HISTORISCHE ONTWIKKELING VAN DE „RECHTEN VAN DE MENS”

Op 11 november is in Madrid de derde „Konferentie over veiligheid en samenwerking in Europa", kortweg genoemd de Europese Veiligheidskonferentie, geopend. Aan deze konferentie wordt deelgenomen door regeringsvertegenwoordigers van alle europese staten én van de Verenigde Staten van Amerika en van Canada. Eerder werd een dergelijke konferentie gehouden van 1973 tot 1975 in Helsinki en in 1978 in Belgrado.

Eén van de onderwerpen die aan de orde worden gesteld is de kwestie van de mensenrechten, die in het Oostblok herhaaldelijk worden geschonden. Zo is vanuit de SGP-fraktie in de Tweede Kamer aan minister Van der Klaauw van Buitenlandse Zaken de vraag gesteld wat Nederland op deze konferentie zal gaan ondernemen voor mensen die in de Sovjet-Unie terwille van hun godsdienstige overtuiging worden vervolgd. Nu zal de Sovjet-Unie misschien niet veel aandacht schenken aan de vragen die door een klein land als Nederland gesteld zullen worden. Zij zal echter wel rekening moeten houden met de Verenigde Staten van Amerika, die kritisch naspeuren of in het Oostblok de rechten van de mens worden geëerbiedigd.

Toert Carter in 1977 president werd, heeft hij meteen duidelijk gesteld dat hij de politieke betrekkingen met andere naties afhankelijk zou maken van de situatie van de mensenrechten in die landen. De naleving hiervan wilde hij tot uitgangspunt maken van de ontspanning.

De mensenrechten, ook wel grondrechten genoemd, worden duidelijk omschreven in de „Universele verklaring van de rechten van de mens", zoals die op 10 december 1948 door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties is geproklameerd. Voor de beoordeling of de mensenrechten in een bepaald land al of niet geëerbiedigd worden, wordt de situatie die daar heerst, getoetst aan de Universele verklaring.

De formulering en erkenning van de rechten

van de mens is al van veel oudere datum dan 1948. Een heel pril begin was al in Engeland te zien in de Magna Charta van 1215. Eén van de 63 artikelen van dit staatsstuk sprak over het recht op onaantastbaarheid van de persoonlijke vrijheid van beweging: „Een vrij mens mag niet gevangen genomen worden dan krachtens een vonnis door zijn gelijken gegeven of op grond van de wet".

Met name in de 17e eeuw ging het proces er verder en wist het Parlement zijn positie ten opzichte van de vorst te versterken.

Een eeuw later, in 1776, stelden de engelse emigranten in Amerika tijdens een konflikt met het moederland de onafhankelijkheidsverklaring op. De toen 13 Verenigde Staten van Amerika legden in dit dokument als vanzelfsprekende waarheden vast dat alle mensen als gelijken geschapen zijn, dat hun Schepper hen bepaalde onvervreemdbare rechten heeft gegeven zoals het recht op leven, op vrijheid en op het nastreven van geluk en dat regeringen zijn ingesteld om deze rechten te beschermen. Daar de engelse regering deze rechten niet eerbiedigde, verklaarden de engelse koloniën in Amerika zich onafhankelijk, wat hen met het moederland in oorlog bracht.

Franse revolutie

Dertien jaar later, in 1789, kwamen de franse revolutionairen met een juridisch dokument waarin de mensenrechten waren vastgelegd, nl. de „Verklaring van de rechten van de mens. en burger". Het ontwerp van deze Verklaring was van de hand van generaal La Fayette, die aktief had deelgenomen aan de vrijheidsoorlog in Amerika. De inhoud was duidelijk overgenomen uit of geïnspireerd op de verklaringen van de rechten van de mens, die hij had leren kennen in Amerika. Ook kunnen we stellen dat de ideeën van de franse schrijvers zoals Voltaire en Rousseau, waardoor de geest van de revolutie aangewakkerd is, tweemaal de oceaan zijn overgegaan: eerst werden de theorieën in de Verenigde Staten in werkelijkheid toegepast, vervolgens werden de praktische toepassingen door de Fransen afgekeken van de Amerikanen.

De Verklaring van 1789 is in Frankrijk nog steeds een stuk geldend recht: de franse grondwet verwijst er naar. Bovendien is zij het voorbeeld geweest voor tal van verklaringen van mensenrechten en desbetreffende grondwetsbepalingen in europese landen.

In ons land werden een aantal mensenrechten vastgelegd in de grondwet van 1848. Hierin werden o.a. gegarandeerd de vrijheid van godsdienst, van onderwijs en van drukpers; verder de onschendbaarheid van de woning en het briefgeheim.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd. in Rusland, het bewind van de tsaar ten val gebracht en kreeg de Sovjet-Unie een kommunistisch bewind. Enkele jaren later wisten in Italië en Duitsland de fascisten en de nationaal-socialisten de macht in handen te krijgen. Al deze regiems spotten met elk begrip van mensenrechten; politieke tegenstanders, Joden en andere volksgroepen werden met uitroeiing bedreigd.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog dreigde geheel Europa onder de terreur van het totalitaire nationaal-socialisme te geraken. Het was in deze benauwde tijd dat de amerikaanse president Franklin D. Roosevelt op 6 januari 1941 het Congres toesprak. In zijn boodschap formuleerde hij vier essentiële vrijheden voor de mens, waarop een toekomstige wereld gebaseerd moest zijn: de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van godsdienst, het vrij zijn van gebrek en het vrij zijn van vrees. In augustus van hetzelfde jaar stelde hij tijdens een konferentie met Churchill het Atlantic Charter (Atlantisch Handvest) op.

Verenigde Naties

Na de Tweede Wereldoorlog, waarin zo velen als rechtelozen mishandeld en vermoord waren, was er bij velen een streven om de mensenrechten internationale erkenning te geven en ze vast te leggen in verdragen, die volkenrechtelijk bindend zijn. Het resultaat van dit streven is dé reeds genoemde „Universele verklaring van de rechten van de mens", opgesteld door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. De verklaring bevat zowel politieke als sociale grondrechten. Tot de politieke grondrechten behoren bepalingen als: „Een ieder heeft recht op leven, vrijheid en onschendbaarheid van zijn persoon" (art. 3).

„Een ieder heeft recht op een nationaliteit" (art. 15).

Enkele sociale grondrechten luiden als volgt:

„Een ieder heeft als lid van de gemeenschap recht op maatschappelijke zekerheid" (art. 22).

„Een ieder heeft recht op arbeid, op vrije keuze van beroep, op rechtvaardige en gunstige arbeidsvoorwaarden en op bescherming tegen werkloosheid" (art. 23).

De Universele verklaring is geen bindend verdrag; wel bindend is het in 1950 door een aantal westeuropese landen, waaronder ook Nederland, gesloten verdrag van Rome. Dit verdrag heeft zelfs meer rechtskracht dan de Nederlandse wetten en zelfs de grondwet.

Van 1973 tot 1975 hebben, zoals in het begin reeds is aangehaald, alle europese staten, Amerika en Canada in de finse hoofdstad Helsinki de eerste Europese Veiligheidskonferentie belegd. Het resultaat van deze konferentie was „de Slotakte van Helsinki", een vrij omvangrijk stuk, waarin duidelijk verband gelegd wordt tussen veiligheid en eerbiediging van de rechten van de mens. Het is weliswaar geen vrijblijvend stuk, maar van de morele waarde van de afspraken die in deze akte zijn neergelegd mag men zich beslist geen overdreven voorstelling maken. Dit zal duidelijk blijken op de konferentie in Madrid, waar Rusland zich o.a. zal moeten verantwoorden voor de vervolging van de dissidenten in zijn land, alsmede voor de inval in Afghanistan. Deze politiek draagt immers niet bij tot de internationale veiligheid en de samenwerking tussen de deelnemende staten.

Tot slot de vraag: Kan men als Christen spreken van mensenrechten? Tegenover zijn Schepper kan de mens geen enkel recht doen gelden; tegenover zijn medemens, die evenals hijzelf naar Gods beeld is geschapen echter wel.

Evenzo ten opzichte van de overheid, Gods dienares, die door God ingesteld is ten goede van de mens. Vele rechten die in de „Universele verklaring" worden genoemd, ademen echter een humanistische, revolutionaire geest. Van deze rechten heeft Groen van Prinsterer gezegd: „De Revolutie is begonnen met de verklaring van de rechten van de mens; zij zal pas eindigen door de verklaring van de rechten Gods".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen