MIJN TIJDEN ZIJN IN UW HAND

Het woord euthanasie is in de laatste jaren hoe langer hoe meer in de bekendheid gekomen. In veel artikelen in tijdschriften, dagbladen en boeken is aan dit vraagstuk aandacht besteed door voor-én tegenstanders.

En het gaat met zulke onderwerpen meestal zo: hoe meer er over wordt gezegd en geschreven, des te meer gaan we er aan wennen, dat dit probleem bestaat en dat er euthanasie wordt bedreven. Was het aanvankelijk een zaak, waar velen van ons zeer ver af stonden, die eigenlijk geheel buiten onze gezichtskring lag, langzamerhand is het begrip euthanasie al weer bekend geworden.

Ik zou zelfs durven zeggen: iets meer eigen, ook al blijven we volstrekt tegenstanders van de toepassing ervan. Door de voorstanders van de euthanasie wordt er steeds meer naar toegewerkt dat we het geleidelijk gewoon gaan vinden dat er over geschreven en gesproken wordt en straks ook dat het toegepast wordt. Het is de bedoeling dat hoe langer hoe minder mensen er negatief tegenover zullen staan. Nog een stap verder is dat velen er positief over zullen gaan oordelen. En deze pogingen gelukken helaas maar al te zeer. Een opinieonderzoek heeft uitgewezen dat meer dan de helft van de ondervraagden euthanasie toelaatbaar achtte. Dit wil gelukkig nog niet zeggen dat al deze mensen het op zichzelf willen laten toepassen. Maar het wijst er wel op dat de algemene mening over dit onderwerp aan het omzwaaien is.

Des te belangrijker is het voor ons, die de Bijbel als richtsnoer voor ons leven hebben aanvaard, op onze hoede te zijn. Het gevaar bestaat op den duur door de vele argumenten van de voorstanders aan het twijfelen te worden gebracht. Argumenten als het medelevende, medelijdende, menselijke karakter van de euthanasie kunnen vooral degenen onder ons, die in de verzorgende beroepen werkzaam zijn, wel degelijk aanspreken.

Hoe ontstaat de verschuiving van nonnen?

Voor velen heeft het woord euthanasie nog steeds een onaangename klank, als van een ongeoorloofde handeling. En we hopen dat dit altijd zo zal blijven. Maar van elk kwaad geldt dat het dikwijls geleidelijk doorwerkt in de ge-

dachtenwereld van de mensen, en zo op de duur langzaam maar zeker minder als een kwaad wordt beschouwd, ock al door de vaak veranderde omstandigheden en veranderde inzichten. Als voorbeeld kennen we de anti-conceptie-pil: door het langdurig er mee gekonfronteerd worden, zien velen dit op de duur als een normaal middel om zwangerschap te voorkomen, zowel vóór als in het huwelijk; terwijl ze er aanvankelijk veel meer gereserveerd tegenover stonden.

Nu geloof ik niet, dat dit met de euthanasie zo'n vaart zal lopen. Maar het is toch nuttig om in dit nummer van Daniël, waarin het zesde gebod centraal staat, dit gevaar nog eens onder ogen te zien. Natuurlijk is het zo, dat als je het zesde gebod van Gods wet volledig tot zijn recht laat komen, je een principieel tegenstander van euthanasie bent. Maar toch blijkt dat, net als met de aan deze zaak zo nauw verwante abortus provocatus, er velen van christelijke huize zijn, die beide handelingen uiteraard onder bepaalde voorwaarden, goedkeuren en voorstanders worden.

Hoe is dit mogelijk geworden? Voornamelijk doordat de voorstanders van deze praktijken op een zeer geraffineerde wijze hun argumenten kunnen voorstellen en het geoorloofd-zijn er van kunnen aantonen, zodat velen gaan twijfelen. Zodra je gaat twijeflen is de houding en het oordeel dat je hebt, reeds verzwakt, En vooral onze mensen die in de gezondheidszorg werken, zullen in geweaensnood en twijfel kunnen komen in hun werksituatie.

Een steeds vasthouden aan de eis van de Bijbel zal ons doen blijven staan in de overtuiging dat een mensenleven begonnen is op Gods tijd en ook eindigen zal en moet op de tijd die Hij daarvoor heeft vastgesteld.

Een „goede" dood

Het woord euthanasie betekent letterlijk: goede dood. Het is echter de vraag wat we onder een goede dood verstaan. Eigenlijk alleen dan als we deze mogen ondergaan als een afsterven van de zonden en een doorgang tot het eeuwige leven (HC ant. 42) kunnen we van een goede dood spreken.

Maar de voorstanders van de euthanasie bedoelen er mee: het sterven op zich, het sterfbed goed maken. Een zachte pijnloze rustige dood zonder lijden laten sterven, en, als het nodig blijkt er aan meewerken dat de dood sneller intreedt. Het eerste is op zichzelf zeker goed en dat is ook het streven van ieder arts en verpleegkundige. Het is ook de inhoud van het oude begrip euthanasie: de laatste periode van het leven, die bij velen die niet een plotselinge dood ondergaan, zeer smartelijk kan zijn, verlichten door pijnbestrijdende middelen toe te dienen, zuurstof te laten geven bij ademnood en de meest aangename houding in bed te bevorderen. Hier hoort ook vooral bij Gods Woord laten spreken door de mond van een predikant of andere ambtsdrager, en zo te wijzen op de grote Geneesmeester voor lichaam en ziel. Deze vorm van begeleiding van de mens in de stervenstijd is de juiste vorm van de „euthanasie".

De arts kan echter op deze wijze van stervensbegeleiding soms onbewust en ongewild zeer dicht komen bij de aktieve euthanasie, hoewel het dit in zulk een geval zeker niet is. De arts, die met zijn lijdende patiënt meeleeft en alles probeert om het lijden te verzachten, ook in de stervensperiode, zal op een zeker ogenblik de behandeling, die gericht was op herstel, achterwege laten en alleen verder een behandeling geven met als doel het lijden te verzachten. Wanneer dat „zeker ogenblik" aanbreekt, is dikwijls zeer moeilijk te bepalen.

Nog moeilijker ia het voor de arts om te konstateren op welk moment de stervensfase is begonnen. Deze kan duren van enkele uren tot enkele dagen. Vooral dan is het geven van verdovende en verzachtende, pijnstillende middelen dikwijls een gewetenszaak. Soms kan de patiënt of een familielid de arts vragen iets te geven tot verlichting. Dit is zeker geoorloofd. Maar de dosering, de sterkte van de te geven medicamenten kan moeilijkheden veroorzaken, . Het is zeer goed mogelijk dat een bepaalde dosis de patiënt rustig maakt, in slaap doet geraken. Maar als deze dan tijdens die slaap overlijdt, is dat dan het gevolg van het medicament of niet? Mogelijk wel, mogelijk niet. In ieder geval is dit geen aktieve euthanasie. Het mag geen reden zijn om een stervende de verlichtende middelen te onthouden. Maar zo'n behandeling moet wel in goed overleg gaan met de patiënt, als hij goed bij kennis is, en in ieder geval ook met de familie, die er zo nauw bij betrokken is.

Een heel ander geval is het deze verdovende middelen toe te dienen aan een ongeneeslijke zieke, die nog niet stervende is, maar wel veel pijn lijdt, bijvoorbeeld bij kwaadaardige gezwellen. Ook deze patiënten mogen en moeten deze middelen toegediend krijgen, maar in dosis die het leven niet bedreigen. Zodra de dosis met opzet zo hoog gegeven wordt, dat de dood er redelijkerwijs op zal volgen, is men op het terrein van de aktieve euthanasie gekomen.

Dit laatste wordt de laatste jaren steeds meer aanbevolen van bepaalde zijde. En je begrijpt dat je dan in een ernstige situatie terechtkomt. Dan wordt het leven bewust verkort. Het streven naar deze handelingen wordt steeds meer aanbevolen, hoewel op verschillende gronden en om verschillende motieven. De Bijbel zegt zeer duidelijk dat' we een ander en ons zelf niet zullen doden. Maar velen zien dit niet meer zo. Men voert allerlei redenen aan om de handelwijze te vergoelijken.

Waar is de grens, wordt gevraagd, tussen de hoge dosis verdovende middelen, die mogelijk de dood kan verhaasten, en de hogere dosis die zeker het leven voortijdig doet eindigen? Wat is het verschil, vraagt men, tussen het weglaten van genezende medicijnen (de zgn. passieve euthanasie) en het toedienen van iets dat de dood veroorzaakt?

Zo worden de grenzen tussen geoorloofde en ongeoorloofde handelingen vervaagd. Zo is geleidelijk het aantal van hen, die aktieve euthanasie voorstaan, groter geworden, en helaas lang niet alleen onder degenen die geen rekening houden met de Bijbel. Men wil het dan zien als een vorm van barmhartigheid.

De medische behandeling gold altijd als gericht te zijn op het behoud van het leven en verlichting van het lijden. Dit lijkt nu aan het veranderen te zijn. En deze verandering wordt, met vele redenen omkleed, verdedigd, onder andere door het principiële verschil tussen het „laten sterven" en het „doen sterven" te verdoezelen. Men wil de door de patiënt zelf gevraagde euthanasie invoeren onder het normaal medisch handelen. Nog wel met deze beperkingen, dat de geïnformeerde patiënt vrijwillig, weloverwogen en ondubbelzinnig te kennen heeft gegeven euthanasie te wensen, dat de patiënt in de stervensfase verkeert, en dat de behandelend arts het zelf uitvoert. Maar ik heb reeds aangegeven hoe moeilijk het is om het begin van de stervensfase vast te stellen.

„Verantwoorde euthanasie"

Een handleiding met deze titel is onlangs verzonden door de Nederlandse Vereniging voor vrijwillige euthanasie. Hierin komen adviezen en gegevens voor over preparaten, die tot het beoogde doel kunnen leiden. Toch is de toepassing van de aktieve euthanasie volgens onze wetgeving strafbaar. Maar wij kennen meer wetten, die niet toegepast worden. Uit het bestaan van de wet volgt echter dat degene die in strijd daarmee handelt, strafbaar is.

Degene die het allerbeste de euthanasie tegen kan gaan, is de behandelend arts zelf. En gelukkig zijn er vele duizenden die zich er verre van houden. Maar de vrees, dat geleidelijk de euthanasie veld wint, is niet ongegrond. Is het een wonder dat velen daardoor angst krijgen opgenomen te worden in een verpleeg-

huis voor lichamelijk of psychisch zieke bejaarden? Ook al omdat men er dikwijls over hoort en van leest, dat in dergelijke inrichtingen de euthanasie wordt toegepast. In werkelijkheid, geloof ik, is dit beslist niet zo tot nu toe, Maar wat zal de toekomst brengen? Er zijn bepaalde stromingen in onze samenleving, die er J op uit zijn, het kwaad van de bewuste beëindiging van het leven naar voren te brengen en te propageren.

Je zult je mogelijk afvragen: is er nu echt veel vraag naar euthanasie, in het bijzonder naar de aktieve? Duidelijke cijfers zijn hierover niet bekend, ook al omdat het bijna altijd geheim blijft als er om gevraagd wordt. Maar de indruk is dat het nog zelden gebeurt op uitdrukkelijk verzoek van de zieke of stervende. Wel heeft men de gedachte dat het verzoek van de familie of andere omstanders tot beëindiging van het leven toeneemt. De reden van deze „hulpvragers" kan velerlei zijn. Meestal is het omdat men de lijdensweg niet langer kan of wil aanzien, of men er overspannen van wordt, vooral als de zeer ernstig zieke periode lang duurt. Een ieder die van nabij dit heeft meegemaakt, weet nog welk een diepe indruk dit heeft nagelaten.

Is euthanasie een oplossing?

Wanneer zal een patiënt om euthanasie vragen? Vooral wanneer hij ondraaglijk lijdt en daarenboven eenzaam is, zonder naaste familieleden. En boven alles: als hij geen toevlucht heeft tot God. Maar in deze gevallen is de euthanasie géén oplossing. De oplossing in de ware zin zal alleen geput kunnen worden uit de Bron van alle goed, de Heere Jezus. Voor Hem bestaan geen hopeloze gevallen. Verlichting van het lichamelijk lijden is altijd mogelijk, althans voor een tijd. De christenarts of - verpleegkundige zal altijd uit de Bijbel kracht zoeken voor zichzelf, de patiënt en de omstanders.

Gods Woord heeft voor alle situaties in het leven een woord, ook voor deze.

En wat vermag het gebed van de rechtvaardige? Toch veel?

De vraag naar bespoediging van de dood zal bij degenen, die deze stellen, zelden echt overwogen zijn, maar meer vanuit een paniektoestand worden gedaan. En in dat geval kan de weigering van de arts, en het door hem zoeken naar een verlichtende behandeling, voor de patiënt dikwijls een opluchting zijn. Het , is mogelijk tijdens het leven een zgn. „levenstestament" te laten opstellen, waarin men verklaart clat ingeval van ernstig ongeneeslijk lijden, aktieve euthanasie moet worden toegepast. De arts die deze patiënt in die ogenblikken begeleidt is niet gebonden aan deze verklaring.

Vele van deze levenstestamenten zijn reeds opgemaakt, maar het zal de vraag zijn of er niet velen, in het geval ze bij bewustzijn zijn, dit zullen herroepen als het werkelijkheid wordt.

Tenslotte wil ik er op wijzen dat er zeker geen vraag naar euthanasie is, als de stervende de dood mag zien als de stap naar het ontbonden en met Christus te zijn.

Dan zal er wel degelijk zwaar lijden mee gepaard kunnen gaan, maar dan zal de vraag oprijzen tot God: Hoe lang nog?

Deze sterft, op Gods tijd, de echte goede dood.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen