Techniek, middel of moloch

Techniek, middel of moloch is de titel van een boekje van prof. dr. ir. E. Schuurman over wat hijzelf noemt de krisis in de door wetenschap en techniek beheerste westerse kuituur. Het boekje bevat een aantal opstellen over de verschillende aspekten van deze krisis. Schuurman geeft hierin niet alleen zijn visie over dc oorzaken van deze krisis weer. maar probeert tevens een antwoord te geven op de vraag wat de houding van een christen in deze zou moeten zijn.

Het boekje bevat zoveel informatie, dat het onmogelijk is om op alle aspekten in te gaan. We willen trachten een aantal hoofdzaken uit te lichten en daarbij in een aantal gevallen de tekst van het boekje vrijwel letterlijk volgen, met name waar het kernachtige uitspraken betreft. Verder willen we een ieder, maar met name degenen, die zich in studie of werk met techniek bezighouden, aanraden om dit boekje te lezen en zich eens te bezinnen op het wezen en doel van de techniek.

Krisis in de kuituur

De kultuur bevindt zich in een krisissituatie. Bewapeningswedloop, milieuproblemen en een vereenzaming van de individuele mens zijn de bewijzen, dat de mens een heilloze weg is ingeslagen. Het is echter zinloos om het bij een dergelijke konklusie te laten. Het is noodzakelijk om de oorzaken van deze ontsporing na te gaan en ook om zo mogelijk een oplossing te vinden. Volgens Schuurman is de huidige situatie met name het gevolg van het gesekulariseerde vooruitgangsgeloof, dat zijn ontstaan dankt aan de Renaissance. De Renaissance gaat immers uit van de autonome mens, de mens die zichzelf ontdekt en zichzelf bevestigd. Dit in tegenstelling tot de Reformatie, die de mens ook als een tot mondigheid geroepen mens ziet, maar in afhankelijkheid van en verantwoording schuldig zijnd aan God.

Technokraten versus revolutionaire utopisten

Op deze krisissituatie kan op verschillende manieren gereageerd worden. Schuurman zet in zijn studie de standpunten van de technokraten tegenover die van de revolutionaire utopisten. Hebben de technokraten hun hoop gevestigd op de techniek als een middel om de toekomst te beheersen en te sturen, de revolutionaire utopisten zien deze ontwikkelingen in de techniek als bedreiging van de vrijheid van de mens en beogen een radikale ommekeer. De door hen noodzakelijk geachte sturing van de toekomst denken de technokraten te bereiken langs de weg van empirisch onderzoek op het gebied van de ontwikkeling van onze kuituur, het trekken van mogelijke ontwikkelingslijnen, het met een komputer simuleren van de gevolgen van elk van deze mogelijkheden, het maken van een keuze uit deze mogelijkheden en vervolgens het realiseren daarvan. Een dergelijke ontwikkeling leidt uiteraard tot een elite van deskundigen, die in dienst van de kuituurmachten trachten de toekomst naar hun hand te zetten. Volgens Schuurman zal bij een realisering van de ideeën van deze technokraten een ontwikkeling in de richting van een totalitaire technokratie onvermijdelijk zijn. De revolutionaire utopisten daarentegen zien de revolutie als de enige uitweg om aan de verdovende werking van de produktielust en konsumptiedwang uit te komen. Ze beogen een diskontinuïteit in de ontwikkeling van de

kultuur te weeg te brengen, ook al kunnen (en willen) zij zelf de exakte gevolgen van een dergelijke revolutie niet voorspellen. Hoewel de visies van beide groeperingen wezenlijk verschillen op het punt van de toekomst van de kuituur, is er ook een belangrijk punt wat de beide ..partijen" gemeen hebben. Beide visies gaan uit van de zichzelf genoegzame mens. van de mens die autonoom is, van de mens zonder God.

Bijbelse visie op de geschiedenis

Als we er echter van uitgaan dat niet de mens de loop en de zin van de geschiedenis bepaalt, maar God. dan moeten wij, om een antwoord te vinden op de vragen die ons bezig houden, te rade gaan bij de Bijbel als het boek, waardoor God zich aan de mens wil openbaren.

Als eerste bijbelse gegeven is er het kuituurmandaat aan de mens als schepsel.

In Gen. 1 : 28 lezen we immers: En God zegende hen, en God zeide tot hen: eest vruchtbaar en vermenigvuldigt, en vervult de aarde en onderwerpt haar. en hebt heerschappij over de vissen der zee. en over het gevogelte des hemels en over al het gedierte dat op de aarde kruipt”.

Dan volgt echter direkt daarop het tweede bijbelse grondgegeven, de zondeval, waarbij de mens zich laat verleiden om niet meer in dienst van God, maar eigenmachtig deze taak te vervullen. Vanaf dat moment rust er een vloek op de schepping. Dit betekent echter niet, dat daarmee ook de Goddelijke opdracht is vervallen, nee de mens blijft verantwoordelijk en zal zich als een goed rentmeester dienen te gedragen. We moeten hierbij wel steeds goed voor ogen houden, dat vanaf het moment van de zondeval het menselijk gedrag gekenmerkt wordt door de zonde.

Gelukkig is er ook nog een ander gegeven in de Bijbel. Het verlossingswerk van Jezus Christus geeft weer zin aan de geschiedenis. Hoewel de schepping nog steeds geteisterd wordt door lijden en dood is er hoop. De hele geschiedenis staat in de dienst van de komst van het koninkrijk van God en is daarmee niet zinloos en hopeloos.

Schuurman geeft verder nog een vierde hoofdlijn aan. die weliswaar niet in de Bijbel te vinden is, maar die het gevolg is van de zondeval. Dat is de lijn van het bouwen van een eigen koninkrijk door de mens, naast en in plaats van het koninkrijk van God. De lijn die tot gevolg had dat de gesekulariseerde mens meent het recht te hebben om zelf de toekomst te bepalen.

Houding van christen to.v. de techniek

Wat betekent dit alles voor de houding, die we als christen ten opzichte van de techniek dienen in te nemen. Allereerst dienen we daarbij steeds voor ogen te houden dat al ons handelen gericht moet zijn op de komst van Gods koninkrijk. Dit houdt in het dienen en liefhebben van God en de naaste. Als christen zitten we fout als we de techniek zien als een doel op zich. De techniek wordt dan een zelfstandige macht, een afgod. Als christen zijn we er ook niet met een radikaal

afwijzen van de techniek. Dat betekent een onttrekking aan de opgelegde verantwoordelijkheid. Onze samenleving is immers zo komplex geworden dat het in veel gevallen onmogelijk is om beslissingen te nemen zonder wetenschappelijke analyse en kennis. Deze kennis maakt onze verantwoordelijkheid echter alleen maar groter, zodat we ons niet kunnen verschuilen achter het argument dat de techniek in zichzelf demonisch zou zijn. Ook in de Bijbel kunnen we immers zien dat de techniek een goeie rol speelt. We kunnen hierbij denken aan de bouw van de ark van Noach als een middel waardoor Noach en zijn gezin gered worden uit het oordeel van God over de eerste wereld. Verder aan Bezaleël en Aholiab. die van de Geest van God de technische kennis ontvingen om de tabernakel te bouwen. We zien dus. dat de techniek zowel een zegen als een vloek kan zijn. dit afhankelijk van de motieven van de mensen. Dat de techniek ook in onze tijd een zegen kan zijn moge blijken uit zaken zoals de bevrijding van lichamelijke en geestelijke routine-arbeid, hulpverlening bij het keren van aanvallen van de natuur, het lenigen van velerlei nood en het vrijmaken van tijd. die weer gebruikt kan worden om weer in kontakt te komen met de medemens. Als de techniek op die wijze gebruikt wordt kan Gods zegen er op rusten en kan ze dienstbaar gemaakt worden in Gods koninkrijk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen