Niet alle boeken zijn uitgelezen

„Literatuur geeft tegenspraak en vaak gebeurt dat op een niet zo zachtzinnige manier. Wat je heel normaal bent gaan vinden, wordt ontmaskerd als stompzinnigheid of wreedheid. Wat je tot dan toe met gemak hebt afgewezen als slecht of minderwaardig, wordt je voorgezet als goed of beminnelijk. Allerlei algemeen aanvaarde religieuze, ethische en sociale waarden kunnen door boeken in je waarderingsschaal tuimelen". (Citaat uit een op veel scholen gebruikt literatuurtijdschrift).

Bezinning

De redaktie verzocht mij een artikel te schrijven, waarin aandacht wordt besteed aan de problemen die zich voordoen bij het samenstellen van jullie literatuurlijst voor het vak nederlands. Ook voor niet-scholieren kan het misschien geen kwaad ons eens op onze boekenkeus te bezinnen, want als literatuur die uitwerking heeft, die in het bovenstaande citaat wordt beschreven, zullen we onze religieuze, ethische en sociale waarden in gevaar brengen door een niet-kritische literatuurkeuze. Vooral als je straks op school je literatuurlijst samen zult moeten stellen, zul je voor dilemma's worden geplaatst.

Ik hoop dat dit artikel ertoe mag bijdragen dat je je bij het lezen niet laat leiden door wat mén vindt van een boek, schrijver of stroming, maar dat je ook dan zult uitgaan van de enige norm, die niet aan emancipatiegrillen ondergeschikt is: de Bijbel. Het lijkt me namelijk onmogelijk dat een christen zomaar alles lezen kan, wat in het literaire wereldje bejubeld wordt.

De lijst

Volgens de wet moeten leerlingen in het Voortgezet Onderwijs blijk geven enige kennis van en inzicht in de Nederlandse literatuur te bezitten. Een eis waar de leraar nederlands natuurlijk alle kanten mee op kan. Op de meeste scholen zul je een of twee schoolonderzoeken krijgen, waarin aan de hand van een door jou samengestelde boekenlijst vragen gesteld worden, om te zien hoe jij je boeken verwerkt hebt. Op vragen als: hoeveel boeken moet ik lezen, moet ik boekverslagen maken, hoe kom ik aan gegevens over mijn boeken, enz. ga ik nu niet in.

Alvorens tot de behandeling van de kernvraag van dit artikel over te gaan, eerst zomaar wat eisen die aan boekenlijsten gesteld worden.

Ten eerste moet een boekenlijst representatief zijn voor de héle literatuurgeschiedenis, met andere woorden je zult boeken moeten lezen uit de Middeleeuwen, de Renaissance, de Romantiek, de laatste tijd etc. Sommige scholen stellen deze eis niet, maar dat vind ik erg onverstandig.

Vervolgens zul je boeken moeten lezen die oorspronkelijk tot het Nederlandse taalgebied behoren. Vertaalde boeken (zoals bijvoorbeeld Robinson Crusoë) kunnen dus niet op de lijst.

In de derde plaats zul je ervoor moeten zorgen, dat je literatuur op je lijst zet en geen lektuur. Snuf de hond, Joop ter Heul, enz. kun je dus beter vóór 4-Mavo lezen.

Overigens zijn we met dat verschil tussen literatuur en lektuur op een interessant probleem gestuit. Ik ga er hier niet op in, maar mischien kun je je leraar straks zover krijgen, er eens een paar lessen voor uit te trekken.

Terreinverkenning

Het probleem waar we het nu verder over willen hebben, de kernvraag, is: wat mag ik als christen lezen en wat niet? Een ontzaglijk moeilijke, maar ook verschrikkelijk belangrijke vraag. Hoewel ik me ervan bewust ben zeer onvolledig te blijven en geen pasklaar antwoord gereed te hebben, wil ik proberen jullie wat handreikingen te doen en wat problemen zichtbaar te

maken. Voor de overzichtelijkheid wil ik dan eerst een driedeling aanbrengen in de onoverzienbare hoeveelheid literatuur die er in onze taal in de loop der eeuwen verschenen is. We baseren ons bij die indeling op Gods Woord, immers: iets anders zou ons toch op een dwaalspoor brengen. De vraag: „wat zou de Heere van dit boek vinden? ", zal het probleem met betrekking tot het al of niet verantwoord zijn van een boek al aanzienlijk vereenvoudigen, denk ik. Maar dit terzijde.

Christelijke literatuur

Een eerste groep boeken (ook dichtbundels en toneelstukken) zouden we kunnen plaatsen onder het kenmerk: geschreven tot Gods eer, of met een duidelijk positief bijbelse thematiek.

Voorbeelden: Het huis Lauernesse (Bosboom-Toussaint), Koningskinderen (C. Rijnsdorp), gedichten van J. Revius, W. Sluiter, J. van Lodenstein, W. de Merode, J. de Decker, toneelstukken van J. van den Vondel. Terzijde wil ik hier opmerken, dat over de vragen: „Wat is christelijke literatuur" en „Mag je toneelstukken lezen", best nog eens nagedacht zou kunnen worden. Bij die eerste vraag wil ik ook nog als kanttekening plaatsen dat niet alleen boeken vol vloeken, smerige taal, on-bijbelse gedachtengangen en dergelijke gevaarlijk zijn. Ook veel ogenschijnlijk onschuldige literatuur moet zeer kritisch beschouwd worden, omdat er onder de fraaie vlag een zeer ondogmatische lading schuil kan gaan.

Neutrale literatuur

De tweede groep die we kunnen onderscheiden, bestaat uit boeken die ik neutraal zou willen noemen. Zo'n boek is niet geschreven met de bedoeling tot Gods eer te zijn, iemands geloofsleven te beschrijven, of iets dergelijks, maar de inhoud is ook niet (op schokkende wijze) in strijd met Gods Woord (al zullen er voldoende passages zijn, waar we afstand van zullen moeten nemen).

Enkele voorbeelden:

De Herberg met het hoefijzer (A. den Doolaard), De Schaapherder (J. F. Oltmans), Ferdinand Huyck (J. van Lennep), Van den Vos Reinaerde (Willem en Aernout), Het Fregatschip Johanna Maria (A. van Schendel), De Aanslag (H. Mulisch).

On-bijbels

De laatste categorie wordt gevormd door boeken, die (zeer) duidelijk in strijd zijn met de Bijbel. Met deze groep zitten we echt middenin de god(de)loze of antigodsdienstige sfeer, al ontken ik niet dat er ook een grensgebied bestaat tussen de tweede en derde groep, waarover we ook niet onverdeeld enthousiast kunnen zijn. Iemand die Wierook en Tranen of Het Reservaat (W. Ruyslinck) of Eline Vere (L. Couperus) leest, zal daar terdege rekening mee moeten houden. (Tussen twee haakjes: de vraag of je je als christen veel bezig moet (mag) houden met het lezen van „neutrale" literatuur, is helemaal zo dwaas nog niet: zó lang duurt een mensenleven nu ook weer niet!)

Moderne thematiek

Waarom leveren (veel) boeken uit de derde afdeling nu zulke problemen op?

Wel, hét kenmerk van die moderne of na-oorlogse literatuur (literatuur die uitgaat van de autonomie van de mens en/of een schuldige God) is een onvoorstelbare secularisatie (verwereldlijking). Een vloedgolf van uitingen die daarvoor taboe waren, wordt over de moderne mens uitgestort: godslasterlijk taalgebruik (blasfemie), sex, liefst homofilie, de zinloosheid van het bestaan, kritiek op de (bijbelse) traditie en de meest abnormale psychische problemen zijn zaken die veel moderne literatuur tot het slagveld van de duivel hebben gemaakt.

Het is daadwerkelijk schrikbarend wat voor een demonische geest er in het grootste deel van deze literatuur rondwaart. Geloof me, jongelui, het is vaak echt zonde om zulke boeken te lezen.

Ik kan me nog goed herinneren hoe ik een van de boeken van Jan Wolkers begon te lezen. Na drie bladzijden voelde ik dat dit niet mocht, ook niet voor een leraar nederlands, die zich in de moderne literatuur wil verdiepen.

De vuilnisbak had minder gewetenswroeging. Je hoort nogal eens zeggen, dat je toch eigenlijk moet weten wat je afwijst.

Mijns inziens is dat een redenering die lang niet altijd opgaat (beroepsmatig en uit hoofde van het ouderschap liggen de zaken anders). Het is toch ook niet zo, dat iemand maar eens een maand het drugs-, drank-en punk-wereldje induikt, om te kijken of het daar nu werkelijk zo erg is, als altijd wordt beweerd? Laten we dus zeer voorzichtig zijn met zulke verkenningen.

Wat moet je doen?

Alles goed en wel, hoor ik iemand zeggen, maar op mijn school moet ik meedoen met klassikale besprekingen en moet ik bepaalde auteurs lezen en....

Jongelui, hoewel ik besef dat je gevaar loopt uitgelachen te worden, denk ik toch, dat eerlijk uitkomen voor je principes op elke school (nog? ) mogelijk en in ieder geval nodig is. Ga diskussie niet uit de weg: Gods Naam is het toch waard ervoor uit te komen? Ik weet wel: net doen alsof er alleen maar christelijke literatuur is, is een fictie, maar op bepaalde momenten

wordt het tijd Gode meer gehoorzaam te zijn dan je literatuurboek of de eisen die mén stelt. Mijns inziens moet je bij je leraar aan kunnen kloppen met je problemen. Vertel gerust datje met dat boekje geweten teveel belast en dat die God. Die voortdurend gelasterd wordt, de zonde verbiedt. Ik weet zeker dat er alternatieven genoeg zijn voor Maarten 't Hart, Biesheuvel, Heere Heeresma, Jan Cremer, Kees van Kooten, Tessa de Loo, Hugo Raes, Vestdijk en noem maar op.

Als bijlage bij dit artikel geef ik een keuzelijst van 20e-eeuwse boeken waarvan je er zonder al teveel problemen een aantal op je lijst zult kunnen zetten (de lijst is verre van volledig) en niet ieder zal elk boek acceptabel vinden. Het zij zo.

Belezen of uitgelezen....

In dit artikel is het natuurlijk onmogelijk om van alle boeken die op literatuurlijsten voorkomen, te zeggen of ze verantwoord zijn of niet. Je zult dus nog weieens met een boek in handen zitten dat je voor onaangename verrassingen plaatst. Vraagje in ieder geval altijd af, of je het lezen van dat boek voor de Heere kunt verantwoorden. Al is een boek nog zo goed voor je algemene ontwikkeling (menselijke problemen worden in literatuur op unieke, maar toch ieder aansprekende wijze verwoord!), God eist méér dan belezenheid. Dat te weten doet ons grijpen naar het Boek der boeken.

Kritische lezers hebben al opgemerkt, dat ik eigenlijk nog niet rechtstreeks antwoord heb gegeven op de kernvraag van dit artikel: wat mag ik als christen wel lezen en wat niet? Dat klopt: dit artikel geeft geen kant en klare handleiding voor christelijke lezers. Toch hoop ik dat uit het bovenstaande duidelijk geworden is, dat we er niet omheen kunnen bepaalde boeken maar on(uit)gelezen te laten. Er zijn gelukkig ook nog veel boeken die op een niet zo zachtzinnige manier tegenspraak geven, maar toch de religieuze, ethische en sociale waarden in stand houden of zelfs versterken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen