Maakt de (zware) gereformeerde leer depressief?

Catechismus

In de eerste hoofdstukken zet Schilder de gereformeerde leer kort uiteen en behandelt ze enkele psychologische theorieën over depressie. In het zesde hoofdstuk probeert ze een verband te leggen tussen de gereformeerde leer en de psychologische theorieën. Ze doet dat aan de hand van de bekende driedeling van de Catechismus: ellende, verlossing en dankbaarheid.

Bij haar dragen deze drie stukken de titels: opdracht tot neerslachtigheid, leer der hulpeloosheid en de onvervulbare wet. In het eerste stuk worden we volgens haar opgeroepen tot neerslachtigheid. We moeten immers onze ellende recht leren kennen? Deze ellende is ons niet overkomen buiten onze wil. De mens was (bij de zondeval) toerekeningsvatbaar en verantwoordelijk en wij blijven schuldig en aansprakelijk. Met andere woorden, zo schrijft ze, „we dienen deze narigheid aan onszelf toe te schrijven, maar mogen niet zeggen „ik kan het niet helpen". Dus de mens is schuldig.

Hulpeloos

Het tweede stuk gaat over de verlossing. Die verlossing houdt in dat Christus door Zijn dood de zonden heeft verzoend van allen die in Hem geloven. Maar volgens de gereformeerde leer, zo schrijft Schilder, kunnen we dat niet uit onszelf. Ook het geloof moet ons geschonken worden (uit genade). Dus de verlossing ligt geheel buiten onszelf. Daar kunnen wij niets aan doen. „Geen enkele eigen prestatie kan ook maar de minste invloed uitoefenen, hoewel het geheel en al onze eigen akties en ons eigen aandeel in de erfschuld zijn die ons in de ellende (hebben) doen vallen", zo lees ik op pagina 77. Zo is Aleid Schilder op de titel gekomen: „Schuldig, maar hulpeloos".

Hulpeloos ook ten aanzien van prestaties en successen. Aangename zaken zijn ook genade waar we dankbaar voor moeten zijn. Maar wat fout gaat, wordt aan onszelf toegeschreven. Het gevolg is volgens haar dan ook een negatief zelfbeeld.

Onvervulbaar

Het derde stuk. dat van de dankbaarheid, noemt Schilder „de onvervulbare wet". De begrippen „zonde" en „schuld" krijgen een zwaar accent doordat de norm zo hoog wordt gesteld. De mens wordt opgedragen volmaakt te zijn (Matth. 5 : 48).

Dat houdt in te leven volgens de tien

geboden. Als deze volmaaktheidsnorm en deze geboden waaraan geen mens kan voldoen, van jongsaf worden voorgehouden, is „internalisatie", dat wil zeggen dat men zich de normen van anderen eigen maakt, voorstelbaar. De negen die men haalt voor het psalmversje is fout want dat had een tien kunnen zijn. Volgens Schilder is het niet verwonderlijk dat men van dergelijke perfektionistische leefregels depressief kan worden. Die normen zijn onhaalbaar, waardoor men de eigen waardeloosheid of de dreigende hel steeds ziet bevestigd. Zij besluit dit hoofdstuk met de opmerking dat de drie delen van de Catechismus werken als drie depressogene (depressief-makende) thema's.

Andere leerstukken

Naast de Catechismus neemt ze nog andere leerstukken onder de loep die volgens haar depressie uitlokken of versterken, zoals de uitverkiezing. Men is uitverkoren of men is het niet. Men kan daar zelf niets aan doen. Hoewel men wel weer verantwoordelijk is voor het eventueel verworpen zijn. Deze leer wekt volgens Schilder angst op.

Verder vindt ze dat binnen de gereformeerde leer weinig plaats is voor de subjektieve beleving en twijfel van de mens. Er is een dogmatisch-autoritair systeem. Door de gesloten denktrant kan zo'n systeem innerlijke onvrijheid en ikzwakte in de hand werken. Eén thema van de kenmerken van het gesloten denken is de afweer voor nieuwe informatie uit angst voor verandering. Waar geen plaats is voor persoonlijke beleving en geen plaats voor ideeën van , , buiten", van anders denkenden. is ook twijfel verdacht, zo schrijft ze.

Uitwassen

Misschien kom je in bovenstaande uiteenzetting wel je eigen gedachten en beschuldigingen tegen op de (zware) gereformeerde leer. Misschien vind je dat ze (gedeeltelijk) gelijk heeft. Maar zijn deze beschuldigingen terecht? Ik denk niet dat de gereformeerde leer op zichzelf depressief maakt. Als het goed is zal in die leer het evangelie (= blijde boodschap!) doorklinken. En juist dat aspekt mis ik in de beschrijving die Aleid Schilder in haar boekje geeft van de gereformeerde leer. Ze geeft er een karikatuur van. Wat ze eigenlijk beschrijft zijn uitwassen die hier en daar misschien voorkomen. Voor die uitwassen moeten we echter wel oppassen.

Wanneer de prediking echt zo eenzijdig is zoals zij ze beschrijft met alle nadruk op de ellende, de zonde, de onmacht en onwil van de mens, dan kan ik me voorstellen dat mensen daar depressief van worden. Zoiets gaat dan een eigen leven leiden. Men gaat gebukt onder die schuld zonder te weten waar men er mee naar toe kan of men wordt er onverschillig onder.

Maar er is meer.... er is verlossing! Met al die zonde en schuld kun je ergens naar toe. Net als bij christen in de , , Christenreis" kan het pak van zonde en schuld van je afgenomen worden aan de voet van het kruis van Christus. Ten aanzien van onze verlossing zijn we hulpeloos in onszelf. In die zin is het stuk der verlossing een leer der hulpeloosheid.... in onszelf. Maar er is hulp bij de Heere Jezus. Hij is gekomen om te dienen. Dan wordt het werkelijk een paradox: ik ben schuldig maar ik kan mezelf niet helpen. Maar bij Hem is uitkomst. Dit lees ik nergens bij Aleid Schilder.

Volmaaktheid

Volmaaktheid Dan wordt het stuk der dankbaarheid geen onvervulbare wet. Vanuit de dankbaarheid willen we God dankbaarheid voor Zijn

weldaden bewijzen. „Daarom ook dat Christus nadat Hij ons met Zijn bloed gekocht en vrijgemaakt

heeft, ons ook door Zijn Heilige Geest tot Zijn evenbeeld vernieuwt, opdat wij ons met ons ganse leven Gode dankbaar voor Zijn weldaden bewijzen en Hij door ons geprezen worde (Zondag 32). Dan zijn de tien geboden geen perfektionistische leefregels, hoewel we wel naar de volmaaktheid zullen , Jagen".

Wordt de uitverkiezing gebruikt zoals Schilder die ons schildert, dan leggen we onze verantwoordelijkheid lam. Ook dat is iets waar we voor moeten oppassen. Ten aanzien van het zogenaamde dogmatischautoritaire systeem geldt hetzelfde. Soms wordt het gebruikt als antwoord op alle vragen. De vraag is nog niet gesteld of het antwoord ligt al klaar. Met name voor jongeren, die serieus willen genomen worden met al hun problemen en vragen, werkt dat frustrerend. Elke vorm van twijfel wordt dan gelijk verdacht verklaard. Wat dat betreft kan dit boek een sdmulans zijn om eens over deze dingen na te denken.

Zelfbeeld

Wat Schilder zegt ten aanzien van het zelfbeeld is herkenbaar. Goede dingen schrijven we toe aan God, kwade dingen aan onszelf. Zo krijgen we een negatief zelfbeeld. We kunnen niks. We doen nooit iets goed. Maar is de gereformeerde leer hier oorzaak van? Werkt de gereformeerde leer zo'n zelfbeeld in de hand? Graag laat ik ds. A. Elshout aan het woord in zijn boek „Nogmaals een helpende hand":

„Zelfacceptatie leidt tot zelfrespekt, zelfvertrouwen en dankbaarheid. Daarom is zelfacceptatie Godeverheerlijkend en hem welbehaaglijk. ( ) Het is verkeerd om op de borst te slaan wanneer iets tot stand is gebracht door middel van onze inspanning. Het is ook verkeerd om slechts te zien op wat niet tot stand werd gebracht.

In 1 Kor. 15:10 vinden wij een duidelijk voorbeeld van ootmoed gepaard gaande met een gezond oordeel over eigen prestaties. Daar lezen wij: Doch door de genade Gods ben ik wat ik ben, en Zijn genade aan mij bewezen is niet ijdel geweest, maar ik heb overvloediger gearbeid dan zij (apostelen) allen; doch niet ik, maar de genade Gods die met mij is". Paulus wist heel goed dat hij ook dagelijks in vele dingen struikelde (zie Rom. 7 en Filipp. 3 : 12), maar toch ging hij niet zo ver dat hij alles op de , , mesthoop" wierp wat door hem werd gedaan. Ik geloof niet dat de Heere dit wil. Naast zondige vormen van zelfvertrouwen en zelfrespekt zijn er ook die goed, noodzakelijk en nuttig zijn. Zonder deze kan men niet goed funktioneren. Om ootmoed gepaard gaande met gepast zelfvertrouwen en zelfrespekt mogen we bidden" (pagina 52).

Werkzaam

De gereformeerde leer stapt niet over de schuld van de mens heen. Maar zij laat de mensen er niet hulpeloos mee zitten. Hoe vaak roept de Heere in Zijn Woord op om „werkzaam" te zijn? Roep Mij aan, bidt, klopt, zoekt. Kom tot Mij, bekeer u, wendt u naar Mij toe enzovoorts. God laat de mens niet hulpeloos in de ellende achter.

Wel in onszelf. Maar juist daardoor wordt die Weg buiten ons zo belangrijk. Nogmaals wil ik ds. Elshout citeren: „Wat vooral depressieve mensen nodig hebben is het onvervalste evangelie van Gods genade en trouw. Dat evangelie zegt ons.... zie toch af van alles wat terneerdrukt. Zie toch op naar de Held, bij Wie God hulp besteld heeft voor zondige mensen. Het roept ons toe: hoop op God (wie ge ook zijt) Die gezegd heeft; , , Wendt u naar Mij toe en wordt behouden, o alle gij einden der aarde". Dat is Gods geopenbaarde wil.

Daar mogen, moeten we vanuit gaan. We zijn welkom. Hij sluit niemand uit van die heilsboodschap. Laten we onszelf dan niet daarvan uitsluiten met ongelovig geredeneer. Breng het ongelovig hart aan de voeten van Hem die sprak: „Komt herwaarts tot Mij die vermoeid en belast zijt en Ik zal u rust geven voor uw zielen". Het uitzien naar Zijn heil geeft rust, wanneer dat uitzien maar op niets anders gebaseerd is dan op Zijn belofte" (pagina 113).

Deze gereformeerde leer is niet depressiefmakend. Is ze dat wel, dan is ze niet overeenkomstig het evangelie. Want dat is depressie-genezend!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen