Het is zaliger te geven dan te ontvangen

Hoe bent u er toe gekomen, om juist voor het poolse volk zoveel transporten op touw te zeten? Waar zijn de kontakten met Polen begonnen?

De kontakten dateren uit de laatste wereldoorlog. 'k Ben toen te werk gesteld in Duitsland door de Arbeitseinsatz. In Frankfort kwam ik in aanraking met een pools meisje. Zelf ben ik in Frankfurt gebleven, maar zij is gevlucht uit deze stad. Bij het afscheid hebben we afgesproken dat we elkaar zouden schrijven: „Wir schreiben uns bis zum Graben". Uit de korrespondentie is uiteindelijk een ontmoeting gevolgd ongeveer acht jaar geleden. M'n vrouw zei: „Laat ze toch eens naar Holland komen". Je weet van te voren natuurlijk niet hoe je elkaar na 30 jaar aantreft. Een meisje van 20 is natuurlijk heel wat anders dan een vrouw van 50 jaar. Maar het klikte meteen goed. Ook de relatie ten opzichte van mijn vrouw, 't Was tenslotte voor haar een totaal vreemd iemand. We werden uitgenodigd om de zomer daaop naar Polen te komen. We gingen toen 's zondags naar de Lutherse Kerk. Deze kontakten hebben zich over en weer herhaald. In de zomer van 1981 schreef deze vrouw over de nood, die er was en vroeg om levensmiddelen. Voor de familiekring heb ik in augustus vier grote koffers en wat dozen' met levensmiddelen meegenomen. Daar ben ik in kontakt gekomen met ds. (bisschop) Tranda van de Evangelisch Reformatorische Kerk in dit land en heb afspraken kunnen maken, mede in opdracht van ons Deputaatsehap Bijzondere Noden, voor grotere transporten. Om deze transporten te doen slagen, was het nodig, dat deze predikant voor opslag en vervoer naar andere streken van Polen zou zorgen. Was dit alles nog voor de staat van beleg in Polen werd afgekondigd?

Ja, dit was nog vóór de staat van beleg, maar toch bemerkte ik wel veranderingen, want in een straat in Warschau sneuvelden politiepetten en dat was voor een aantal jaren in Polen ondenkbaar.

Kunt u een aantal problemen noemen, dat zich voordeed, eer de transporten op de plaats van bestemming waren?

Het eerste grote transport vond plaats in december 1981. Het Deputaatsehap Bijzondere Noden heeft me opdracht gegeven om als klassisdiaken van Ridderkerk het een en ander te regelen. Onder bewaking van een drietal moderne tanks bereikten we de pastorie van ds. Tranda. Ondertussen waren onze vrienden gewaarschuwd, dat we in aantocht waren. Bij het uitladen op zaterdag greep de politie in. De hele zaterdagavond hebben we op het politiebureau gezeten. Zowel met ons als met de poolse vrienden werd onderhandeld. Op zulke momenten bleef er eigenlijk maar één ding over: bidden. En m'n gebed was, of alles toch maar in handen mocht komen van onze vrienden. Op een gegeven moment stond de chef van de politie op; buiten was het erg koud, het sneeuwde. Hij vroeg, wat er in die dozen zat. Nu, daar zat een grote hoeveelheid waspoeder in. „Zoveel? " vroeg hij. Ja, maar dat is voor vijf gezinnen. Nog een doos werd opengemaakt, nieuwe kaplaarzen, schoenen en sokken kwamen te voorschijn. De politie dacht waarschijnlijk aan andere spullen, smokkelwaar of illegaal materiaal. Toen dat niet het geval bleek, mochten we het politiebureau verlaten. Op zo'n moment denk je: m'n gebed is verhoord.

Later hoorden we van onze vrienden, dat de chef van de recherche zijn adres had gegeven: hij wilde ook wel graag een pakketje!!

Waar werden de goederen gebracht?

Het eerste grote transport ging naar de Evangelisch Reformatorische Kerk van Warschau. Wat we toen brachten, was voor die gemeente veel te veel. Later gingen we meer op bestelling werken en werd rekening gehouden met de grootte van de gemeente. We konden toen beter inspelen op de specifieke produkten, die ontbraken. Op onze laatste tocht (van 7 tot 12 november j.1.) was dat vlees. Dat moesten we meenemen in vakuüm verpakking, anders was het niet goed houdbaar. Kindervoeding etc. voor ziekenhuizen was ook steeds hard nodig.

Werd er ook buiten de kleine kring van de calvinistische kerken hulp geboden?

De lutherse en calvinistische kerken hebben onderling goede kontakten. Ze wisselen zelfs predikanten uit. Voor ons toch wel een groot verschil. De lutherse kerk doet nogal wat rooms aan. De calvinistische groep is, voor wat betreft de sobere eredienst, vergelijkbaar met onze gemeenten, 't Zijn natuurlijk geen Gereformeerde Gemeenten, dat is duidelijk.

Hoe kwam u bij de ziekenhuizen in Polen terecht?

Bij ds. Tranda ontmoette ik dokter Siemecka, die werkzaam is in een zogenaamd Kraamziekenhuis. Zij zat verlegen om medische artikelen, zoals navelstrengafknijpers voor baby's, injektiespuiten en andere geneesmiddelen. Samen met het Deputaatschap Bijzondere Noden hebben we een lijst opgesteld met artikelen, die we hier in Nederland bij de groothandel goedkoper konden opkopen en meenemen naar Polen.

Hoe bent u er toe gekomen om ook kerstpakketten door schoolkinderen uit Nederland te laten verzorgen voor de poolse jongens en meisjes?

Via ds. Tranda was er een brief gekomen, waarin gevraagd werd of het ook mogelijk was om iets voor de poolse zondagsschoolkinderen te doen. Vandaar, dat ik enkele reformatorische scholen in de regio heb benaderd, om een aantal pakketten met snoep, schrijfgerei, speelgoed etc. te maken. De reaktie was overweldigend: bijna 1600 pakketten zijn verstuurd en aangekomen in Polen. De korrespondentie, die uit deze zending is voortgekomen, gaat nog steeds door. Een aardige wetenswaardigheid is wel, dat bijna 100% van de poolse kinderen van de calvinistische kerken de zondagsscholen bezoekt. De zondagsschool is te vergelijken met onze catechisatie.

Hoe is dat te rijmen, dat de regering dit toestaat in een land met een kommunistisch regime? Ze zijn daar toch fel tegen godsdienstonderwijs aan de jeugd? Denk aan Rusland!

In Polen treffen we een milder klimaat aan ten aanzien van christenen. De staat is niet zo beducht voor de calvinistische groeperingen, omdat ze maar gering in aantal zijn. Ze worden ook zeker niet gedwarsboomd. Ze hebben in Polen meer last van de R.K.-kerk. Van de 35 miljoen inwoners zijn er maar een vierduizend lid van de calvinistische kerk. Ze hebben een achttal gemeenten met vier predikanten en een emerituspredikant.

Hoe staat het met de Bijbels in Polen?

Bijbels kunnen zo gekocht worden in Polen. Ze liggen te koop in de boekhandel. Zo'n Bijbel kost 650 zloty's. Ongeveer 200 gulden. Verhoudingsgewijs een heel bedrag voor een Pool. De enige voorwaarde voor de Bijbels is, dat ze in Polen gedrukt moeten zijn. Alle boeken, die niet in het land zelf zijn vervaardigd zijn verboden boeken. Het papier voor de Bijbels mag gerust uit Nederland komen. Dat is geen bezwaar!

We willen nu graag wat ingaan op de levensstandaard van de Polen. Zijn de woningen groot of valt dat tegen?

De meest voorkomende eengezinswoningen voor gezinnen met een of twee kinderen hebben een oppervlakte van 35 m 2 (7 bij 5 meter). Bij meer kinderen kun je in aanmerking komen voor een iets grotere woning. De inrichting is ongezellig, maar daar hechten ze in Polen niet zo zeer aan. Vaak moeten man en vrouw samen werken om aan de kost te komen. De gezelligheid wordt grotendeels op straat gezocht.

Is er voor iedereen werk in Polen?

Ja, er is voldoende werk. Over het werkloosheidsprobleem in het westen wordt breeduit gesproken. Wanneer je dan zegt, dat werklozen bij ons bijna net zoveel ontvangen, dan wanneer ze werken, halen ze

hun schouders op. Dat geloven ze pertinent niet. Alleen wanneer je werkt komt er geld op tafel. Anders niet. Tenminste in Polen. Toch staat het er met de poolse ekonomie niet zo rooskleurig voor. Er is wel werk, maar men is niet gemotiveerd. Wat interesseert het een winkelbediende nu of er veel of weinig verkocht wordt, hij/zij verdient er geen cent meer door. Ze hebben hun vaste tijden, waar ze zich strikt aan houden. Als er een rij mensen te wachten staat, dan gaat de winkel echt geen minuut eerder open, ook al staan de meisjes in de winkel.

Zijn de Polen na de staat van beleg wat apathisch geworden, zoals je wel leest in de krant?

Nou, apathisch? Ik denk dat men zich niet echt neerlegt bij het regiem, maar dat men zich wel moet schikken. Dat moesten wij in de tweede wereldoorlog ook. En vergeet niet, Polen is al veertig jaar lang bezet gebied, eerst door de Duitsers en later door de Russen. Dat is ook duidelijk merkbaar. De mensen vertrouwen elkaar niet. Ze zijn erg bang voor verklikkers. Toen ik aan een politieagent de weg had gevraagd, werd me dat door m'n vriend erg kwalijk genomen, en vanaf die tijd liet hij me niet alleen de straat opgaan. Als je kontakt onderhoudt met de politie, raak je al je vrienden kwijt. Politiemensen zijn kommunisten en zij krijgen een betere beloning. De dienstplichtigen daarentegen zijn „gewone" jongens, geen kommunisten.

Je moet trouwens, ook al moet men niets van het kommunisme hebben, de invloed van de kommunistische propaganda niet onderschatten. Ik heb bijvoorbeeld gemerkt dat men echt bang is voor de kernraketten die we in het Westen gaan opstellen. Zelfs een arts reageerde opmerkelijk angstig over het feit, dat de Amerikanen raketten plaatsen in Europa. Wanneer je dan vertelt, dat die dichterbij in Rusland ook staan, kijken ze je verbaasd aan. Die dingen worden natuurlijk verzwegen, en de berichten uit het westen aangedikt.

Is er verschil tussen de laatste keer (enke weken geleden) en de vorige keren, dat Polen bezocht?

Stakingen zijn min of meer door druk van d overheid opgehouden. In de winkels is wat meer te koop. Er wordt ook niet meer zo gehamsterd als vorige jaren. Maar bepaalde artikelen, zoals koffie, thee, sinaasappels, bananen zijn nog steeds niet te koop. Ik den aan het volgende voorval op de markt: een vrouwtje dat bramen verkocht, zag ik een paar uur later nog staan, met dezelfde hoeveelheid, , , 't Is te begrijpen", zei m'n vriend, „er is geen suiker.”

In een R.D.-artikel las ik, dat ds. Tranda september hier was; hoe kwam hij hier verzeild?

Op uitnodiging van de Geref. Kerken voor hun synodevergadering. Hij had ook nog wa extra tijd, zodat hij nog een week bij ons logeerde. Samen zijn we ook nog bij de heer Verweij van het Deputaatschap Bijzondere Noden geweest om de dank persoonlijk over te brengen voor de vele giften, die ze ontvangen hadden.

Hoe wordt er 's zondags kerk gehouden? Zijn de diensten te volgen?

Er is 's zondags maar één dienst, die wat liturgie betreft, veel overeenkomt met onze

kerken. Wanneer er iemand naast je zat, die de preek vertaalde, kon je de preek enigszins volgen, anders niet. De predikant zit alleen vooraan, de overige kerkeraadsleden zitten door het hele kerkgebouw heen.

Van verschillende mensen begreep ik dat ds. Tranda goed bekend staat. Zijn prediking is wars van eigen goede werken en christocentrisch. De prediking in de lutherse kerk is meestal wat vlakker. Toch zijn er daar ook mensen, die nog wel wat dieper op de zaken van het geloof ingaan.

Kunt u daar een voorbeeld van geven uit uw eigen ervaring?

Ik denk dan aan het voorlaatste transport. We ondervonden toen nogal wat moeilijkheden bij de grens. We stonden daar 16 uur. Toen werd ik er bij bepaald, dat niet ik dit transport zou volbrengen, maar dat alles afhing van de zegen des Heeren. In m'n Bijbeltje las ik toen uit Spreuken die bekende tekst: Ken Hem in al uw wegen. Op een boerderij bij een weduwe met drie grote dochters kreeg ik een gesprek over deze zaken. Ze zei: „Daar is een Ander voor nodig". Dan voel je, datje niet bij vreemden bent, maar bij „familie". Hier stemden we samen over de belangrijkste zaken. Dan ben je bij huisgenoten des geloofs.

Ik ben zo ook eens bij een lutherse familie geweest, waarvan men mij vertelde: „Dat zijn piëtisten". Wat dacht je hier van? (Keijzer laat een briefje van deze familie lezen, waaruit een nauw leven bij de Bijbel en een sterk Godsvertrouwen spreekt). Deze mensen kennen een hecht gezinsleven. Je zult er bijvoorbeeld ook geen T.V. aantreffen. De meeste gezinnen hebben wel T.V. Het is vaak het enige kommunikatiemiddel. Toch trof ik, zoals ik al zei, een gezin aan, waar geen T.V. was. 'k Vroeg waarom niet? Ik kreeg als antwoord: „Dat is niet goed voor onze kinderen”.

We hebben alles bij elkaar een goed beeld gekregen van de levensomstandigheden van de Polen en van de mensen die u daar hebt ontmoet. We gaan het gesprek afronden. Hebt u nog een laatste opmerking voor onze Daniëllezers?

’k Heb eens gelezen, dat die mensen in hun moeilijke omstandigheden, dichter bij God leven, dan wij in onze weelde. Toen we de laatste keer aan het lossen waren, omhelsde de President Kerkvoogd me bij het zien van zoveel materiaal, 'k Zei, we zijn nog niet klaar, dit was de aanhanger nog maar. Hij bleef aan het bedanken. „Als je nu dankbaar wil wezen" zei ik, „dan moetje toch aan een Ander Adres zijn." Er is geen cent van mij bij. Dan begrijpen ze je toch wel. In zuid Polen wilden ze uit dankbaarheid 's zondags een lied voor me zingen in de kerk. 'k Zei, dan ben ik blij, dat ik er zondag niet ben want we gaan eerder weg. Maar als je dan een lied wil zingen, doe het dan maar ter ere van God. 't Ere zij God kenden ze niet. Ik zei: „Dan moeten jullie maar een ander danklied opzoeken", 'k Was toch blij, dat ik dat heb kunnen zeggen. De verleende hulp is bijzonder gewaardeerd, dat is overduidelijk gebleken.

’t Is zaliger te geven dan te ontvangen!

Namens de lezers van ons blad „Daniël" heel hartelijk dank voor uw bereidwilligheid en gastvrijheid.

Ridderkerk/H. I. Ambacht D. Vogelaar/B. S. van Groningen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen