Word je van alternatief beter?

We kunnen in deze tijd beslist niet meer om alternatieve geneeswijzen heen.

Exacte cijfers zijn niet bekend, maar men schat dat er per jaar in Nederland zo'n 7 miljoen kontakten zijn tussen patiënt en alternatieve behandelaar. Het aantal alternatieve behandelaars op zich is waarschijnlijk meer dan 10.000. Veelal wordt aangenomen dat in onze kring vaak gebruik wordt gemaakt van alternatieve geneeswijzen. Als dit waar is, dan is dat op z'n minst opmerkelijk, omdat juist ook in onze kring nadrukkelijk wordt gewezen op de gevaren van (sommige) alternatieve methoden.

De meeste jongere lezers van dit blad zullen zich in een goede gezondheid mogen verheugen en dus weinig gebruik maken van de gezondheidszorg. Om die reden behoeven we dan ook in Daniël geen bijzondere aandacht aan dit onderwerp te besteden. Een goede reden is wel dat alternatieve geneeswijzen in maatschappelijk opzicht kennelijk erg belangrijk zijn: de bovengenoemde cijfers geven dit duidelijk aan. Daarom verschijnt dit themanummer over alternatieve geneeswijzen. Als een rode draad door de artikelen heen loopt de vraag ofje van deze geneeswijzen beter wordt. „Beter" mag daarbij breed worden ingevuld: bedoeld wordt niet alleen ons lichamelijk welzijn, maar zeker ook ons geestelijk welzijn. In dit artikel maak ik — op verzoek van de redaktie — wat inleidende opmerkingen over het onderwerp.

Wat is alternatief?

De meest voor de hand liggende vraag: „Wat zijn alternatieve geneeswijzen? " is moeilijk kort te beantwoorden. Het onderzoeksrapport van de (staats)kommissie alternatieve geneeswijzen had hier in 1981 ongeveer tien pagina's voor nodig. In ieder geval is het volgende voor de beantwoording van de vraag van belang: het „alternatieve" slaat — ten eerste — vooral op het feit dat het een stroming is die staat naast de officiële, in leidende kringen (dat is in wetenschappelijke kringen) algemeen geaccepteerde geneeskunde. We gebruiken voor het laatste vaak de term , , reguliere" geneeskunde. Het woord alternatief veronderstelt een keuzemogelijkheid, een alternatief, waarbij men vrij is om te kiezen en waarin de keuzemogelijkheden tot op zekere hoogte gelijkwaardig zijn. Toch is dit voor de alternatieve geneeswijzen niet de hele waarheid. Veel patiënten en artsen zien alternatief meer als aanvullend: regulier en alternatief zijn niet uitwisselbaar, maar vullen elkaar aan.

Om het met een simpel voorbeeld aan te geven: voor een blindedarmontsteking ga je naar een regulier chirurg, voor chronische hoofdpijn is het beter om van homeopatische middelen gebruik te maken.

In de tweede plaats dient te worden vermeld dat de alternatieve geneeswijzen een bonte verzameling vormen van allerlei technieken, visies en zelfs levensbeschouwingen (zie ook het kader). Van Dijk noemt in zijn standaardwerk over geneeswijzen in Nederland meer dan honder methoden, waarvan het merendeel als alternatief dient te worden beschouwd. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat in deze verzameling weinig eenheid aanwezig is voor wat betreft het denken over ziekten, genezing, geneesmethoden, enzovoort. In de reguliere geneeskunde is dit toch duidelijk anders. Uiteraard bestaan ook daar verschillende meningen, maar vele belangrijke uitgangspunten worden door vrijwel alle beoefenaars onderschreven.

Ook in een ander opzicht is er sprake van een verzameling: het zijn lang niet allemaal therapieën: behandelmethoden. Sommige technieken worden gebruikt om ziekten te voorkomen (preventie), andere weer uitsluitend voor het vaststellen van ziekten (diagnostiek).

Ten derde is het belangrijk op te merken dat hetgeen als alternatief of regulier wordt gezien per persoon, maar ook per kuituur en per tijdperk kan verschillen.

Wal eeuwenlang in Nederland als de normale geneeskunst werd gezien (de humoraalpathologie: ziekte is een gevolg van een verstoring van het evenwicht tussen de verschillende lichaamssappen) wordt nu tot de volksgeneeskunst gerekend. In China was acupunctuur beslist eeuwenlang regulier, in onze westerse wereld daarentegen alternatief. Acupunctuur is wat dit betreft een aardig voorbeeld omdat sommige vormen van acupunctuur juist in onze tijd een steeds meer regulier karakter krijgen. Redenen daarvoor zijn onder andere de kwalitatief hoogstaande opleidingsmogelijkheden, het vergoeden van de kosten door de ziektekostenverzekeraars en het in toenemende mate vinden van wetenschappelijke verklaring voor de werking van acupunctuur.

Beoordeling

Wat moeten we met „de" alternadeve geneeswijzen? Is het gebruik ervan verantwoord? Wetenschappelijk gezien is een interessante vraag welke alternatieve geneeswijzen werkelijk werken, en zo ja hoe. De meest fundamentele vraag voor ons is uiteraard in hoeverre christenen ook gebruik kunnen maken van allerlei alternatieve geneeswijzen. Daarbij staat de tweede vraag zeker niet los van de eerste, en omgekeerd. Een sluitend antwoord kan ik niet geven. Ook hier volsta ik met het aanreiken van enkele gedachten.

De vraag naar de werkzaamheid van alternatieve geneeswijzen is tot nu toe slechts gedeeltelijk beantwoord. Er zijn voldoende aanwijzingen dat in een aantal gevallen mensen baat hebben bij „ahernatief', bijvoorbeeld in de zin dat klachten en ziekteverschijnselen verminderen. Wetenschappelijke verklaringen voor de werking van alternatieve geneeswijzen zijn schaars. Er wordt op dit gebied weinig onderzoek verricht, al is men aan het proberen daar verandering in te brengen.

De gedachte dat alternatieve geneeswijzen altijd onschadelijk zijn, dient beslist van de hand te worden gewezen. Die schadelijkheid kan zich op verschillende manieren voordoen. Allereerst kunnen de gebruikte middelen schadelijke (bij)werkingen hebben. Alles wat natuurlijk is, is nog niet gezond. Zelfs van sommige vitamines (juist vitamines hebben de naam erg gezond te zijn) kan men teveel krijgen, waardoor schade aan het lichaam wordt toegebracht.

In de tweede plaats kunnen de gegeven adviezen de patiënt schade berokkenen, bijvoorbeeld het advies te stoppen met bepaalde onmisbare geneesmiddelen, of het advies geen gebruik te maken van de reguliere geneeskunde.

In de derde plaats kan er materiële schade zijn door het betalen van een te hoge rekening (ook dat is een vorm van schade!). De hierboven genoemde problemen zullen zich in principe niet voordoen indien men gebruik maakt van

de diensten van een bekwame alternatieve genezer: van iemand met bijvoorbeeld een reguliere medische opleiding. De vierde vorm van schade is van geheel andere aard. Meerdere patiënten hebben aangegeven dat na het gebruik van een bepaalde vorm van alternatieve geneeswijze ze een terugslag ondervonden in hun geloofsleven; sterker nog, dat ze het gevoel hadden zich in de macht van de satan te bevinden. Dergelijke gegevens dienen uiteraard zeer serieus genomen te worden. Ze geven aanleiding om een dergelijke geneeswijze en/of degene die ze toepast zeer kritisch te bezien. Aan de andere kant zijn dit soort gegevens niet absoluut, het is een subjektieve gewaarwording van zo'n persoon. Het mag niet leiden tot een klakkeloze veroordeling van de methode. Er zijn meer redenen dat mensen een terugslag ondervinden in hun geloofsleven. De ziekte zelf kan daar ook aanleiding toe geven. In verband met dit laatste wil ik nog even wijzen op het gebruik van het woord occult. Occult betekent letterlijk verborgen. Inderdaad is de werking van veel alternatieve geneeswijzen voor ons verborgen, hetgeen overigens evenzeer geldt voor veel onderdelen van de reguliere geneeskunde. Als iets echter verborgen is, dan is het daarmee nog niet satanisch (want zo wordt occult vaak gebruikt) of magisch (het gevolg van toverkunst).

Welke weg?

Hoe vinden we nu toch onze weg in het doolhof van alternatieve geneeswijzen? Belangrijk is in ieder geval een stukje nuchterheid en een kritische instelling. Zo lukt het al in veel gevallen om kwakzalverij en oplichterij te onderscheiden van wat serieus bedoeld is om een medemens te helpen. Men dient onderscheid te maken in een geneesmethode op zich en de levensovertuiging die er achter schuilt. Kenmerkend voor een verantwoorde geneesmethode is dat het mogelijk is de eigen (christelijke) vrijheid te behouden. Iemand kan van acupunctuur en homeopathie gebruik maken zonder de oorspronkelijke heidense gedachten daarachter over te nemen. Zodra men voor een goede uitwerking van de methode gevraagd wordt te geloven in onbijbelse zaken (zoals bijvoorbeeld bij de medische astrologie: sterrenwichelarij) is mijns inziens de methode te veroordelen. Men kan onder de indruk raken van de kunde en toewijding van een (alternatieve) genezer; men mag nooit het gevoel hebben in zijn of haar macht te zijn.

Uiteindelijk staan we als christenen ten diepste voor de vraag waartoe we een geneesmethode gebruiken. Welk heil zoeken en vinden wij er in? En bij het gebruik van het woord heil komt ogenblikkelijk de vraag op hoe dit heil zich verhoudt met het Heil in Jezus Christus. Dit dwingt ons tot een kritisch zelfonderzoek. Het mag niet zo zijn dat we in allerlei geneeswijzen, alternatief of niet, dingen zoeken die God ons wil schenken in het geloof door Zijn genade. Geneeswijzen zijn niet minder, maar ook niets meer dan mogelijkheden die God ons geeft in Zijn Schepping om menselijk leed en ongemak te verzachten. Maar het is geen alternatief voor God Zelf. Wie deze lijn vasthoudt, mag in de alternatieve geneeswijzen een bijzonder boeiend onderdeel van de geneeskunst ontdekken.

Nieuwerkerk aan den IJssel W. G. van Dorp, arts

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen