Gevaren van de informatiemaatschappij

Ook al komputerspelletjes in huis? Zo ja, dan gaat je dat nachtrust kosten. Verwoede puzzelaars weten er van. Het valt moeilijk er mee op te houden, het slorpt tijd. Maar of de tijdsbesteding aan komputerspelletjes in de grond der zaak net zo onschuldig is en blijft als puzzelen, is nog maar de vraag!

Ingrijpende veranderingen

Nieuwe technische vindingen volgen elkaar in sneltreinvaart op. Onze samenleving, die in enkele tientallen jaren al zo veel veranderingen onderging, zal nog sneller en ingrijpend verder veranderen. Althans naar menselijke verwachting. Automatisering en informatie zullen het (samen-)leven, het werken en de samenwerking in dienstverlening en bedrijven vergaand beïnvloeden. De informatiemaatschappij is (aan het) ontstaan, met nieuwe mogelijkheden en uitdagingen voor de ontplooiing van mens en mensheid. Komputer, glasvezelkabels, chips en dergelijke leiden tot ongekende mogelijkheden. Toch roepen deze mogelijkheden vele twijfels en vraagtekens op. Waar liggen de grenzen?

Hoever mogen wij gaan? Mag alles wat kan? Zijn de in gang zijnde processen beheersbaar? Met andere woorden: zijn ze te sturen, te remmen of gaan ze zelfstandig door? Is de techniek ons allang de baas en komen de ontwikkelingen over ons heen? Of zijn en blijven wij in staat deze enorme technische mogelijkheden bewust aan te wenden voor de bijbelse opdracht van het rentmeesterschap? Deze ethische vragen wachten dringend op doordenking en een antwoord in gehoorzaamheid aan Gods Woord en Wet.

Wat kan — dat mag, öf: wat mag — dat kan?

Ontegenzeggelijk heeft de technische ontwikkeling geleid tot mogelijkheden, die als een zegen zijn ervaren. Enkele voorbeelden: mechanisering en daarna automatisering van handelingen die zeer zware of steeds zich herhalende lichamelijke arbeid vergen (van lopende band tot komputergestuurde bedrijfsinstallatie), hulpmiddelen voor opvang, begeleiding en verwerking of terugdringing van gebreken en ziekten, telefoon en zendtechniek (denk aan visserij en scheepvaart). Maar er zijn ook andere te noemen: radio en televisie, kernenergie en kernwapens, reageerbuisbaby en manipulatie met erfelijkheidsfaktoren. Bij deze ligt het niet zo eenvoudig en onschuldig. Zegen kan veranderen in een vloek. In optimisme is wel gedacht, wat kan — wat de Schepper blijkbaar aan mogelijkheden in Zijn Schepping heeft gelegd en door de mens heeft doen vinden —, dat mag! En er kan dus steeds meer. Voor ons als mensen die onder biddend opzien tot God proberen te leven in afhankelijkheid van en gehoorzaamheid aan Hem, moet de eerste stelling in toenemende mate zijn: wat mag, dat kan! Kan er dan eigenlijk wel zo veel?

De mens en het ding

Het gaat niet aan de techniek, de vergaande automatisering en informatie bijvoorbaat in de verdachtenbank te zetten. In het (nadere-) reformatorische denken en de daardoor bepaalde levensstijl en traditie is altijd beklemtoond dat het gevaar niet

zozeer schuilt in het ding. maar met name in de mens die dat ding hanteert. Te denken valt bijvoorbeeld aan het nog altijd lezenswaardige opstel ..Onze houding ten opzichte van de media" in 1972 aan de pen van wijlen ds. A. Vergunst ontvloeid. De komputer kan onvoorstelbaar veel. maar hij moet wel geprogrammeerd worden, zijn opdrachten krijgen. En dat doet de mens, de gebruiker. Wie zal heden ten dage ontkennen dat het stuk techniek, het instrument televisie goede toepassing vindt in ziekenhuizen (intensive-care-afdelingen bijvoorbeeld), in beveiligingssystemen en dergelijke? Maar wij weten ook allemaal dat de televisie in de huiskamer een indringende bron is van verleiding en zondige tijdsvulling. Er zijn toepassingen van de komputertechniek die inspelen op de „begeerlijkheden des vleses" (Ef. 2 : 3), deze aanwakkeren, exploiteren. Maar boeren, tuinders en schippers met gemoderniseerde bedrijfsvoering weten dat er ook andere toepassingen zijn. Hoe gebruik je het ding? Wat wil je er mee? Wat laat je hem doen?

Bezinning is dringend nodig

Eén ding is duidelijk, hoe meer je aan het instrument overgeeft, toevertrouwt, delegeert, hoe kwetsbaarder zijn aanwezigheid en funktioneren, of juist al of niet tijdelijk niet-funktioneren, je maakt. Een samenstel van dingen, automatisering en informatie kan door of juist ondanks de gebruiker leiden tot een bedreigende macht. Een macht om diepste roerselen te verspieden of bloot te leggen, om tere verbanden in privacy-sfeer open te breken, om strukturen te torpederen door fraude en krimineel gedrag. Wij moeten daarom beseffen dat met ons toenemend kennen en kunnen onze verantwoordelijkheid voor Gods aangezicht en de medemensen eveneens toeneemt. Dat verantwoordelijkheidsbesef en de daaraan verbonden ethische doordenking. mogen niet achterblijven bij onze technische prestaties. Het heeft er een schijn van dat in onze gezindte op dat terrein een achterstand dreigt opgelopen te worden, als die er al niet is. Een inhaalmanoeuvre is dan ook dringend nodig. Laat het aangekondigde kongres van 20 oktober aanstaande D.V. daaraan een bescheiden bijdrage mogen leveren.

Wie bepaalt de grenzen?

Het mag er niet om gaan te streven de aktieve deelname aan de informatiemaatschappij op een goedkope, luchthartige wijze te vergroten. Het gaat er ondermeer wél om elkaar toe te rusten en aan te zetten tot een principiële afweging vooraf, voordat allerlei verleidelijke en leuke dingen in huis worden gehaald. De verwereldlijking heeft helaas ook onder ons grote vormen aangenomen. Wereldgelijkvormigheid is meer dan we onszelf en anderen willen toegeven en dan verantwoord is. ons deel. Kunnen we. durven we en zullen we nog nee zeggen tegen bepaalde ontwikkelingen en mogelijkheden?

Er komt ongetwijfeld veel op ons af. Denk alleen maar eens aan de zogenaamde nieuwe media. Naast krant, radio en televisie, hebben kabeltekst, kabelkrant en abonnee-televisie hun intrede gedaan. Verschuivende en nieuwe markten worden hiermee betreden door bedrijven voor wie belangen van werkgelegenheid en winst tellen. Maar dit zijn niet de enige meer. Het scherm ziet zwart van andere nieuwe toepassingen. Een hele audiovisuele industrie is ontstaan met keiharde konkurrentie. Daardoor moet er worden gemikt op de grote massa. Helaas wordt het daarom niet zo nauw genomen met na aan ons hart liggende normen en waarden op geestelijk en zedelijk gebied. Grote vervlakking moet worden gevreesd en zal ook dat niet wennen? Het vindt zulk een vruchtbare voedingsbodem in ons aller hart van nature. In Limburg wordt geëxperimenteerd met audiografische toepassingen in een tweezijdig te gebruiken kabelnet ten behoeve van bepaalde bestelaktiviteiten zoals tele-shopping en tele-banking. Ook voor al meer ingeburgerde gebruiken als kerktelefoon, ziekenomroep en bejaardenalarmering zal toegang tot de kabel worden mogelijk gemaakt. Gevreesd moet worden, scherper gesteld, vastgesteld moet worden dat op termijn deze ontwikkelingen bepaald niet aan ons en onze gezinnen zullen voorbijgaan. Voor een deel zal beroepshalve betrokkenheid nu al voorkomen. Zijn wij daarop geestelijk ingesteld, daarvoor weerbaar? Dat er hier zoals elders bij vraagstukken met ethische kanten, grenzen zijn, zal iedereen grif beamen. De grenzen te bepalen is nog wat anders. Daarover gaat het beslissende gezag van Gods onfeilbare Woord. Een ernstig en vurig gebed is nodig om de Heilige Schrift in deze konkrete toepassing te mogen leren verstaan. Voorts is voorzichtigheid geboden. De vreze des Heeren doet wijken van alle kwaad! Maar als we onszelf tot gids strekken, pas dan maar op. Hoe vaak wordt zelfs een eerlijke ambtelijke vermaning niet afgeschud met de opmerking: IK VIND DAT Maar de mens is toch niet de maat aller dingen?

De knop en de glijdende schaal

Het zit dus bijna nooit in het ding. Het komt op het gebruik aan. Ons land wordt overspoeld met programma's en uitingen met godslastelijke, zedenverwilderende en gezagsondermijnende inhoud. Censuur daarvan vooraf, is helaas bij onze grondwet verboden. Artikel 7 zegt het zo: De wet stelt regels omtrent radio en televisie. Er is geen voorafgaand toezicht op de inhoud van een radio-of televisieuitzending. Voor het openbaren van gedachten of gevoelens door andere dan in de voorgaande leden genomende middelen (drukpers, radio en televisie dus) heeft niemand voorafgaand verlof nodig wegens de inhoud daarvan, behoudens ieders verantwoordelijkheid

volgens de wet. Dat laatste doelt er op dat niet opzettelijk de gevoelens van anderen mogen worden gekwetst.

In het licht van de heilzame geboden Gods is dat niet genoeg. Ook het vloeken op een onbewoond eiland, waardoor dus geen medemens wordt gekwetst, is zonde tegen God. Dat is het punt. Dat is ernstige werkelijkheid.

Een nogal eens gehoord tegenargument binnen onze rechtsstaat is dat niemand wordt verplicht bepaalde programma's tot zich te nemen. Een verontschuldiging voor het bezit van de apparatuur is het zogenaamde selektieve gebruik. Zo in de trant van: ik heb inderdaad wel een t.v., maar ik hanteer de knop. Die zit er toch niet voor niets aan? Sterke benen! Maar dragen zij de weelde van de toegang tot veroordelenswaardige programma's? Zonder in de knieën te knikken en vervolgens ook in dezen in vele dingen te struikelen? Paulus had niet zoveel vertrouwen meer in zichzelf. Ik ben vleselijk, verkocht onder de zonde. Maar Gode zij dank voor de onuitsprekelijke genade en gave aan hem bewezen. Wij kunnen niet zonder diezelfde genade. Het is de vorst der duisternis om het even met welke middelen hij ons van de doorleefde belijdenis daarvan kan afhouden. Trouwens, gebiedt de eerlijkheid niet te zeggen dat de gedragskode bij de knop vastzit aan een glijdende schaal? Met als gevolg een steeds ruimer gebruik door ouders en kinderen. Er zijn grenzen, maar deze te bepalen en daarna te bewaken zijn onderscheiden zaken. Waar of niet?

Vreemdelingschap

Nee zeggen tegen bepaald gebruik van (nieuwe) media zal in de ogen van velen overkomen als vreemddoenerij. Nee zeggen tegen bepaald gebruik van (nieuwe) media zou echter wel eens verbonden kunnen zijn aan het voluit bijbelse begrip vreemdelingschap. Een vreemdeling die op doorreis is in een land. maar niet behoort tot het volk van dat land. Hij gebruikt het goed van dat land, maar levert er zich niet aan uit. als hij wezenlijk gericht wil blijven op zijn eigen vaderland. Zulk een vreemdeling valt wel op door zijn gedrag en staat soms ook alleen. Het zij zo. Zijn vaderland trekt!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen