Eerste Kamen onbekend en toch onmisbaar

Vlak voor de bekende hongerwinter van 1944 werd Gerrit Holdijk in het Veluwse dorpje Uddel geboren. Hij is opgegroeid op een boerderij en ondanks zijn politieke loopbaan voelt de SGP-er zich, volgens zijn zeggen nog steeds sterk met het boerenleven verbonden. Op 26-jarige leeftijd studeerde Gerrit Holdijk af in het notariaat. Vlak voor zijn laatste examen werd hij door de toenmalige fraktievoorzitter van de SGP, ds. H. G. Abma, gevraagd wat assistentie te verlenen aan de Tweede Kamer-fraktie. Hoewel de kersverse meester in de rechten bij lange na niet wist wat het werk inhield, gaf hij gehoor aan het verzoek en werd hij per 1 1 januari 1972 de eerste fraktiemedewerker van de SGP.

Aanvankelijk werkte Holdijk één dag per week op hel Binnenhof, maar al snel werden dat twee dagen. Min of meer gestimuleerd door zijn werk voor de SGP ging de fraktiemedewerder weer studeren en rondde hij in 1974 zijn tweede studie rechten af. Ditmaal het meer op het politiek gerichte Nederlands recht. Naast zijn werk op het Binnenhof verleende Holdijk af en toe ook nog rechtshulp en advies aan partikulieren. Dit groeide op den duur uit tot een éénmanspraktijkje. , , Ik ben in de eerste plaats jurist", legt hij uit. „Ik wilde niet volledig

opgaan in dc politieke sfeer. Vooral omdat je in het praktische werk konkreet wat voor de mensen kunt doen. In de politiek ben je niet echt bezig voor een zichtbaar iemand. Ik bedoel, je werkt weliswaar ten dienste van mensen, maar je moet heel lang wachten voor je resultaat ziet. Daarbij komt nog dat ik werk voor een kleine fraktie die nu eenmaal geringe invloed heeft en daarom slechts af en toe resultaat boekt. Daar moetje het natuurlijk ook niet in zoeken."

Twee zetels

Vorig jaar mei werd Holdijk, die tevens zitting heeft in het hoofdbestuur van dc Gereformeerde Bond in de Nederlands Hervormde Kerk en twee uur per veertien dagen recht doceert aan de Evangelische School voor Journalistiek, gekozen tot lid van de Eerste Kamer. Hoewel hij al min of meer was voorbereid door de sekretaris van de SGP, overviel de benoeming hem toch. Hoe kon de huidige senator eigenlijk gekozen worden tot lid van de Eerste Kamer?

„Vanwege de grondwetsherziening van vorig jaar moest de Eerste Kamer ontbonden worden. Voor de Tweede Kamer viel dit overigens samen met de verkiezingen, dus kwam dat goed uit. Nu kreeg de SGP in 1982 geheel onverwacht twee zetels in de Eerste Kamer. Een CDAstatenlid heeft toen, naar verluidt per vergissing verkeerd gestemd. Wij rekenden daarom in 1986 niet weer op een tweede zetel. Het leek ds. Abma dan ook beter een jaar eerder uit de Eerste Kamer te stappen, zodat de heer Barendregt, het andere Eerste Kamerlid, niet voor een jaar de Eerste Kamer hoefde te verlaten. Barendregt schoof dus op naar nummer één en ik kwam op nummer twee. De sekretaris van het hoofdbestuur belde mij toen op, om te zeggen dat ik moest rekenen op een zetel, maar even later hoorde ik weer dat dat niet nodig was. Zo wisselde dat een paar keer en uiteindelijk kreeg de SGP toch die zetel/'

Maar hoe kwam het dat de SGP weer twee zetels behaalde?

„Ja, hoe dat precies gekomen is. weet men eigenlijk nog steeds niet. Het heeft in ieder geval te maken gehad met de lijstverbinding met het CDA. overigens op verzoek van het CDA. Men wilde de restzetel liever niet zien verdwijnen naar de kleine linkse partijen. Daarbij komt nog dat in Drente twee VVD-statenleden niet kwamen opdagen bij de stemming. Dat soort kleinigheden zijn bij de Eerste Kamerverkiezingen toch van belang. Verder zijn er nog een aantal mogelijke oorzaken naar voren gebracht, maar het geheel is eigenlijk nooit precies duidelijk geworden. Net zoals het nooit duidelijk zal worden of die ene CDA-man in Brabant destijds bewust of onbewust verkeerd

Goede sfeer

Over de sfeer in de Eerste Kamer is de senator na een halfjaar ervaring voluit positief. De omgang met elkaar verloopt prettig, zowel met de heer Barendregt als met de fraktieleden van de andere partijen. Volgens Holdijk spelen de verschillen tussen de partijen in de Eerste Kamer ook een veel kleinere rol dan in de Tweede Kamer.

De Eerste Kamer vergadert normaal gesproken eén maal per week op dinsdag. Net als de heer Holdijk hebben vrijwel alle Eerste Kamerleden nog een baan naast hun politieke werk. Dit houdt in geen geval in, dat het Eerste Kamerlidmaatschap een

baan is die je tussen neus en lippen door doet. Volgens Holdijk is hij er zelf minimaal twee dagen per week druk mee. Het is namelijk niet alleen vergaderen maar ook grondig voorbereiden. Bovendien brengt het Eerste Kamerlidmaatschap nog allerlei verplichtingen met zich mee, zoals het afleggen van werkbezoeken.

Verschillen

Behalve de vergadertijd zijn er nog veel meer verschillen tussen de Eerste en de Tweede Kamer. We vroegen de heer Holdijk welke de belangrijkste zijn.

„Allereerst heeft de Tweede Kamer veel meer taken dan de Eerste Kamer. De , , Dc Eerste Kamer: een Kamer van Heroverweging. laatste houdt zich alleen maar bezig met het beoordelen van wetsontwerpen. Het kontroleren van het regeringsbeleid is voornamelijk het werk van de Tweede Kamer, hoewel de Eerste Kamer dat ook tot op zekere hoogte doet. Dit heeft tot gevolg dat allerlei politieke vragen en diskussies voornamelijk in de Tweede Kamer worden afgehandeld. Neem bijvoorbeeld de kwestie van de weduwe Rost van Tonningen. Dc diskussie rond die zaak is in de Tweede Kamer gevoerd. Alleen wanneer deze kwestie tot wetgeving leidt. komt ze in de Eerste Kamer terecht. Een verschil van andere aard, dat ik zelf heel belangrijk vind. is het feit dat de Eerste Kamer opereert buiten de schijnwerpers van de publiciteit. De Tweede Kamer staat volop in de schijnwerpers. Zij zoekt de publiciteit en heeft die misschien ook nodig. De Eerste Kamer niet. Dat zijn geen beroepsmensen die in hun bestaan afhankelijk zijn van hun lidmaatschap van de Eerste Kamer. De Eerste Kamer staat als het ware in de schaduw van de publiciteit.'"

Overbodig

Vanaf haar ontstaat in 1815 heeft de Eerste Kamer altijd tegenstanders gekend. mensen die vinden dat het tweekamerstelsel niet thuishoort in ons bestel. Ook Groen van Prinsterer had toentertijd weinig op met de Eerste Kamer, en na hem zijn bij iedere grondwetsherziening waarbij de Eerste Kamer in het geding was, stemmen opgegaan om deze maar af te schaffen. Men vond dat de Eerste Kamer eigenlijk niet meer was dan een copie van de Tweede Kamer en daarom overbodig. Bovendien vertraagde de Eerste Kamer de wetgeving.

Op dit moment zijn het met name de PvdA

en D'66 die pleiten voor afschaffing van de Eerste Kamer. SGP-er Holdijk ziet het er echter voorlopig nog niet van komen dat de Eerste Kamer afgeschaft wordt. Dat zou immers inhouden dat tweederde meerderheid van de Tweede Kamer voor is en bovendien eenzelfde meerderheid van de Eerste Kamer. Wat vind het Eerste Kamerlid trouwens zelfvan het bestaan van de Eerste Kamer?

, , Ik ben van mening dat de Eerste Kamer een onmisbaar iets is in ons huidige bestel. Je zou kunnen zeggen dat de Eerste Kamer de „Kamer van Heroverweging" is.

Wetsvoorstellen worden daar in alle rust nog eens heroverwogen. Ik zei net al dat de Tweede Kamer volop in de schijnwerpers van de publiciteit staat, en de invloed van die publiciteit moet je niet onderschatten. Er zijn vele voorbeelden aan te wijzen, waarin de Tweede Kamer zo gehandeld heeft, dat je je kunt afvragen of ze dat ook gedaan zou hebben zonder de publiciteit. Bovendien zou het niet goed zijn als onze demokratie overgeleverd zou zijn aan de wil van de helft plus één van een bepaald ogenblik. Vooral als je ziet wat voor belangen en emoties een rol spelen bij een spannende stemming. Daarom is het belangrijk dat er nóg een orgaan is dat alles nog eens rustig bekijkt, wat afstandelijk en zonder de druk van de publiciteit."

Verkiezingen

Hoewel de Eerste Kamer vorig jaar nog opnieuw gekozen is, zal zij ook dit jaar weer gekozen worden. Dit is het gevolg van de grondwetsherziening van 1983, die inhield dat de Eerste Kamer voortaan om de vier jaar in zijn geheel binnen drie maanden na de Provinciale Statenverkiezingen gekozen moet worden. In de komende maand juni zullen de leden van de Provinciale Staten een nieuwe Eerste Kamer kiezen. Volgens Holdijk zijn de statenverkiezingen door deze grondwetswijziging een stuk belangrijker geworden. , .De verkiezing van de Eerste Kamer is aktucler geworden omdat ze vrij vlug na de Tweede Kamerverkiezingen plaatsvinden", leg de senator uit. „Met het oog daarop kun je zeggen dat de komende statenverkiezingen het karakter krijgen van een tussentijdse beoordeling van het kabinet. Een beoordeling die negatief kan uitvallen. Vandaar ook die diskussies vandaag-aande-dag over vraag hoe het verder moet als de coalitie, CDA en VVD, haar meerderheid in de Eerste Kamer verliest." Even later gaat hij verder: „Ik betwijfel echter of de coalitie haar meerderheid zal verliezen. Zij bezet op dit moment 42 van de 75 zetels in de Eerste Kamer. (De drie christelijke frakties niet meegerekend). PvdA en D'66 moeten negen zetels winst boeken willen zij de meerderheid halen. Dat is natuurlijk nogal wat."

Stel dat de oppositie toch de meerderheid behaalt, kan de Eerste Kamer dan net als de Tweede Kamer, de regering dwingen op te stappen?

„In principe zou dat wel kunnen. Ik vind echter dat ftet de Eerste Kamer past terughoudendheid in acht te nemen als het gaat over moties van afkeuring en al dat soort zaken. Het politiek zwaartepunt moet in de Tweede Kamer blijven liggen, anders loop je de kans dat de Eerste Kamer inderdaad een copie wordt van de Tweede Kamer.

Bovendien zou je een vreemde situatie krijgen als de Eerste Kamer het kabinet laat vallen. Dat zou namelijk inhouden dat na tussentijdse ontbinding de Tweede Kamer opnieuw gekozen moet worden, terwijl zij helemaal geen konflikt had met de regering. Mocht zo'n situatie zich voordoen, dan zullen er originele oplossingen gevonden moeten worden, want er bestaat geen regeling voor in de grondwet."

Enige tijd geleden zinspeelde de fraktieleider van de CDA-fraktie in de Eerste Kamer, de heer Christiaanse, op gedoogsteun van klein-rechts in de Eerste Kamer. Wat vindt u van deze variant op de Staphorster-variant?

„Waar Christiaanse het over had, is natuurlijk maar één variant. Een ander variant zou kunnen zijn, gedoogsteun van D'66, tenminste als ik Van Mierlo moet geloven. Het hangt er helemaal van af wat voor meerderheid de regering wil in de Eerste Kamer, een centrum-linkse met D? 66 of een centrum-rechtse met SGP. GPV en RPF."

Als de regering toch de voorkeur geeft aan , , klein-rechts", is dat dan niet erg aantrekkelijk voor deze partijen?

„Het is natuurlijk nooit zo leuk om een positie opgedrongen te krijgen, óók al is het een machtspositie. Want het is geen

begerenswaardige positie, ook al ben je vrij om te weigeren. De SGP-fraktie heeft altijd een onafhankelijke positie ten opzichte van de regering ingenomen, met dien verstande dat zij steun verleent als het kan en afstand neemt als het moet. Dat laatste geldt dan vooral principiële zaken."

Tot slot nog één vraag: wat verwacht u van de komende Eerste Kamerverkiezingen?

„Eigenlijk hou ik niet zo van voorspellingen omdat je dan snel in allerlei spekulaties terecht komt. Maar goed, je vraagt het nu. Ten eerste, en dat zei ik al, zie ik nog geen meerderheidsverlies voor de coalitie in het verschiet. Een verschuiving van meer dan vier zetels vind ik vrij veel voor de Eerste Kamer.

Wat de kleine christelijke frakties betreft, verwacht ik een verlies van één zetel. Ze hebben nu bij elkaar vier zetels, waarvan één voor het GPV. één voor de RPF en twee voor de SGP. Van de drie zetels die ik verwacht zal die van de RPF het onzekerste zijn, gezien de uitslag van de laatstgehouden Tweede Kamerverkiezing. De SGP heeft eigenlijk door een wonder tweemaal twee zetels gekregen, zodat ik niet verwacht dat dat nu weer zal gebeuren, hoewel je een wonder natuurlijk nooit uit mag sluiten."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen