze wereld geblazen worden.

Gaat U niet van een veel te optimistisch mensbeeld uit.' De geschiedenis van de mensheid laat toch wel heel iets anders zien dan een gericht zijn op vrede. Er is altijd al oorlog geweest. De Bijbel zegt dat er oorlogen en geruchten van oorlog zullen zijn. Dat hangt ons inziens samen met het feit dat de mens geneigd is tot hei kwade. Het ideaal dat u schetst is toch in deze aardse bedeling niet bereikbaar.

Toch ben ik bereid er voor te knokken. Ik richt me daarbij speciaal op de jongeren. Ik weet vanzelf ook wel dat er nu nog allerlei situaties zijn die nog lang niet dat ideaal beantwoorden. Kijk eens naar Rusland. Ik ben te zeer bij het leed van de Joden in de Sowjet Unie betrokken, om daar te gemakkelijk over te denken. Toch hoop ik dat er een positieve ontwikkeling komt. We hebben elkaar tot nu toe in deze wereld door angst vastgehouden, met 60.000 kernwapens. Ik voel het als mijn plicht om vanuit mijn joodse overtuiging dat de Messiaanse tijd nabij is en dat de Messias nog moet komen dit perspektief naar voren te brengen.

Maar ook vandaag bij de viering van 40-jaar Israël is er geen vrede in Israël...

Het komt heel moeilijk samen op dit moment, bij de viering van 40 jaar Israël, dat er sprake is van een bloedbad in de Gazastrook met 16 Palestijnse doden. En dat Aboe-I-Had in Tunis vermoord is. Ik ben echter het kind van een vader die 40 jaar geleden omstreeks deze tijd een boekje liet verschijnen met de titel „Een staat herrijst". In dit boekje beschrijft vader dc droom van Israël. Hij schrijft: „Er staat een oude man naast me en die zegt: Dat juist ik dit mag beleven. Hij neemt een sjofar. een ramshoorn en blaast...." En mijn vader schrijft: ..Dit is het begin van de verlossing".

Hoe taxeert u de situatie in Israël op dit moment?

Niet anders dan in 1948. Wc waren toen in Haifa. Mijn ouders en ik. En in de eerste nacht dat we daar waren, was er bomalarm, 'k Herinner me nog goed dat vader tegen moeder zei: Mirjam sta op er is bomalarm. Ze zei toen: „Jaap. we zijn nu in Israël, we zijn nu veilig, ik behoef nooit meer te vluchten". Dat was drie jaar na de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog.

Dat was Israël. Dat is Israël nog steeds. Wat is er dan nog meer aan de hand? Israël heeft de vrede nog niet gevonden. En hoewel de rellen in Israël door andere partijen georganiseerd worden, hebben ook de Israëli's geen schone handen. Toch is er een honger naar vrede in Israël. Dat is wel gebleken toen Sadat in 1977 Israël bezocht. Toen was er een spontane reaktie van het volk op de aktic van Sadat. In Israël zou ik de vredeskrachten willen steunen.

Veel Joden zien Israël als hun nationaal tehuis. Hoe ligt dat voor u persoonlijk?

Persoonlijk denk ik er voortdurend over. Ik denk dat alle Joden gericht zijn op Israël. Toch is er in de geschiedenis van het Joodse volk maar een korte tijd geweest dat het gehele volk in Palestina heeft gewoond. De meerderheid van het volk heeft vrijwel door de gehele geschiedenis heen gedwongen of vrijwillig geleefd buiten Israël. Er zal denk ik altijd de noodzaak zijn voor een krachtige diaspora, juist ook met het oog op het voortbestaan van Israël. Het moet wel zo zijn dat alle Joden, waar ook ter wereld — dus ook in de Sowjet Unie — in staat moeten zijn om naar Israël terug te keren. Daar voor is ook de wet op de terugkeer, die het iedere Jood mogelijk maakt zich in Israël te vestigen en staatsburger te worden. Het moet niet zo zijn dat Joden gedwongen worden terug te keren.

Ziet u de huidige staat Israël als de vervulling van de profetie in Ezechiël 37 : 25 ..En zij zullen wonen in het land, dat Ik Mijn knecht Jakob gegeven heb, waarin uw vaders gewoond hebben: a.

daarin zullen zij wonen, zij en hun kinderen, en hun kind.skinderen rot in eeuwigheid"?

Israël wordt dagelijks genoemd in onze gebeden. Dit Israël, met alle onvolkomenheden. We zien het als het aarzelend ontluiken van de Messiaanse verwachting. Het gaat in Israël niet om de Joden alleen. Het gaat ook niet om een omschreven gebied. Israël is een teken voor de volken.

Het is ons in Israël opgevallen dat veel Joden nauwelijks inhoud weten te geven aan de venvaehting van de Messias Ieder vuh dat op zijn of haar manier in. Een serieuze uitleg van het Oude Testament hoor je eigenlijk niet. Kunt u begrijpen dat hel ons tegenvalt als je moet konstateren dat het Joodse volk daar nauwelijks serieus mee bezig is....

Het Jodendom heeft een geweldige verscheidenheid. Het is nooit zwart-wit.

Een Jood is iemand die naar de synagoge gaat en z'n gebeden zegt.

Een Jood is iemand die niet naar de synagoge gaat. maar nationalistisch met de staat Israël verbonden is.

Een Jood is iemand die niet Israël als een thuisland ziet en niets met Israëls godsdienst te maken wil hebben, maar het als een lotsverbondenheid vanuit de geschiedenis ziel. Een Jood is iemand die dat allemaal niet ziet, maar zegt: ..Ik voel me Jood".

Wat is dan wel hel gehei/n van hef Joodse volk?

Het religieuze dringt door in het hele leven. Als u doorvraagt bij degene die zegt: Ik heb niets met godsdienst te maken, dal is helemaal niet m'n drijfveer, dan kom je toch wel iets tegen, hoewel dat moeilijk verklaarbaar is.

Anderzijds neemt het ook iets weg van de hovaardij die je soms tegenkomt als gesproken wordt over het uitverkoren volk. Het geheim van Israël is mijns inziens dat het uitverkoren is tot een taak. Dat is dus iets anders dan boven iemand (of een ander volk) verkoren te zijn. Temidden van de taken die de Schepper gegeven heeft aan de volkeren, is Israël verkoren tot het ontvangen van de Thora en het dragen van de openbaring van God in de wereld.

Het symbool daarvan is de strijd van Jakob met de engel Gods aan de Jabbok. Daar krijgt Jakob een nieuwe naam. Israël dal betekent: hij die overwonnen heeft, hoewel hij gekwetst is. Het betekent ook: hij die Gods lof zingt, ondanks alles. En dat betekent: hij die gered is, als een brandhout uit het vuur. Dal is het geheim van Israël. Ik weet dat als men naar Israël gaat. dat men dan in een verdeelde Joodse gemeenschap terecht komt. Het geheim laat zich ook niet verklaren vanuit het volk.

Gelooft u dat er echt vrede mogelijk is in Israël, tetnidden van alle tegenstellingen die het Midden Oosten in zich heeft? Met veilige en erkende grenzen voor Israël?

Er is geen twijfel in mijn gemoed, dat die doorbraak naar vrede er kan komen. Het zit niet vast op een punt. Men moet tot een overeenstemming kunnen komen. En dan weet ik best wel dat er op dit moment bijna geen plek in de wereld is waar het moeilijker is om tot vrede te komen, dan tussen Israël, de Palestijnen en de .A.rabische landen. Maar het is dan mijns inziens wel zo dat wanneer in het Midden Oosten een vredesformule gevonden kan worden, de gehele wereld er zijn winst mee kan doen. Het is ook mogelijk gebleken tussen Israël en Egypte. Ik zie niet in waarom dat niet verder zou kunnen gaan.

Egypte heeft op een gegeve/i moment in Sadat een leider gekregen die daadwerkelijk aan de vredesbesprekingen heeft meegewerkt. Dat zie ik nog niet direkt gebeuren met de Pale.stijnen. Onlangs nog heeft Khaled-Al-Hassan. een advi.seur van Arafat, gezegd: „Het kon flikt is allesomvattend en het resultaat ervan zal slechts bepaald worden door de uitschakeling van ofwel het - Arabisch nationalisme ofwel het zionisme". Dat wijst niet direkt in de richting van een oplo.ssing.

Ik geloof niet dat de PLO uileindelijk in het vredesproces een belangrijke rol zal spelen. Uit kontakten met Palestijnen bemerk ik dat men naar buiten toe wel doet alsof de PLO hen vertegenwoordigt, maar dat men daar geheel niet van overtuigd is.

Ik geloof dal er alle reden voor is dat er vrije verkiezingen komen op de Westbank en de Gazastrook. Dan zal in het begin, onder der verhitte gemoederen van het moment, de PLO wel in meerderheid gekozen worden. Toch zal heel snel blijken dat lokale bestuurders de leiding van Arafat gaan overnemen. Dan zou de situatie er weleens heel anders uit kunnen gaan zien.

U kiest dus voor autonomie van de Palestijnen op lokaal nivo. waarbij de soevereiniteit hij Israël blijft. Als ik het goed heb. is dat de .strategie van de Likoed-partij. Zou het niet beter zijn otn de Palestijnen een eigen Palestijnse staar te geven op de Westbank en in de Gazastrook?

Autonomie voor de Palestijnen op lokaal nivo is in feite de lijn van de Camp David-overeenkomsten. Daarover zou het gesprek met de Palestijnen voortgezet moeten worden. Of dat met Arafat nog kan, betwijfel ik. Niet dal ik Arafat zo'n grote

macht toeken, dat niet; "t probleem zit meer in het ontbreken van echt leiderschap onder tle Arabische volkeren. In feite laat men elke kans \oorbij gaan om tot een oplos.sing te komen.

We moeten niet vergeten dat bij de \redesbesprekingen in l*-)68 in Chartoem Israël bereid v\as tot grote territoriale concessies. Toen kwamen van .-Arabische zijde de drie „neens". Geen onderhandelingen. geen erkenning, geen veiligheid. Na twintig jaar is de frustratie in de bezette gebieden alleen maar toegenomen. Hoe uitzonderlijk de houding ook is van degene die het bestuur heeft (en zo mogen we de houding van Israël best typeren), het blijft zo dat je je niet vrij voelt.

Is hel in deze siiuatie wel wijs dal in de (ïazasirool< . wacw zoveel Palestijnen wonen, steeds meer Joodse kolonisten neerstrijken'.' Bevordert den de onrust niet.'

Dat ligt heel moeilijk. De orthodoxe stroming binnen het - lodendom ziet dat gebied als historisch gebied. Men zou meer nioeten bedenken wat bijdraagt tot een vreedzaam samenleven.

Bepaalde gebieden zal men dan terug moeten geven. Overigens wil ik er wel aan toevoegen dat wij hier in Nederland gemakkelijk praten hebben. W'ij zitten hier niet met een geweer in onze hand ons bestaan te verdedigen. Ik reaii.seer me dat Israël voor mij mijn leven betekent, maar dat ik de verdediging van dit leven wel aan anderen overlaat. Dat betekent ook dat men uiteindelijk in Israël de laatste stem heeft.

Verplicht dat u tot .solidariteit met Israël'.'

Dat is vanzelfsprekend, maar dat betekent niet dat je Israël in alles volgt.

Betekent dat ook dat het Palestijnse volk ook in vrede nwel kuniwn levcti? Met invulling van het eigen politieke ideaal.'

Dat erken ik. Maar er zal echter wel met het veiligheidsprobleem van Israël rekening gehouden | moeten worden.

We willen u ook nog graag een vraag stellen over de betrok kenheid van reformatorische christenen tot Israël In onze kring is over het algemeen een pro-Israël houding aatiwezig. Hoe beoordeelt u dat.' War kunnen wij konkreet doen voor Israël'

De steun voor Israël, juist in dc huidige omstandigheden is heel belangrijk. Het meevieren van Israëls 4()sle verjaardag waardeer ik bijzonder. Ook het aanvoelen dal het een wonder is dat na de verschrikkingen van de rwcede Wereldoorlog in zo korte tijd een volk opgestaan is en een land herrezen is. Laat je betrokkenheid ook aan Israël merken door middel van adhesiebetuigingen.

Stuur een felicitatie naar de Israëlische ambassade. Ik blijf het ook belangrijk vinden dal jullie je inzetten voor de Joden in de verdrukking, met name in de Sowjet Unie. Belangrijk acht ik ook dat men binnen de kerk zich scherp bewust is van de geschiedenis. Lange periodes in de geschiedenis is de kerk niet zo vriendelijk geweest voor het Joodse volk. Men zag de kerk als het nieuwe Israël, wat doet dat oude Israël er dan nog toe?

Gelukkig is dat aan het keren. Er is meer oog gekomen voor het ; woord uit Gen. 12: ..In u zullen alle geslachten des aardrijks gezegend worden". Ik hoop ook dat men er nooit meer toekomt om de Joden die nu leven te beschuldigen van de Godsmoord (de kruising). Iets wat zoveel ellende heeft teweeg gebracht, liet is ook goed om te gedenken dal onze wegen uiteengaan bij de dood van Jezus. Dat verschil in opvatting behoeft echter geen belemmering te zijn voor onze samenwerking.

Toch \ lijkt me die .sctnwnwerking moeilijk te hameren. Immers op het moment dat een jongere uit onze kring zegr dat Jezus de Zoon van God is. cn dar Hij exclusief de is tor God. dan leidt dat tot een konfrontatie.

Ik denk dat het een worsteling is. Toch hoop ik met een goed einde. Ieder mag wat mij betreft met zijn eigen gedachten naar de berg van God gaan, naar Jeruzalem.

Samenwerken met Joden kan betekenen dat men zijn eigen identiteit dieper bewust wordt. Wat Nederland betreft zal men nu met de erfenis van de jaren "40-"45 mogen leven. Er is een kleine wonderbaarlijke groep van ca. 25.0()() Joden overgebleven. Er zijn weer Joodse gemeenten ontstaan. Er zijn weer kinderen die Joodse les krijgen. Men zegt weleens tegen mij: hoe kunt u toch zo optimistisch zijn na alles wat er gebeurd is met uw volk. Ik zou willen zeggen: hoe kan ik niet optimistisch zijn, na alles wal er met mijn volk gebeurd is.

Maar is het niet Israëls God die dit volk, ondanks alles bewaard heeft.'

Het is de (iod van Israël. De God van Abraham. Izak en Jakob. Maar ook de God van alle mensen. We weten dat Hij ons niet allemaal heeft beschermd. Want we zijn een rest. Een overblijfsel.

Ik denk weleens als er een plek is geweest waar God met al Zijn almacht had moeten optreden dan was het bij de ingang van .Auschwitz. Het feit dat gebeurd is wat gebeurd is, dag in. dag uit: het sterven, het vernietigen van anderhalf miljoen kinderen dat blijft een worsteling van het hart.

Het gaat niet om de vraag bestaat God. maar om de vraag of Hij in ons midden is of niet is. Hij wil daar zijn waar mensen vrede maken.

U ziet het heil sterk betrokken aop de wereld. Hoe zier u dan de verzoening.' Is daan'oor ook plaats in uw leven'.'

De Bijbel zegr. dal God nabij is. maar ook dar verzoening tuHiig is Ik denk aan de woorden van de profeet Jesaja: ..De goddeloze verlate zijn de ongerechtige man zijn gedachten: en hij bekere zich tot de HEERE. zo zal Hij Zich

Zijner ontfermen, en tot onze God, want Hij vergeeft menigvuldiglijk (Jes. 55':7).

Er is wel plaats voor inkeer en terugkeer. Het bewust zijn dat er fouten gemaakt worden. Het bewust zijn van eigen fouten en de inleving daarvan kan enorme kracht tot het positieve vrijmaken. En dat is mijns inziens in de diepste zin een relatie tot de Schepper.

De weg terug tot God is toch alleen mogelijk door een Middelaar, die verlossen kan? U ziet de Verzoener niet als een persoon?

Nee. het gaat om een rechtstreekse relatie van de mens tot God.

Mijnheer Soetendorp. een slotvraag, die hierop aansluit. Ik las dat de fraktievoorzitter van de SGP in de Tweede Kamer, de heer B. ./. van der Vlies, Israël ter gelegenheid van haar 40-jarig bestaan veilige en erkende grenzen toewenst. Hij sprak daarbij ook de wens uit, ik citeer, „dat het volk van Israël spoedig komen zal lot de aanbidding van het Lam. dat geslacht is: de Borg en Zaligmaker, Jezus Christus, de timmermanszoon uit Nazareth". Mogen wij dal nu zeggen, bij onze felicitaties aan Israël'

Iedereen is vrij om te zeggen wat hij meent te moeten zeggen. Ik persoonlijk betreur het. Niet omdat Van der Vlies deze mening is toegedaan maar wel om het op deze manier tot ons volk te zeggen. Een bewuste bekeringsgedachte voor het heil van de wereld, op de Joden gericht, ik geloof dat we daarvan mogen vragen: geef ons wat rust. na alles wat gebeurd is.

Rabbijn Soetendorp, we willen u hartelijk dankzeggen voor de bereidheid om met ons te spreken over de situatie in Israël. We voelen ons betrokken bij Israël vanwege de bijzonder weg van de HEERE met Zijn volk. Het was op sommige momenten een aangrijpend gesprek, omdat ook onze persoonlijke verhouding ten opzichte van Israëls God en Zijn eniggeboren Zoon. de Heere Jezus Christus, aan de orde kwam. Onze bede is: „O God. verlos Israël".

J. H. Mauritz

B. v. d. Schoot

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen